III PO 48/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił odwołanie sędziego K.K. od decyzji Prezesa NSA o przeniesieniu jej na stanowisko sędziego WSA, uznając zgodność tej decyzji z prawem i Konstytucją.
Sędzia K.K. odwołała się od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o przeniesieniu jej na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i konstytucyjnych. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, uznając, że przepis art. 94 § 1 ustawy wprowadzającej reformę sądownictwa administracyjnego jest zgodny z Konstytucją, a procedura przeniesienia, po zasięgnięciu opinii Kolegium NSA, była prawidłowa.
Sędzia K.K. wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 1 marca 2004 r. o przeniesieniu jej na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w [...]. Zarzuciła naruszenie art. 94 § 1 ustawy wprowadzającej reformę sądownictwa administracyjnego, brak wymaganej opinii Kolegium NSA, błędną wykładnię przepisu oraz naruszenie zasad konstytucyjnych (art. 2, 32, 178 ust. 1, 180 ust. 1 Konstytucji RP). Argumentowała, że przeniesienie powinno być poprzedzone indywidualną opinią Kolegium, a nie ogólną uchwałą, oraz że istniała możliwość delegowania zamiast przeniesienia. Prezes NSA wniósł o oddalenie odwołania, wskazując na konieczność reformy sądownictwa i zgodność decyzji z art. 180 ust. 5 Konstytucji. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (P 20/04), który uznał art. 94 § 1 ustawy za zgodny z Konstytucją. Sąd uznał, że procedura zasięgnięcia opinii Kolegium NSA, poprzez wypracowanie i akceptację zasad przenoszenia sędziów, spełniła wymogi ustawowe. Podkreślono, że przeniesienie nie naruszyło praw nabytych sędziego do tytułu i wynagrodzenia, a decyzja nie była aktem administracyjnym w rozumieniu KPA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, przeniesienie jest zgodne z prawem i Konstytucją, pod warunkiem zasięgnięcia opinii Kolegium NSA, co zostało spełnione poprzez wypracowanie i akceptację zasad przenoszenia sędziów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego (P 20/04), który uznał art. 94 § 1 ustawy za zgodny z Konstytucją. Procedura konsultacji z Kolegium NSA, obejmująca wypracowanie i akceptację zasad przenoszenia sędziów, została uznana za wystarczającą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddala odwołanie
Strona wygrywająca
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.K. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego | organ_państwowy | organ wydający decyzję |
Przepisy (12)
Główne
Przepisy wprowadzające art. 94 § § 1
Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Upoważnia Prezesa NSA do przeniesienia sędziego NSA na stanowisko sędziego WSA po zasięgnięciu opinii Kolegium NSA. Zgoda sędziego nie jest wymagana, jeśli przeniesienie następuje do WSA w miejscowości dotychczasowej służby.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada niezawisłości sędziowskiej.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nieusuwalności sędziów.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przeniesienie sędziego wbrew jego woli tylko na mocy orzeczenia sądu i w przypadkach określonych w ustawie.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zmiana ustroju sądów lub granic okręgów sądowych może wiązać się ze zmianą statusu sędziego, z zachowaniem uposażenia.
Pomocnicze
Przepisy wprowadzające art. 95 § § 1
Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pozwala na delegowanie sędziów NSA do pełnienia obowiązków w WSA, co było rozwiązaniem przejściowym.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej; nie miał zastosowania do decyzji o przeniesieniu sędziego.
P.u.s.p. art. 75 § § 2
Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przypadki przeniesienia sędziego bez jego zgody (np. zniesienie stanowiska); nie miał zastosowania w tej sprawie.
P.u.s.p. art. 75 § § 3
Prawo o ustroju sądów powszechnych
Implikuje konieczność zapewnienia sędziemu możliwości złożenia wniosków w sprawie przeniesienia.
