III PK 141/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła skargi kasacyjnej pozwanej spółki od wyroku Sądu Okręgowego, który oddalił apelację od wyroku Sądu Rejonowego zasądzającego na rzecz powodów (przedstawicieli handlowych) wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Powodowie domagali się zapłaty za nadgodziny, argumentując, że ich czas pracy rozpoczynał się od wyjazdu z domu i obejmował czas dojazdu do klientów oraz powrotu, a także czynności związane z obsługą tras. Sądy niższych instancji uznały, że zadaniowy system czasu pracy został zastosowany wadliwie, ponieważ powierzone zadania nie były możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy określonych w art. 129 k.p., a także że czas pracy obejmuje dojazd i powrót. Sąd Najwyższy, analizując skargę kasacyjną, skupił się na zarzutach dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 278 § 1 k.p.c. i art. 322 k.p.c. Kluczowym problemem okazało się oddalenie przez Sąd Rejonowy wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu transportu i ruchu drogowego, mimo że ustalenie czasu potrzebnego na pokonanie tras było kluczowe dla oceny zasadności stosowania zadaniowego systemu czasu pracy i ewentualnych godzin nadliczbowych. Sąd Najwyższy uznał, że naruszenie to, polegające na uniemożliwieniu stronie wykazania istotnych okoliczności faktycznych, uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podkreślono, że pracodawca ma obowiązek wykazać, iż powierzone zadania są możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy, a w przypadku wadliwego zastosowania zadaniowego systemu czasu pracy, pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia za nadgodziny na zasadach ogólnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie czasu pracy przedstawicieli handlowych, stosowanie zadaniowego systemu czasu pracy, obowiązki pracodawcy w zakresie organizacji pracy i dowodzenia, dopuszczalność dowodu z opinii biegłego, stosowanie art. 322 k.p.c.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przedstawicieli handlowych, ale zasady dotyczące czasu pracy i zadaniowego systemu czasu pracy mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy czas dojazdu z domu do pierwszego klienta i powrotu do domu po zakończeniu pracy przez przedstawiciela handlowego, wykonującego pracę w zadaniowym systemie czasu pracy, należy wliczać do czasu pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że co do zasady dojazd z domu do miejsca wykonywania obowiązków i z powrotem nie jest wliczany do czasu pracy, chyba że miejsce wykonywania pracy jest dynamiczne i obejmuje również mieszkanie pracownika lub obszar, na którym realizowane są czynności, co może oznaczać, że pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy od momentu wyjazdu z domu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sytuację, gdy czas pracy jest związany z konkretnym zakładem pracy od sytuacji, gdy miejsce wykonywania pracy jest dynamiczne i obejmuje szerszy obszar, w tym mieszkanie pracownika. W tym drugim przypadku, czynności zmierzające do wypełnienia zobowiązania pracowniczego mogą być uznane za czas pracy.
Czy pracodawca, stosując zadaniowy system czasu pracy, musi wykazać, że powierzone zadania są możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy określonych w art. 129 k.p.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pracodawca ma obowiązek wykazać, że powierzone zadania są możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy. Niewypełnienie tego obowiązku lub powierzenie zadań niemożliwych do wykonania w normalnym czasie pracy skutkuje nabyciem przez pracownika prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił dwuetapowy schemat oceny roszczeń pracownika zatrudnionego w zadaniowym systemie czasu pracy. Po pierwsze, pracodawca musi wykazać prawidłowość zastosowania tego systemu. Dopiero w razie stwierdzenia, że pracodawca powierzał zadania obiektywnie niewykonalne w ramach norm, pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia za nadgodziny na zasadach ogólnych.
Czy oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie opinii biegłego z zakresu transportu i ruchu drogowego było uzasadnione w sytuacji, gdy ustalenie czasu potrzebnego na pokonanie tras było kluczowe dla oceny zasadności stosowania zadaniowego systemu czasu pracy i roszczeń o wynagrodzenie za nadgodziny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, oddalenie wniosku dowodowego było nieuzasadnione i stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ustalenie czasu potrzebnego na pokonanie tras było kluczowe dla oceny, czy zadania powierzone przedstawicielom handlowym były możliwe do wykonania w ramach norm czasu pracy. Oddalenie wniosku o opinię biegłego uniemożliwiło stronie wykazanie istotnych okoliczności faktycznych, co uzasadnia uchylenie wyroku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.F. | osoba_fizyczna | powód |
| E.K. | osoba_fizyczna | powódka |
| S. Spółka jawna w W. | spółka | pozwana |
Przepisy (17)
Główne
k.p. art. 128 § § 1
Kodeks pracy
Definicja czasu pracy, która wiąże się z pozostawaniem w dyspozycji pracodawcy i zakładem pracy lub innym wyznaczonym miejscem. W przypadku dynamicznego miejsca pracy, czas pracy może obejmować czynności zmierzające do wypełnienia zobowiązania pracowniczego od momentu wyjazdu z domu.
