III PSKP 2/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła prawa funkcjonariusza Służby Więziennej, W. K., do odprawy po zwolnieniu ze służby na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej (SW), w związku z niewyrażeniem zgody na przeniesienie na niższe stanowisko po odwołaniu ze stanowiska zastępcy dyrektora. Sąd Rejonowy w Opolu zasądził na rzecz powoda odprawę w wysokości ponad 40 tys. zł. Sąd Okręgowy w Opolu, uwzględniając apelację pozwanego Skarbu Państwa - Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej, zmienił wyrok i oddalił powództwo, argumentując, że ustawa o SW nie przewiduje odprawy w przypadku zwolnienia na podstawie art. 68 ust. 4. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że literalna wykładnia art. 99 ustawy o SW, która nie wymienia art. 68 ust. 4 jako podstawy do przyznania odprawy, jest niewystarczająca. Sąd odwołał się do wykładni systemowej i funkcjonalnej, a także do zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP). Stwierdzono, że sytuacja funkcjonariusza zwolnionego na podstawie art. 68 ust. 4 nie jest gorsza od sytuacji funkcjonariuszy zwalnianych z innych przyczyn, a brak odprawy prowadziłby do rażąco niesprawiedliwych konsekwencji. Sąd Najwyższy podkreślił, że odprawa ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę. Zauważono również, że późniejsza nowelizacja ustawy z 2022 r. doprecyzowała przepis, dodając art. 68 ust. 4 jako podstawę do przyznania odprawy, co potwierdza wcześniejsze pominięcie legislacyjne. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił apelację pozwanego i zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpraw dla funkcjonariuszy służb mundurowych, stosowanie wykładni prokonstytucyjnej i systemowej w celu wypełniania luk prawnych, zasada równości wobec prawa.
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Służby Więziennej zwolnionych na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o SW. Po nowelizacji z 2022 r. przepis został doprecyzowany.
Zagadnienia prawne (2)
Czy funkcjonariusz Służby Więziennej zwolniony ze służby na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o SW (niewyrażenie zgody na przeniesienie na niższe stanowisko) ma prawo do odprawy pieniężnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, funkcjonariusz Służby Więziennej zwolniony ze służby na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o SW ma prawo do odprawy pieniężnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że literalna wykładnia art. 99 ustawy o SW jest niewystarczająca i prowadzi do nierównego traktowania funkcjonariuszy. Stosując wykładnię systemową, funkcjonalną oraz prokonstytucyjną, sąd stwierdził, że brak przyznania odprawy w takiej sytuacji stanowi pominięcie legislacyjne, naruszające zasadę równości wobec prawa i ochrony praw majątkowych.
Czy sąd może wypełnić lukę legislacyjną poprzez wykładnię funkcjonalną i systemową, odchodząc od wykładni gramatycznej przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może wypełnić lukę legislacyjną, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do absurdalnych, niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, lub gdy jest sprzeczna z podstawowymi założeniami systemu prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że odejście od wykładni językowej jest uzasadnione, gdy prowadzi ona do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, lub gdy zachodzi sprzeczność z podstawowymi założeniami systemu prawnego. W analizowanym przypadku, wykładnia gramatyczna art. 99 ustawy o SW prowadziłaby do nierównego traktowania funkcjonariuszy, co uzasadnia zastosowanie innych metod wykładni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Opolu | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
u.SW art. 68 § ust. 4
Ustawa o Służbie Więziennej
Zwolnienie funkcjonariusza ze służby w związku z niewyrażeniem zgody na przeniesienie na niższe stanowisko po odwołaniu ze stanowiska.
u.SW art. 99
Ustawa o Służbie Więziennej
Przepis regulujący prawo do odprawy pieniężnej. Sąd uznał, że jego literalna wykładnia jest niewystarczająca i wymaga uzupełnienia poprzez wykładnię systemową i funkcjonalną.
Pomocnicze
u.SW art. 96 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o Służbie Więziennej
Podstawa zwolnienia ze służby, która uprawnia do odprawy.
u.SW art. 96 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o Służbie Więziennej
Podstawa zwolnienia ze służby, która uprawnia do odprawy.
u.SW art. 96 § ust. 2 pkt 5
Ustawa o Służbie Więziennej
Podstawa zwolnienia ze służby, która uprawnia do odprawy.
u.SW art. 96 § ust. 2 pkt 10
Ustawa o Służbie Więziennej
Podstawa zwolnienia ze służby, która uprawnia do odprawy.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzeczenia reformatoryjnego Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 98 § § 1, 11 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 § ust. 1 i 4 w związku z § 2
Podstawa prawna ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie wykładni prokonstytucyjnej i systemowej w celu wypełnienia luki legislacyjnej. • Nierówne traktowanie funkcjonariuszy w przypadku braku prawa do odprawy na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o SW. • Odprawa jako gratyfikacja za wieloletnią służbę, niezależnie od przyczyny zwolnienia. • Nowelizacja ustawy z 2022 r. potwierdza wcześniejsze pominięcie legislacyjne.
Odrzucone argumenty
Literalna wykładnia art. 99 ustawy o SW, zgodnie z którą art. 68 ust. 4 nie jest podstawą do przyznania odprawy. • Argumentacja sądu drugiej instancji o braku podstawy prawnej do przyznania odprawy.
Godne uwagi sformułowania
orzeczenie Sądu Rejonowego miało charakter prawotwórczy, a więc niedopuszczalny • posłużenia się wyłącznie literalną wykładnią treści art. 99 ustawy o SW • poprzestanie na wykorzystaniu tylko gramatycznych reguł wykładni art. 99 należy uznać za wysoce niewystarczające • nie zyskuje ono wsparcia w wykładni systemowej oraz funkcjonalnej tego przepisu • podstawa do przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniających zasadę równości wobec prawa • odstąpienie od rezultatów wykładni gramatycznej art. 99 ustawy o SW • pewna luka legislacyjna może zostać wypełniona przez sięgnięcie do innych (niż językowa) metod wykładni • zmiany tej nie można zaś traktować inaczej, jak tylko doprecyzowanie art. 99 ustawy przez objęcie prawem do odprawy wszystkich funkcjonariuszy zwalnianych ze służby, a w związku z tym usunięcie występującego wcześniej pominięcia prawodawczego.
Skład orzekający
Bohdan Bieniek
przewodniczący
Halina Kiryło
członek
Maciej Pacuda
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpraw dla funkcjonariuszy służb mundurowych, stosowanie wykładni prokonstytucyjnej i systemowej w celu wypełniania luk prawnych, zasada równości wobec prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Służby Więziennej zwolnionych na podstawie art. 68 ust. 4 ustawy o SW. Po nowelizacji z 2022 r. przepis został doprecyzowany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak Sąd Najwyższy potrafi interpretować przepisy w sposób elastyczny, kierując się zasadami konstytucyjnymi i sprawiedliwością społeczną, nawet wbrew literalnemu brzmieniu ustawy. Jest to przykład walki o prawa pracownicze w specyficznym sektorze.
“Sąd Najwyższy przyznał odprawę funkcjonariuszowi SW, mimo braku przepisu – kluczem była wykładnia prokonstytucyjna!”
Dane finansowe
WPS: 40 230,4 PLN
koszty zastępstwa procesowego: 2700 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.