P.u.s.p. art. 75 § § 4
Prawo o ustroju sądów powszechnych
Podstawa prawna wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego.
u.SN art. 8 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
P.u.s.a. art. 49
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zgodność art. 94 § 1 ustawy wprowadzającej z Konstytucją RP, potwierdzona wyrokiem TK. Prawidłowość procedury zasięgnięcia opinii Kolegium NSA poprzez wypracowanie i akceptację zasad przenoszenia sędziów. Przeniesienie sędziego nie narusza jego praw nabytych do tytułu i wynagrodzenia. Decyzja o przeniesieniu nie jest aktem administracyjnym w rozumieniu KPA.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 94 § 1 ustawy wprowadzającej przez brak indywidualnej opinii Kolegium NSA. Naruszenie zasad konstytucyjnych (niezawisłość, nieusuwalność, równość) przez tryb przeniesienia. Możliwość zastosowania delegowania zamiast przeniesienia. Niewystarczające uzasadnienie decyzji Prezesa NSA.
Godne uwagi sformułowania
Badanie zgodności przepisów ustaw z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego. Konstytucja w nierówny sposób ochrania nieusuwalność sędziów oraz zakaz ich przenoszenia na inne stanowisko służbowe. W sytuacji daleko idących zmian w organizacji sądownictwa (...) w pełni dopuszczalna jest nawet dość głęboka ingerencja w status służbowy sędziego. Zasada równości nie oznacza zakazu różnicowania na przyszłość sytuacji prawnej określonych osób. Decyzja Prezesa NSA o przeniesieniu nie była przy tym decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a., lecz czynnością prawną z zakresu stosunku służbowego sędziego NSA.
Skład orzekający
Andrzej Wróbel
przewodniczący
Katarzyna Gonera
sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przenoszenia sędziów w ramach reformy sądownictwa administracyjnego oraz zgodność tych przepisów z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji reformy sądownictwa administracyjnego z lat 2003-2004.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii ustrojowych związanych z pozycją sędziów w kontekście reformy sądownictwa i zgodności przepisów z Konstytucją, co jest interesujące dla prawników zajmujących się prawem ustrojowym i administracyjnym.
“Czy reforma sądownictwa może naruszać pozycję sędziego? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III PO 48/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 marca 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)
SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)
SSN Jerzy Kwaśniewski
Protokolant Halina Kurek
w sprawie z odwołania K.K.
od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 1 marca 2004 r., znak L. Prez. Ia/S-1102/11/04
w przedmiocie przeniesienia na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu
administracyjnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...],
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 16 marca 2006 r.,
oddala odwołanie.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 marca 2004 r., podjętą na podstawie art. 94 § 1 ustawy z
dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju
2
sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.; powoływanej dalej jako
“Przepisy wprowadzające”), Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego przeniósł
sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego K.K. na stanowisko sędziego
wojewódzkiego
sądu
administracyjnego
do
Wojewódzkiego
Sądu
Administracyjnego w [...] z dniem 15 marca 2004 r.
W uzasadnieniu decyzji Prezes NSA podniósł, że podstawowym celem
reformy sądownictwa administracyjnego było zapewnienie sprawnego wykonywania
działalności orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów administracyjnych,
utworzonych rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie
utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i
obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652). Osiągnięcie tego celu było możliwe
w drodze przenoszenia sędziów NSA na stanowiska sędziowskie w odpowiednich
wojewódzkich sądach administracyjnych na podstawie art. 94 § 1 ustawy Przepisy
wprowadzające, który upoważnia Prezesa NSA do przeniesienia sędziego NSA na
stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, po zasięgnięciu
opinii Kolegium NSA. W skład NSA wchodziło 280 sędziów powołanych na te
stanowiska na podstawie dotychczasowych przepisów. Na wniosek Zgromadzenia
Ogólnego Sędziów NSA Prezydent RP rozporządzeniem z dnia 18 lutego 2004 r. w
sprawie
ustalenia
liczby
stanowisk
sędziowskich
w
Naczelnym
Sądzie
Administracyjnym oraz liczby wiceprezesów (Dz. U. Nr 26, poz. 228) ustalił liczbę
stanowisk sędziowskich na 50. W konsekwencji – potrzebne stało się przeniesienie
znacznej liczby powołanych wcześniej sędziów NSA do wojewódzkich sądów
administracyjnych. Wobec sędziów NSA, zajmujących dotychczas stanowiska
sędziowskie w zniesionych z dniem 1 stycznia 2004 r. ośrodkach zamiejscowych
NSA, Kolegium NSA i Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA przyjęły regułę, że będą
oni wykonywać obowiązki sędziowskie w wojewódzkich sądach administracyjnych
utworzonych w miejscowościach siedzib zniesionych ośrodków zamiejscowych
NSA, w których sędziowie ci dotychczas pełnili służbę. Decyzja o przeniesieniu
sędziego NSA K.K. została podjęta w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].