k.p. art. 129 § § 1
Kodeks pracy
Normy czasu pracy: 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień.
k.p. art. 140
Kodeks pracy
Zadaniowy system czasu pracy, który wymaga od pracodawcy ustalenia czasu niezbędnego do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm art. 129 k.p. Pracodawca musi wykazać, że zadania są możliwe do wykonania w ramach tych norm.
k.p. art. 151 § § 1
Kodeks pracy
Praca w godzinach nadliczbowych, która jest dopuszczalna w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej lub usunięcia awarii, lub w razie szczególnych potrzeb pracodawcy. Zlecenie zadań niemożliwych do wykonania w normalnym czasie pracy jest równoznaczne z poleceniem świadczenia pracy w godzinach nadliczbowych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie odpowiedniej sumy, gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Może być stosowany przy rozliczaniu godzin nadliczbowych, gdy pracodawca nie prowadził ewidencji czasu pracy lub stosował wadliwie zadaniowy system czasu pracy.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dowód z opinii biegłego, dopuszczany w celu wyjaśnienia okoliczności wymagających wiadomości specjalnych.
k.p. art. 9 § § 1
Kodeks pracy
Postanowienia regulaminów pracy nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy Kodeksu pracy.
k.p. art. 9 § § 2
Kodeks pracy
Postanowienia regulaminów pracy nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy Kodeksu pracy.
k.p. art. 233 § § 1
Kodeks pracy
Ocena materiału dowodowego przez sąd.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu.
k.p.c. art. 217 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość pominięcia dowodu, jeśli strona powołuje go dla zwłoki lub okoliczności zostały już dostatecznie wyjaśnione.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Granice rozpoznania skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada dwuinstancyjności.
Konstytucja RP art. 45 § § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez sądy niższych instancji przepisów postępowania, w szczególności poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu transportu i ruchu drogowego. • Wadliwe zastosowanie zadaniowego systemu czasu pracy, polegające na powierzeniu zadań niemożliwych do wykonania w ramach norm czasu pracy. • Niewłaściwe ustalenie czasu pracy, które nie uwzględniało czasu dojazdu i powrotu w specyficznych okolicznościach wykonywania pracy przez przedstawicieli handlowych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. (zasądzenie wynagrodzenia za pracę w niedziele i święta bez takiego żądania). • Zarzuty naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p. (dopuszczalność pracy w godzinach nadliczbowych bez konkretnego polecenia). • Zarzuty naruszenia art. 9 § 1 k.p. w związku z § 28 pkt 3 Regulaminu pracy (pominięcie obowiązku złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy). • Zarzuty naruszenia art. 128 § 1 k.p. (wliczanie czasu dojazdu z domu do pracy do czasu pracy).
Godne uwagi sformułowania
Każda instytucja prawa pracy kształtowana jest różnymi czynnikami. Do najważniejszych należy czas, miejsce i rodzaj pracy. • W przypadku normy z art. 129 § 1 k.p. będzie to przekroczenie 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień. Odmiennie jest natomiast przy zadaniowym systemie czasu pracy. • Konstrukcja wpisana w art. 322 k.p.c. może mieć zastosowanie dopiero na etapie określenia ilości i wartości przepracowanych godzin nadliczbowych. Nie może zatem stanowić usprawiedliwienia dla oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych. • Nie można zaakceptować sytuacji, gdy strona dąży do wyjaśnienia istotnego wątku, a sądy obu instancji ignorują te działania i stosują przepis prawa materialnego w sposób niekorzystny dla aktywnej strony.
Skład orzekający
Piotr Prusinowski
przewodniczący-sprawozdawca
Jolanta Frańczak
członek
Zbigniew Korzeniowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie czasu pracy przedstawicieli handlowych, stosowanie zadaniowego systemu czasu pracy, obowiązki pracodawcy w zakresie organizacji pracy i dowodzenia, dopuszczalność dowodu z opinii biegłego, stosowanie art. 322 k.p.c."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przedstawicieli handlowych, ale zasady dotyczące czasu pracy i zadaniowego systemu czasu pracy mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu godzin nadliczbowych i czasu pracy, szczególnie w kontekście zadaniowego systemu czasu pracy i pracy przedstawicieli handlowych, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców.
“Czy dojazd do klienta to już praca? Sąd Najwyższy wyjaśnia czas pracy przedstawiciela handlowego.”
Dane finansowe
wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych: 34 515,26 PLN
wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych: 14 669,77 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.