III PK 18/06

Wyrok z dnia 10 maja 2006 r. III PK 18/06 1. Przyznanie w prawie zakładowym dodatkowych świadczeń pracowni- kom przechodzącym na wcześniejsze emerytury, renty lub świadczenia przede- merytalne wyłącza zasadność zarzutu dyskryminacji pozostałych zwalnianych pracowników (art. 9 § 4 k.p.). 2. Użyte w prawie zakładowym pojęcie "przyczyn niedotyczących pra- cowników" - jeżeli nic innego nie wynika z pozostałych przepisów tego prawa - należy rozumieć zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szcze- gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2006 r. sprawy z powództwa Grzegorza K. przeciwko „O.T.L." Spółce z o.o. w L. o odszkodowanie i odprawę pieniężną, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2005 r. [...] o d d a l i ł skargę i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 1.350 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Grzegorz K. w sprawie przeciwko „O.T.L.” Spółce z o.o. w L. o odszko- dowanie i odprawę pieniężną wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2005 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Lublinie z dnia 17 maja 2005 r. [...], którym powództwo oddalono w całości. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich prawna ocena. W dniu 2 kwietnia 2004 r. została podpisana umowa 2 sprzedaży udziałów pozwanej Spółki pomiędzy PKN O. SA w P. a N.Z.I.T. Spółką z o.o. w S. Umowa powyższa została zawarta pod warunkiem: 1) uzyskania przez kupu- jącego ostatecznej pozytywnej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie koncentracji polegającej na nabyciu przez kupującego udziałów, 2) uzyskania przez kupującego ostatecznej pozytywnej decyzji w sprawie zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na nabycie udziałów Spółki, zgodnie z wymogami ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 54, poz. 245 ze zm.), 3) zawarcia przez strony długoterminowej umowy o świadczenie usług transportowych, 4) nieskorzy- stania przez uprawnionych udziałowców Spółki z prawa pierwszeństwa nabycia udziałów oferowanych do zbycia, przysługującego na podstawie § 11 pkt 3 umowy Spółki, 5) odbycia zgromadzenia wspólników Spółki oraz posiedzenia rady nadzorczej Spółki, które do- konają wymaganych umową Spółki czynności. Wymienione wyżej warunki zostały spełnione w dniu 29 lipca 2004 r. Integralną część umowy sprzedaży udziałów stanowiło porozumienie z dnia 16 marca 2004 r., zawarte pomiędzy organizacjami związkowymi reprezentującymi pracowni- ków pozwanej Spółki a inwestorem będącym nabywcą udziałów. Zostały tam uregulowane sprawy pracownicze, socjalne i bytowe. Akt ten, zgodnie z jego art. 2 ust. 3 wszedł w życie z chwilą nabycia przez inwestora udziałów Spółki i obowiązywał przez okres 2 lat. W porozumieniu inwestor gwarantował, że w okresie 24 miesięcy od dnia zakupu udziałów nie będzie wypowiadał umów o pracę, ani też nie będzie dokonywał wypowiedzeń zmieniających w zakresie wynagrodzenia i miejsca pracy z zastrzeżeniem pewnych wyjątków ściśle określonych porozumieniem.Przepisart.13ust.2tegoporozumieniaustalałprzy tymwysokośćodszkodowania,przysługującegopracownikowi,któryzłożyłdeklaracjęodejściaz pracyzaporozumieniemstronzprzyczynniedotyczącychpracownikawokresiepierwszychsześciu miesięcyoddatynabyciaudziałówprzezinwestora. Nadto w pozwanej Spółce w okresie przygotowań do sprzedaży udziałów Spółki dużą grupę pracowników stanowiły osoby, które miały uprawnienia do przejścia na wcze- śniejszą emeryturę, rentę lub świadczenie przedemerytalne. Ponieważ od 1 sierpnia 2004 r. miały zostać zmienione przepisy dotyczące zasad przyznawania świadczeń przedemerytalnych i świadczenia te miały być przyznawane w dużo niższej wysokości, po- zwana Spółka, aby umożliwić pracownikom przejście na świadczenia na starych zasa- dach zawarła ze związkami zawodowymi porozumienie z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie odejść tych pracowników na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o 3 szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn nie- dotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.; dalej ustawa o grupowych zwol- nieniach), gdyż tylko taki tryb rozwiązania umowy uprawniał do świadczenia przedemery- talnego. Zwolnieniem z tych przyczyn zostały objęte tylko te osoby, które posiadały uprawnienia do wcześniejszej emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalnego z zastrzeżeniem, że same chciały odejść z pracy. Pozwana Spółka nie zwolniła żadnych innych osób. Ponieważ osoby posiadające prawo do świadczeń przedemerytalnych, aby uzyskać je na starych zasadach, musiały odejść przed wejściem w życie porozumienia socjalnego, rada nadzorcza pozwanej Spółki uchwałą [...] zobowiązała zarząd do wy- płaty tym osobom odszkodowań na podstawie porozumienia socjalnego, które miało obowiązywać po nabyciu udziałów przez inwestora. Tylko te osoby przed datą 29 lipca 2004 r. otrzymały odszkodowania przewidziane w porozumieniu. Pozostałe osoby, które otrzymały odszkodowania przewidziane porozumieniem socjalnym to osoby, z którymi umowa o pracę została rozwiązana po 29 lipca 2004 r. Powód był zatrudniony przez pozwaną Spółkę od 1 września 2000 r. do 30 kwietnia 2004 r. na stanowisku inspektora do spraw technicznych. W związku ze znalezieniem nowej pracy (ofertę podjęcia zatrudnienia u nowego pracodawcy powód złożył 5 stycznia 2004 r.), w dniu 15 kwietnia 2004 r. złożył pozwanemu pracodawcy pismo zatytułowane „deklaracja odejścia z pracy za porozumieniem stron z przyczyn niedotyczących pracownika”, w którym zwrócił się z prośbą o rozwiązanie umowy o pracę z dniem 30 kwietnia 2004 r. w trybie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. Jako podstawę zło- żonej deklaracji wskazał przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz przepisy porozumienia określającego sprawy pracownicze, socjalne i bytowe. Pracodawca wyraził zgodę na rozwiązanie umowy, podkreślił jednak, że nie jest upoważniony do składania jakichkolwiek zapewnień dotyczących gwarancji wynikających z porozu- mienia socjalnego zawartego z inwestorem. Wobec tego wezwał pracownika do zaję- cia stanowiska, czy jest on dalej zainteresowany rozwiązaniem umowy w dacie wska- zanej w deklaracji, czy też się z niej wycofuje. W odpowiedzi z dnia 23 kwietnia 2004 r. powód oświadczył, że podtrzymuje swoją prośbę o rozwiązanie umowy o pracę z dniem 30 kwietnia 2004 r. na mocy porozumienia stron. Dzień wcześniej to jest 22 kwietnia 2004 r., zawarł umowę z nowym pracodawcą, w której jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano 1 maja 2004 r. Stosunek pracy powoda z pozwaną Spółką został rozwiąza- ny z dniem 30 kwietnia 2004 r. na mocy porozumienia stron. Taki tryb rozwiązania 4 umowy wskazany został również w świadectwie pracy, którego prawidłowość nie była kwestionowana. W dniu 5 sierpnia 2004 r. powód wystąpił do byłego pracodawcy o wypłatę od- szkodowania oraz odprawy pieniężnej, co spotkało się z odmową ze strony Spółki. W pozwie wskazywał, że został zwolniony w ramach zwolnień grupowych. Twierdził, iż deklarację o zamiarze odejścia z pracy za porozumieniem stron złożył na żądanie pracodawcy i zgodnie z treścią art. 13 porozumienia określającego sprawy pracow- nicze, socjalne i bytowe, przysługuje mu odszkodowanie w kwocie 36.850 zł oraz odprawa na podstawie ustawy o grupowych zwolnieniach. Sąd Apelacyjny podkreślił, że umowa sprzedaży udziałów „O.T.L.” - była umową zawartą pod warunkiem zawieszającym. Wskazał, iż zdarzeniem przyszłym i niepewnym, obok innych zdarzeń wskazanych jako warunki w umowie, było nieskorzystanie przez udziałowców pozwanej Spółki z prawa pierwokupu akcji oraz odbycie zgromadzenia wspólników i posiedzenia rady nadzorczej. Biorąc to pod uwagę Sąd stwierdził, iż prawidłowo ustalono w sprawie, że do zbycia udziałów doszło z dniem 29 lipca 2004 r. Od tej daty zaczęło więc obowiązywać porozumienie socjalne. Stosunek pracy po- woda ustał zaś w dniu 30 kwietnia 2004 r. Nie był on zatem objęty postanowieniami porozumienia. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się również dyskryminacji powoda, W apelacji skarżący podnosił bowiem, iż zwalniani „na świadczenia emerytalne i inne", pracownicy otrzymali wypłaty w oparciu o § 4 pkt 2 porozumienia z dnia 25 marca 2004 r., odszkodowania z przepisu art. 13 pkt 1 i art. 14 porozumienia z dnia 16 marca 2004 r. oraz odprawę na pod- stawie przepisów ustawy o grupowych zwolnieniach, mimo że deklaracje o odejściu z pracy złożyli przed nim, a w momencie przejęcia udziałów dnia 29 lipca 2004 r. nie byli już pracownikami. Odnosząc się do tego Sąd zważył, iż faktycznie pracownicy, którzy przeszli na świadczenia przedemerytalne i inne przed wskazaną wyżej datą, otrzymali odszkodowania, pomimo iż porozumienie socjalne jeszcze nie obowiązywało. Sąd