Sędzia K.K. wniosła odwołanie od decyzji Prezesa NSA, zarzucając jej: 1)
3
naruszenie art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające
ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)
przez rozstrzygnięcie o przeniesieniu jej jako sędziego Naczelnego Sądu
Administracyjnego
na
stanowisko
sędziego
Wojewódzkiego
Sądu
Administracyjnego w [...] bez wymaganej tym przepisem opinii Kolegium
Naczelnego Sądu Administracyjnego;
2) naruszenie art. 94 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające przez błędną wykładnię
tego przepisu i niewłaściwe jego zastosowanie, oparte na przesłankach
pozaprawnych;
3) naruszenie art. 2, art. 32, art. 178 ust. 1 i art. 180 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) przez rozstrzygnięcie o
przeniesieniu sędziego na inne stanowisko w niedopuszczalnym trybie, na
podstawie niekonstytucyjnego przepisu ustawy.
Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu odwołania podniosła, że stosownie do art. 94 § 1 ustawy
Przepisy wprowadzające niezbędne było współdziałanie Prezesa Naczelnego Sądu
Administracyjnego
z
Kolegium
Naczelnego
Sądu
Administracyjnego
przy
podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie ewentualnego przeniesienia sędziego
tego Sądu na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z istoty
indywidualnego charakteru takiego rozstrzygnięcia i takiego współdziałania
zarówno decyzja Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i opinia
Kolegium
Naczelnego
Sądu
Administracyjnego,
nie
mogą
mieć
postaci
normatywnej ani nawet generalnej. W ocenie odwołującej się, Prezes Naczelnego
Sądu Administracyjnego nie dopełnił obowiązku współdziałania z Kolegium
Naczelnego Sądu Administracyjnego i nie zasięgnął jego opinii. Wynika to
jednoznacznie z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której wskazana
została jedynie uchwała tegoż Kolegium ustanawiająca „regułę" dotyczącą sędziów
zajmujących dotychczas stanowiska w ośrodkach zamiejscowych NSA. Uchwała ta
nie tylko pod względem materialnym koliduje z istotą opinii przewidzianej art. 94 § 1
ustawy Przepisy wprowadzające, ale także nie czyni zadość wymogom
współdziałania z punktu widzenia procesowego. Zainteresowani sędziowie nie
4
zostali o tej uchwale powiadomieni przed podjęciem decyzji przez Prezesa
Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odwołująca się jako sprzeczne z prawem
oceniła prowadzenie całego postępowania w sprawie przeniesienia sędziego na
inne stanowisko służbowe bez jego wiedzy i udziału. Według odwołującej się, nie
ulega wątpliwości, że sędzia powinien być zawiadomiony o toczącym się
postępowaniu i powinien mieć możliwość przedstawienia swojego stanowiska w
sprawie. Konkluzja ta wydaje się oczywista na tle przepisów procesowych, a
ponadto znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści stosowanego tu odpowiednio
art. 75 § 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Z przepisu tego wynika bowiem,
że przeniesienie sędziego z przyczyn wymienionych w art. 75 § 2 pkt 1 Prawa o
ustroju sądów powszechnych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy uwzględnienie
wniosku sędziego co do nowego miejsca służbowego nie jest możliwe. Z istoty
rzeczy implikuje to konieczność zapewnienia sędziemu warunków do złożenia
ewentualnych wniosków w tej mierze, a niestworzenie sędziemu takich możliwości i
w konsekwencji niezapoznanie się z ewentualnymi wnioskami przez organ
orzekający – w tym przypadku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego -
oznacza
wadliwość
rozstrzygnięcia,
skoro
negatywna
ocena
możliwości
uwzględnienia takich wniosków jest jedną z koniecznych przesłanek przeniesienia
sędziego na inne stanowisko bez jego zgody. Tymczasem odwołująca się w ogóle
nie została przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego zawiadomiona o
wszczęciu postępowania w sprawie jej przeniesienia ani też nie miała możliwości
przedstawienia swojego stanowiska w sprawie.
W odwołaniu wskazano ponadto, że wykładnia art. 94 § 1 ustawy Przepisy
wprowadzające powinna być zgodna z Konstytucją. Konstytucja Rzeczypospolitej
Polskiej statuuje zasadę niezawisłości (art. 178 ust. 1) i ściśle z nią związaną
zasadę nieusuwalności sędziów (art. 180 ust. 1). Art. 94 § 1 ustawy musi być
zatem traktowany jako przepis o charakterze wyjątkowym, co ma kluczowe
znaczenie dla jego wykładni i zakresu zastosowania. Po pierwsze - ustanowiona w
nim kompetencja Prezesa NSA może być wykorzystywana tylko wtedy, gdy jest to
niezbędne z punktu widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości i gdy zamierzonego
celu nie można osiągnąć za pomocą innych środków, po drugie - przesłanki jego
stosowania nie mogą być ustalone dyskrecjonalnie i nie mogą mieć charakteru
5
pozaprawnego, po trzecie - rozstrzygnięcie podjęte na jego podstawie w
odniesieniu
do
określonego
sędziego
powinno
zawierać
szczegółowe
uzasadnienie. W ocenie odwołującej się zaskarżona decyzja została wydana w
oderwaniu od wspomnianych zasad konstytucyjnych. Zdaniem odwołującej się,
przeniesienie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na stanowisko
sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest jedynym rozwiązaniem
służącym realizacji celu w postaci „zapewniania sprawnego wykonywania
działalności orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów administracyjnych".
Ustawa Przepisy wprowadzające przewiduje także możliwość delegowania
sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego do pełnienia obowiązków w
wojewódzkim sądzie administracyjnym (art. 95 § 1). W tej sytuacji, co do zasady,
powinno być stosowane rozwiązanie korzystniejsze dla sędziego, a mianowicie
delegacja. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wskazał przyczyn, dla
których od rozwiązania tego odstąpił, zastępując je przeniesieniem, powodującym
dalej idącą, niekorzystną zmianę w statusie prawnym sędziego. Jedyną wskazaną
przez Prezesa NSA przesłanką faktyczną, która została wzięta pod uwagę, było
zajmowanie dotychczas przez sędziego stanowiska w zniesionym obecnie ośrodku
zamiejscowym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na skutek indywidualnych
rozstrzygnięć doszło w konsekwencji do zróżnicowania identycznego dotychczas
statusu sędziów w oparciu o kryterium pozaprawne i do wyodrębnienia aż trzech
kategorii sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: 1) sędziów zajmujących
stanowisko sędziego NSA, 2) sędziów delegowanych i 3) sędziów przeniesionych
do wojewódzkich sądów administracyjnych, którym pozostawiono jedynie tytuł i
„prawo do wynagrodzenia”. Odwołująca się podniosła, że uchwała Kolegium NSA
ustanawiająca „regułę" w tej mierze jest w ogóle niedopuszczalna, a już na pewno
nie może stanowić podstawy do orzekania w indywidualnej sprawie sędziego. Nie
może ona stanowić elementu podstawy prawnej podjętej decyzji, choć w
uzasadnieniu decyzji użyto zwrotu: „kierując się tą regułą podjąłem decyzję o
przeniesieniu ...”, traktując ją właśnie jako podstawę prawną. „Reguła" ta - wbrew
stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - w sposób
oczywisty koliduje z intencją i założeniami ustawodawcy, znajdującymi wyraz w art.