zwrócił jednak uwagę, iż wypłata ta nastąpiła na podstawie uchwały rady nadzorczej, wydanej w wykonaniu porozumienia z dnia 25 marca 2004 r. Powyższy akt prawny wydany został w szczególnych okolicznościach. Miał on na celu umożliwienie osobom posiadającym uprawnienia do świadczeń przedemerytalnych odejście na te świadczenia według zasad obowiązujących przed zmianą przepisów o świadczeniach przede- merytalnych. Akt ten obejmował zamknięty krąg osób i nie daje podstaw do żądania odszkodowania, jeżeli odejście z pracy nie było związane z odejściem na świadcze- 5 nia przedemerytalne. Jedynie zatem pracownicy posiadający uprawnienia do wcze- śniejszej emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalnego, w przeciwieństwie do pozostałych pracowników (w tym powoda) mieli zagwarantowane prawo do odszkodo- wania przewidzianego przepisem art. 13 ust. 2 porozumienia socjalnego z dnia 16 marca 2004 r. z chwilą zbycia udziałów pozwanej Spółki, niezależnie od tego, czy w tym dniu pozostawali w zatrudnieniu. Z tej możliwości nie mógł skorzystać powód, którego stosunek pracy nie został rozwiązany w trybie ustawy o grupowych zwolnieniach. Ta oko- liczność przemawia, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zarówno przeciwko przyznaniu po- wodowi odszkodowania jak i odprawy pieniężnej. Sąd Apelacyjny jako bezpodstawny ocenił również, podnoszony w apelacji zarzut naruszenia przepisu art. 10 ustawy o grupowych zwolnieniach. Sąd stwierdził, że wa- runkiem zastosowania przepisów powołanej ustawy jest bowiem ustalenie, iż przyczyny uzasadniające zwolnienia indywidualne stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowie- dzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron (art. 10 ust 2). Niewątpliwe jest, iż stosunek pracy powoda nie został rozwiązany wskutek okoliczności przewidzianych w powołanej wyżej ustawie. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy po- woda było bowiem podjęcie przez niego zatrudnienia u innego pracodawcy. Decyzja powoda o podjęciu nowego zatrudnienia nie mogła zaś wynikać z przyczyn leżących po stronie pozwanego. Powód bowiem nie należał do grupy pracowników objętych zwol- nieniami grupowymi. Pracodawca zaś nie dokonał redukcji stanowiska powoda. W tym stanie rzeczy kwestia złożenia przez powoda deklaracji odejścia z pracy za porozu- mieniem stron z przyczyn niedotyczących pracownika była bez znaczenia. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1. art. 89 k.c., poprzez jego błędną wy- kładnię i niewłaściwe zastosowanie do ust. 3.1. umowy sprzedaży udziałów polegające na przyjęciu, że warunki w nim wskazane są warunkami zawieszającymi w rozumieniu tego przepisu; 2. art. 183c i art. 183a k.p. w związku z art. 9 § 4 k.p., poprzez niezastosowanie tych przepisów do treści porozumienia z 16 marca 2004 r. oraz porozumienia z dnia 25 marca 2004 r.; 3. art. 65 § 2 k.c., poprzez niezastosowanie tego przepisu do wykładni pkt 9 pream- buły porozumienia z dnia 16 marca 2004 r., a tym samym niewzięcie pod uwagę, że powód znając jedynie treść porozumienia, a nie znając treści umowy sprzedaży udziałów i działając w dobrej wierze, przekonany był o tym, że deklarację odejścia z pracy składa po dacie zakupu (przejęcia) udziałów; 4. naruszenie poprzez błędną wykładnię rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282 ze zm.). 6 W odpowiedzi na skargę pozwana Spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa praw- nego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacjyjna jest bezzasadna. Podstawową kwestią, rzutującą na za- sadność wszystkich zarzutów skargi jest okoliczność, iż stosunek pracy powoda nie został rozwiązany z przyczyn go niedotyczących. Z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, którymi Sąd Najwyższy jest związany na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. wynika bowiem, że strony rozwiązały umowę o pracę na mocy porozumienia stron z tej przyczyny, iż powód chciał podjąć zatrudnienie u nowego pracodawcy, co w żad- nym razie nie może być uznane za przyczynę niedotyczącą pracownika. Wskazuje na to ustalona w sprawie kolejność zdarzeń. Powód starania o zmianę miejsca pracy podjął już w styczniu 2004 r. W dniu 5 stycznia 2004 r. złożył bowiem ofertę podjęcia zatrudnienia u nowego pracodawcy. Wówczas umowa o zbycie udziałów pozwanej Spółki nie była jeszcze w ogóle zawarta, nie było również podpisane