93 ustawy Przepisy wprowadzające. Z przepisu tego wynika zasada, że osoby
6
powołane na stanowiska sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na
podstawie dotychczasowych przepisów pozostają sędziami Naczelnego Sądu
Administracyjnego.
Odwołująca
się
stwierdziła,
że
przyjmowanie
„reguły"
przeciwstawnej do tej zasady i wprowadzanie jej w życie za pomocą
indywidualnych rozstrzygnięć Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego jest
praktyką, której nie sposób zaakceptować. Wykorzystanie w tym celu - mającej w
założeniu charakter wyjątkowy - kompetencji przewidzianej w art. 94 ustawy jest
sprzeczne z jej istotą i stanowi jej nadużycie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji
również pod względem formalnym trudno uznać za wystarczające. W gruncie
rzeczy ma ono charakter pozorny, bowiem zawiera niemal wyłącznie twierdzenia
ogólne i właściwie nie odnosi się do przedmiotowej sprawy jako sprawy
indywidualnej skarżącego, co doprowadziło do naruszenia wymogów art. 107 § 3
k.p.a.
Odwołująca się podniosła, że zaskarżona decyzja zawiera pouczenie o
prawie wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego, które zostało oparte m.in. na
podstawie art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów
powszechnych. Przepis ten nawiązuje do zawartych w § 2 pkt 1 i pkt 2 tego
samego artykułu przypadków, w których możliwe jest przeniesienie sędziego na
inne miejsce służbowe bez jego zgody. Chodzi tu w szczególności o „zniesienie
stanowiska wywołane zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienie danego
sądu lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienie siedziby sądu". Z powołania
się na ten przepis (niezależnie od tego, że nastąpiło ono dopiero w pouczeniu o
środku odwoławczym, a w podstawie prawnej decyzji nie ma o nim mowy) wynika,
że Prezes NSA uznał art. 75 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów
powszechnych za jedną z podstaw swojej decyzji. Jest to błędne założenie,
albowiem z dniem 1 stycznia 2004 r. nie powstały zdarzenia, o których mowa w tym
przepisie. Nie można mówić o „zniesieniu stanowiska wywołanym zmianami w
organizacji sądownictwa”, gdyż w dalszym ciągu istnieje stanowisko sędziego
Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zniesiono również wydziałów NSA, ale
jego ośrodki zamiejscowe. Z tego powodu art. 75 ustawy - Prawo o ustroju sądów
powszechnych nie może być przesłanką zwolnienia od obowiązku uzyskania zgody
sędziego na jego przeniesienie z NSA do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
7
Tryb przeniesienia sędziego, ustanowiony w art. 94 ustawy Przepisy
wprowadzające i zastosowany przy wydaniu zaskarżonej decyzji budzi też
wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją. Art. 180 ust. 2 Konstytucji statuuje
zasadę, w myśl której przeniesienie sędziego na inne stanowisko wbrew jego woli
może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych
w ustawie. Według skarżącej nie można przyjąć, aby art. 180 ust. 5 Konstytucji,
odnoszący się do zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych i
dotyczący
w
istocie tylko kwestii pozostawienia uposażenia, mógł być
interpretowany w oderwaniu od wspomnianej zasady; nie wydaje się, aby w razie
zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych ustawodawca był
zwolniony z obowiązku precyzyjnego określenia przesłanek przeniesienia sędziego
i dysponował swobodą w wyborze organu mającego podejmować indywidualne
rozstrzygnięcia w tym zakresie. Zasada nieusuwalności sędziów wyklucza
powierzenie
samodzielnym
decyzjom
władzy
wykonawczej
jakichkolwiek
rozstrzygnięć dotyczących sytuacji prawnej sędziów (por. uzasadnienie wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., K 3/98, OTK-A z 1998 r. nr
4). Odwołująca się podniosła, że przyznanie daleko idącej kompetencji w tym
zakresie organowi monokratycznemu, pozostającemu wprawdzie w systemie
organizacyjnym władzy sądowniczej, ale pełniącemu funkcję o charakterze
administracyjnym, również budzi zastrzeżenia co do zgodności z art. 178 i 180
Konstytucji. Nie tylko mało precyzyjne sformułowanie art. 94 § 1 ustawy Przepisy
wprowadzające, ale przede wszystkim praktyka jego stosowania pokazują, że
zyskał on treść i skutki naruszające zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz zasadę
równego traktowania. Stanowi to podstawę do uznania przedmiotowego przepisu
za niekonstytucyjny.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o oddalenie odwołania.
Zdaniem Prezesa NSA, zmiany ustroju sądów administracyjnych wymusiły
przeniesienia niektórych sędziów NSA na stanowiska sędziów wojewódzkich sądów
administracyjnych, z pozostawieniem im tytułu i wynagrodzenia sędziego
Naczelnego Sądu Administracyjnego, co odpowiada art. 180 ust. 5 Konstytucji.
Takie decyzje o przeniesieniu nie naruszały żadnych zasad konstytucyjnych, ale
były konieczne i zmierzały do realizacji reformy sądownictwa administracyjnego, a
8
przy tym zostały podjęte po wypracowaniu zasadniczych kryteriów przenoszenia
sędziów przez Kolegium NSA, które zostały zaakceptowane przez Zgromadzenie
Ogólne tego Sądu w sposób, który umożliwiał każdemu sędziemu zgłoszenie
wniosków odrębnych lub propozycji odmiennych oraz odniesienie się do każdego
indywidualnego przypadku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odwołanie zostało oparte przede wszystkim na zarzutach naruszenia art. 94
§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o
ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi oraz art. 2, art. 32, art. 178 ust. 1 i art. 180 Konstytucji
Rzeczypospolitej przez rozstrzygnięcie o przeniesieniu sędziego na inne
stanowisko w niedopuszczalnym trybie, z pominięciem ustawowych kryteriów
przeniesienia, na podstawie niekonstytucyjnego przepisu ustawy.
Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutu niekonstytucyjności przepisu art. 94 § 1
ustawy. Badanie zgodności przepisów ustaw z Konstytucją należy do Trybunału
Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 listopada 2005 r., P 20/04, uznał, że art.
94 § 1 ustawy reformującej sądownictwo administracyjne jest zgodny z art. 180
Konstytucji RP. Wykonywanie zawodu sędziego jest służbą publiczną, dlatego w
granicach wyraźnie określonych w Konstytucji, m.in. w art. 180 ust. 5, można w celu
realizacji konstytucyjnie legitymowanych celów zmienić w pewnym zakresie status
poszczególnych sędziów, ponieważ przyznane im gwarancje nie mają chronić ich
indywidualnych i grupowych interesów, pozycji zawodowej i zamiarów życiowych.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego Konstytucja w nierówny sposób ochrania
nieusuwalność sędziów oraz zakaz ich przenoszenia na inne stanowisko służbowe.
W sytuacji daleko idących zmian w organizacji sądownictwa lub jednej z jego gałęzi
w pełni dopuszczalna jest nawet dość głęboka ingerencja w status służbowy
sędziego, w zakresie powierzonego mu stanowiska. Taki charakter miały zmiany
wprowadzone przez przepisy ustaw reformujących sądownictwo administracyjne.
Skoro Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 7 listopada 2005
r., P 20/04, orzekł że art. 94 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające jest zgodny z art.
9
2, art. 32, art. 178 ust. 1 oraz art. 180 Konstytucji, to przesądza to rozstrzygnięcie
przedstawionego w odwołaniu problemu prawnego zgodnie ze stanowiskiem
Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w odpowiedzi na
odwołanie, że jego kompetencja do skutecznego przeniesienia sędziego tego Sądu
na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do wojewódzkiego
sądu administracyjnego, w którym dotychczas pełnił służbę, jest zgodna z
Konstytucją.
Z tego samego powodu Sąd Najwyższy nie uznał za uzasadniony zarzutu
naruszenia zasady równości sędziów wobec prawa, ochrony praw nabytych oraz
proporcjonalności.