porozumienie socjalne. Deklarację rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron powód zło- żył w dniu 15 kwietnia 2004 r. W dniu 22 kwietnia 2004 r. podpisał umowę o pracę z nowym pracodawcą, w której jako dzień rozpoczęcia pracy wskazany został 1 maja 2004 r. W następnym dniu, to jest 23 kwietnia 2004 r., w pisemnym oświadczeniu skie- rowanym do pozwanej Spółki podtrzymał wolę rozwiązania stosunku pracy. Jako tryb rozwiązania umowy wskazał porozumienie stron. W sprawie nie ustalono, że powód składając swoje oświadczenie działał pod wpływem błędu co do obowiązywania i za- stosowania do niego postanowień porozumienia socjalnego. Powoływanie się przez powoda na tę okoliczność w postępowaniu kasacyjnym jest zaś niedopuszczalne. Jest to bowiem okoliczność faktyczna (art. 39813 § 2 k.p.c.). Skoro stosunek pracy powoda ustał z przyczyn go dotyczących, to nie mogły mieć w sprawie zastosowania ani przepisy ustawy o grupowych zwolnieniach, ani po- rozumienia socjalnego, nawet przy założeniu, co próbuje - nota bene niezasadnie - wykazać powód, że obowiązywało ono już wówczas, gdy był on pracownikiem pozwanej Spółki. Za- równo bowiem art. 10 ustawy o grupowych zwolnieniach, jak i art. 13 porozumienia socjal- nego z dnia 16 marca 2004 r. odpowiednio prawo do odprawy i prawo do odszkodowania uzależniają od tego, czy do rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron doszło wy- 7 łącznie z przyczyn niedotyczących pracownika. Nie jest zaś wyłącznym powodem rozwiąza- nia umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika jej rozwiązanie za porozumie- niem stron z inicjatywy pracownika i w jego interesie. Może się zdarzyć, że zakładowe źródła prawa pracy pojęcie przyczyn niedotyczących pracownika definiują autonomicznie, a co za tym idzie rozszerzają krąg sytuacji, w których z faktem rozwiązania stosunku pracy z tych przyczyn wiążą się określone dla pracownika uprawnienia. Te źródła mogą na przykład stanowić, że za rozwiązanie umowy z przyczyn niedotyczących pracownika uważa się także wypowiedzenie złożone przez pracownika w pewnych szczególnych okolicznościach, określonych w prawie zakładowym. Takie postano- wienie jest dopuszczalne, gdyż jest korzystniejsze dla pracowników (art. 9 § 2 i 3 k.p.). Może być także sytuacja odwrotna, to jest zawężenie omawianego pojęcia, ale pod jednym istot- nym warunkiem. To zawężenie nie może dotyczyć uprawnień przewidzianych w akcie wyż- szego rzędu (art. 9 § 2 i 3 k.p.). Może więc być stosowane jedynie do dodatkowych upraw- nień, wynikających z tego prawa zakładowego. Na przykład można przyznać prawo do do- datkowej odprawy tylko pracownikom zwalnianym z niektórych, wymienionych w tym akcie, przyczyn niedotyczących pracowników. W obu przypadkach postanowienia tego aktu nie mogą naruszać zasady równego traktowania w zatrudnieniu, pod sankcją nieobowiązywania (art. 9 § 4 k.p.). Z takim stanem rzeczy nie mamy jednak do czynienia w przedmiotowej sprawie. Analiza treści porozumienia socjalnego z dnia 16 marca 2004 r. prowadzi do wnio- sku, że użyty w niej termin „przyczyny niedotyczące pracownika”, odpowiada takiemu sa- memu pojęciu jak tożsamy z nim termin z ustawy o grupowych zwolnieniach. Za niezasadny należy również uznać podnoszony przez powoda zarzut dyskrymina- cji. Nie jest bowiem dyskryminacją w zatrudnieniu (art. 183a k.p.) i nierównym traktowaniem w zakresie wynagradzania (art. 183c k.p.), przyznanie dodatkowych świadczeń płacowych związanych z ustaniem zatrudnienia osobom, których stosunki pracy zostają rozwiązane w związku z przejściem na wcześniejsze emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalne i odmowa ich przyznania osobie, która występuje o rozwiązanie stosunku pracy za porozu- mieniem stron w związku z chęcią podjęcia nowego zatrudnienia. Tego rodzaju zróżnicowa- nie uprawnień pracowników jest uzasadnione obiektywnym powodem, a więc nie jest dys- kryminacją. Dotyczy to także pracowników zwolnionych za wypowiedzeniem. W tym kontekście rozważanie zasadności zarzutów naruszenia art. 89 k.c. i 65 § 2 k.c. jest bezprzedmiotowe. Nie sposób także doszukać się podstaw do naruszenia przepi- sów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie 8 szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prosto- wania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na podstawie art. 98 k.p.c. ========================================