Zasada równości nie oznacza zakazu różnicowania na przyszłość sytuacji
prawnej określonych osób, które w danym momencie znajdują się w analogicznej
co do innych elementów sytuacji faktycznej i prawnej. Zasadniczo ustawodawca
powinien wskazać kryteria przyszłego zróżnicowania, a w miarę możności powinny
to być kryteria obiektywne, związane z dziedziną, w której następuje zróżnicowanie,
oraz zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej. Ustawodawca istotnie nie
wskazał, jakimi kryteriami powinien kierować się Prezes Naczelnego Sądu
Administracyjnego przy dokonywaniu wyboru sędziów “delegowanych” oraz
sędziów “przeniesionych”. Zostało to pozostawione jego uznaniu. Jednakże, nie
narusza to zasady równości, ponieważ wskazanie ścisłych i całkowicie
jednoznacznych kryteriów ustawowych nie było możliwe. Ponadto, kwestia
przenoszenia sędziów NSA do wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczy
funkcjonowania władzy sądowniczej, która zgodnie z art. 173 Konstytucji jest
odrębna i niezależna. Wymusza to niejako wstrzemięźliwość i lakoniczność
ingerencji ustawodawcy w zakresie dotyczącym kwestii przeniesienia i delegowania
konkretnych sędziów. Należy również uwzględnić, jaki jest zakres zróżnicowania
sytuacji osób, o których mowa w art. 93-95 Przepisów wprowadzających. Wszystkie
te osoby pozostają w służbie sędziowskiej, zachowują prawo do wynagrodzenia
według wcześniejszych zasad. Istotna różnica polega więc na tym, że sędziowie
przeniesieni i delegowani orzekają w wojewódzkich sądach administracyjnych jako
sądach pierwszej instancji, a więc ich orzeczenia mogą być kontrolowane przez
składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone z sędziów, którzy
10
przed reformą sądownictwa administracyjnego zajmowali równorzędne stanowiska.
Faktycznie więc przeniesienie może być odczuwane jako swego rodzaju
degradacja i obniżenie prestiżu związanego z rangą zawodową. Jednakże
okoliczności tej nie można uznać za przejaw daleko idącego zróżnicowania.
Zgodna z Konstytucją ustawowa kompetencja Prezesa Naczelnego Sądu
Administracyjnego do skutecznego przeniesienia sędziego NSA na stanowisko
sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w miejscowości, w której
dotychczas pełnił służbę, z pozostawieniem mu prawa do wynagrodzenia i tytułu
przysługującego sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 94 § 1 zdanie
pierwsze ustawy Przepisy wprowadzające), wymagała zatem jedynie zasięgnięcia
opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego, co zostało dopełnione przez
wskazany w odpowiedzi na odwołanie proces wypracowania reguł przenoszenia
sędziów NSA do wojewódzkich sądów administracyjnych. Był on przedmiotem kilku
posiedzeń Kolegium NSA, a także spotkań odbywanych przez prezesa i
wiceprezesów NSA z zainteresowanymi sędziami wydziałów NSA w Warszawie i
ośrodków zamiejscowych NSA. Zasady te zostały następnie zaakceptowane przez
Kolegium, a także Zgromadzenie Ogólne NSA w dniu 9 lutego 2004 r. Zauważyć
przy tym należy, że: po pierwsze - zastosowany w danym wypadku tryb
procedowania w kwestii uprzedniego zaopiniowania przez Kolegium NSA
propozycji decyzji dotyczących poszczególnych sędziów Naczelnego Sądu
Administracyjnego, podejmowanych następnie przez Prezesa Naczelnego Sądu
Administracyjnego na podstawie art. 94 § 1 Przepisów wprowadzających i
mających na celu ich „przeniesienie do wojewódzkiego sądu administracyjnego”,
faktycznie i realnie umożliwiał indywidualizację formułowania tego typu opinii w
stosunku do poszczególnych sędziów; po drugie - tryb ten był wprowadzony po
uprzedniej konsultacji oraz akceptacji przez całe środowisko sędziowskie sędziów
Naczelnego Sądu Administracyjnego (zarówno przez Kolegium NSA, jak przez
Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA); po trzecie - tryb ten zapewniał przy tym
obiektywnie sprawne i szybkie przeprowadzenie tej procedury w stosunku do
wszystkich przenoszonych sędziów, a w konsekwencji zapewniał on także
skuteczne
wywiązanie
się
upoważnionych
organów
Naczelnego
Sądu
Administracyjnego z ciążącego na nich obowiązku wprowadzenia w życie tego
11
etapu reformy ustrojowej sądownictwa administracyjnego; i wreszcie – po czwarte -
tryb ten nie naruszał żadnych obowiązujących w tym zakresie przepisów
ustawowych.
Oparcie się na tych regułach spełniało ustawowe wymagania zasięgnięcia
opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego koniecznej dla skutecznego
przeniesienia sędziego w trybie art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy, zważywszy że
regulacja ta nie ustanawia żadnych innych kryteriów lub warunków przenoszenia
sędziów NSA na stanowiska sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych, w
szczególności kryterium uzyskania zgody przenoszonego sędziego. Zgoda taka jest
wymagana
wyłącznie
w
razie
przeniesienia
do
wojewódzkiego
sądu
administracyjnego w miejscowości innej niż ta, w której sędzia dotychczas pełnił
służbę (zdanie drugie art. 94 § 1 ustawy), bądź w razie ponownego przeniesienia
do Naczelnego Sądu Administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium tego Sądu
(art. 94 § 2 ustawy).
W tym kontekście należało uznać, że nie było przeszkód prawnych do
podjęcia decyzji o przeniesieniu odwołującej się do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w [...]. Ustawodawca, wprowadzając zmianę ustroju sądów
administracyjnych, przyjął rozwiązanie, że sprawy sądowoadministracyjne będą
rozpoznawane do dnia 31 grudnia 2003 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny, a z
dniem 1 stycznia 2004 r. wejdzie w życie nowy ustrój sądów administracyjnych i z
tym dniem rozpoczną działalność orzeczniczą w tych sprawach wojewódzkie sądy
administracyjne. Oznacza to przyjęcie założenia, że wprowadzenie zmiany ustroju
sądów administracyjnych nie powinno spowodować przerw i zakłóceń w
rozpoznawaniu spraw przez sądy administracyjne. Wykonanie tego założenia w
okresie przejściowym, w sytuacji gdy przepisy ustawy wchodzą w życie z dniem 1
stycznia 2004 r., było możliwe jedynie dzięki skorzystaniu z przepisu art. 95 § 1
Przepisów wprowadzających, który pozwalał delegować sędziów NSA do pełnienia
obowiązków w wojewódzkich sądach administracyjnych. Dlatego też przyjęto, że
delegowanie sędziów NSA do wojewódzkich sądów administracyjnych na
podstawie art. 95 § 1 Przepisów wprowadzających, służące zapewnieniu
sprawności postępowania, poprzedzi podejmowanie decyzji o przenoszeniu
sędziów do tych sądów. W takiej sytuacji delegowanie sędziego do pełnienia
12
obowiązków w określonym wojewódzkim sądzie administracyjnym nie może
stanowić przeszkody do podjęcia decyzji o przeniesieniu sędziego w okresie
delegowania, gdy przeniesienie następuje przed upływem okresu delegowania.
Sąd Najwyższy stwierdził zgodność z prawem decyzji o przeniesieniu
odwołującej się na podstawie art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy. Przeniesienie nie
naruszyło nabytych uprawnień sędziego do tytułu i wynagrodzenia przysługującego
sędziemu NSA.
Decyzja Prezesa NSA o przeniesieniu nie była przy tym decyzją
administracyjną w rozumieniu k.p.a., lecz czynnością prawną z zakresu stosunku
służbowego sędziego NSA. Dlatego do decyzji tej nie stosuje się art. 107 k.p.a., a
zawarta w odwołaniu argumentacja prawna odnosząca się do treści tego przepisu
jest bezprzedmiotowa.
Z powyższych względów odwołanie – jako nieuzasadnione – podlegało
oddaleniu na podstawie art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju
sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) w związku z art. 8
§ 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz.
2052 ze zmianami) oraz w związku z art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –
Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zmianami).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI