III PK 14/05

Wyrok z dnia 5 maja 2005 r. III PK 14/05 Odsunięcie pracownika służby zdrowia od pełnienia dyżurów, ze względu na rażące naruszenie obowiązków pracowniczych, nie stanowi dyskry- minacji lub nierównego traktowania (art. 112 i art. 113 k.p.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Herbert Szurgacz, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy z powództwa Dariusza G. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej w H. o uchylenie kary upomnienia i zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zamościu z dnia 30 czerwca 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 1.200 zł tytu- łem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Dariusz G. w sprawie przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespo- łowi Opieki Zdrowotnej w H. wniósł o uchylenie kary upomnienia oraz zasądzenie kwoty 28.054, 88 zł tytułem wynagrodzenia za gotowość do pełnienia dyżurów me- dycznych. Powód jest zatrudniony w pozwanym Zespole na podstawie umowy z dnia 31 października 1995 r. W dniu 4 kwietnia 2002 r. pełnił dyżur w Dziale Pomocy Doraź- nej. Około godz. 400 rano do pogotowia zatelefonował Stanisław Ł., wzywając pomoc wobec zasłabnięcia córki. Powód polecił dyspozytorce skontaktowanie z lekarzem pierwszego kontaktu pacjentki, gdyż stan zdrowia opisany przez wzywającego nie uzasadniał, w jego ocenie, wyjazdu karetki. Lekarz pierwszego kontaktu stwierdził, iż do chorej powinna pojechać karetka, gdyż zna on pacjentkę, leczy się ona na scho- rzenia neurologiczne. Pomimo to powód ocenił, iż stan zdrowia pacjentki nie stwarzał 2 zagrożenia i pomoc pogotowia ratunkowego nie była potrzebna. Lekarz rodzinny po uzyskaniu informacji, że pogotowie nie udzieli pacjentce pomocy, udał się do niej osobiście. Na miejscu stwierdził krótkotrwałą utratę przytomności i wystawił skiero- wanie do szpitala. Powyższe zdarzenie było przedmiotem postępowania wyjaśniają- cego, prowadzonego przez Kasę Chorych. Pracodawca w reakcji na skargę na dzia- łalność pogotowia ukarał powoda w dniu 15 maja 2002 r. karą upomnienia, zaś pi- smem z dnia 13 maja 2002 r. poinformował go, że będzie pomijany przy ustalaniu grafików dyżurów w Dziale Pomocy Doraźnej do odwołania. Powód w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2002 r. nie pełnił dyżurów. Z dniem 16 grudnia 2002 r. po- zwany uznał za niebyłą karę upomnienia udzieloną powodowi i poinformował go, że od dnia 1 stycznia 2003 r. nie będzie pomijany przy ustalaniu grafików dyżurów. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Zamościu oddalił powództwo. Sąd Okręgowy w Zamościu zaskarżonym wyrokiem oddalił apelację powoda, podzielając zarówno ustalenia faktyczne, jak i pogląd prawny Sądu pierwszej instan- cji. Stwierdził, iż wskazany w apelacji przepis art. 32j ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) nie rodzi po stronie lekarza prawa do pełnienia dyżurów medycznych. Z tego przepisu oraz z definicji dyżuru medycznego zawartej w art. 18d ust. 1 pkt 4 tej ustawy, w ocenie Sądu Okrę- gowego, wynika jedynie możliwość zobowiązania pracownika do pełnienia dyżuru medycznego. Pracownik nie ma obowiązku pozostawania w gotowości do pełnienia dyżurów, a prawo do wynagrodzenia za ich pełnienie pojawia się tylko wówczas, gdy dyżury były pełnione. Sąd podkreślił również, iż decyzja pracodawcy w sprawie od- sunięcia powoda od pełnienia dyżurów nie była przejawem dyskryminacji (art. 113 k.p.), została bowiem podjęta w wyniku nagannego zachowania powoda, a tego nie można uznać za kryterium dyskryminujące. W sytuacji naruszenia przez powoda dyscypliny pracy nie mógł się on także zasadnie powoływać na naruszenie zasady równego traktowania (art. 112 k.p.), skoro oznacza ona konieczność przyznania pra- cownikom równych praw z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiąz- ków. Powyższy wyrok powód zaskarżył w całości kasacją, zarzucając mu narusze- nie: art. 32j ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej poprzez przyjęcie, iż nie jest ona podstawą prawa lekarza do pełnienia dyżurów; art. 112 i 113 k.p. przez uznanie, że pracodawca wobec ukarania powoda za naruszenie dyscypliny pracy miał prawo 3 do odsunięcia go od pełnienia dyżurów w Dziale Pomocy Doraźnej w sytuacji, gdy odsunięcie od dyżurów narusza zasadę równego traktowania pracowników oraz sta- nowi dyskryminację przejawiającą się w zastosowaniu wobec powoda dodatkowej - poza karą porządkową - dolegliwości przez pozbawienie go możliwości pełnienia dy- żurów a przez to uzyskania dodatkowego wynagrodzenia. Zarzucono także narusze- nie przepisów postępowania: art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i 382 k.p.c., przez fragmentaryczną i jednostronną analizę i ocenę dowodów przepro- wadzonych w sprawie. Strona pozwana w odpowiedzi na kasację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Kasację w zakresie kary upomnienia Sąd drugiej instancji odrzucił postano- wieniem z dnia 4 listopada 2004 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest bezzasadna. Sądy obu instancji, dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, nie naruszając wskazanych w kasacji przepisów postępowa- nia. Trafnie przyjęły, iż co do zasady uprawnieniu pracodawcy do zobowiązania leka- rza do pełnienia dyżuru medycznego nie odpowiada po stronie lekarza stosowne uprawnienie. Kwestia ta została już wcześniej rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego (sprawa dyżurów lekarskich była także przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., K 12/00, OTK 2000 nr 7, poz. 255), które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W rozstrzygnięciach zapadłych w oparciu o regulację zawartą w nieobowiązującym już § 10 ust. 1 rozpo- rządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiąz- ków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz.U. Nr 51, poz. 326 ze zm.), ale nietracących przez to aktualności także w odniesieniu do obowiązującego stanu prawnego, zawartych w uchwale z dnia 8 marca 1995 r., I PZP 6/95 (OSNAPiUS 1995 nr 16, poz. 204) i wyroku z dnia 13 lutego 1997 r., I PKN 5/97 (OSNAPiUS 1997 nr 20, poz. 398) Sąd Najwyższy podkreślił, że pełnienie dy- żuru medycznego przez lekarzy jest normalnym obowiązkiem pracowniczym. W sy- tuacji niepowierzania lekarzowi dyżurów (niedopuszczenia go do pełnienia dyżurów) nie można wykluczyć co do zasady - w przypadku dyskryminacji lub nierównego 4 traktowania (art. 112 i art. 113 k.p.) - jego roszczenia o wynagrodzenie opartego na art. 81 k.p. Oddzielnym problemem zaś jest kwestia zasadności tego roszczenia. W oparciu o art. 32j ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) będący odpowiednikiem § 10 ust. 1 rozpo- rządzenia z dnia 27 grudnia 1974 r., a stanowiącego, iż lekarze oraz inni posiadający wyższe wykształcenie pracownicy wykonujący zawód medyczny, zatrudnieni w za- kładzie opieki zdrowotnej przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych świadczeń zdrowotnych, mogą być zobowiązani do pełnie- nia w tym zakładzie dyżuru medycznego, nie można zasadnie przyjąć, iż pracodawca ma pełną swobodę w wyznaczaniu lekarzy do pełnienia dyżurów. Swoboda ta jest bowiem ograniczona zakazem szykany lub dyskryminacji podległych mu pracowni- ków. Należy jednak podkreślić, iż nie każda sytuacja, w której dany pracownik jest traktowany inaczej od innych oznacza dyskryminację (art. 113 k.p.) lub nierówne traktowanie (art. 112 k.p.). Ogólnie rzecz ujmując o dyskryminacji mówimy wówczas, gdy pracownik jest traktowany w porównywalnych sytuacjach gorzej od innych pracowników ze względu na zastosowanie kryterium, które nie jest prawnie dopuszczalnym kryterium różnico- wania (czyli kryterium dyskryminującego). Istota zasady równości sprowadza się za zaś do tego, iż dopuszczalne jest różne traktowanie dwóch podmiotów w porówny- walnej sytuacji ze względu na posiadanie przez jednego z nich pewnej cechy odróż- niającej, która jest relewantna z punktu widzenia różnicowania. Relewantna, to zna- czy taka, że jej wystąpienie stanowi uzasadniony powód innego traktowania posia- dającego ją podmiotu. Sąd Najwyższy stwierdził, iż Sądy obu instancji słusznie przy- jęły, że pracodawca różnicując sytuację powoda w stosunku do innych pracowników, nie zastosował wobec niego żadnego z kryteriów, które można by uznać za dyskry- minujące. Pracodawca odsunął powoda od pełnienia dyżurów z tej przyczyny, iż po- ważnie naruszył on obowiązki, czego nie można uznać za kryterium prawnie niedo- puszczalne. Jest jaskrawym lekceważeniem obowiązków pracowniczych odmowa wyjazdu lekarza do pacjenta wówczas, gdy wnosi o to nie tylko członek jego rodziny, ale także jego lekarz pierwszego kontaktu. Twierdzenie powoda, że odsunięcie go z tej przyczyny od pełnienia dyżurów przez okres około pół roku stanowi dyskryminację i nierówne traktowanie (art. 112 i art. 113 k.p.) jest wyrazem niezrozumienia istoty tych regulacji. Te przepisy należy interpretować z uwzględnieniem zasady sprawie- dliwości w stosunkach pracy. W żadnej mierze nie mogą być uważane za podstawę 5 domagania się ochrony prawnej przez pracownika rażąco naruszającego obowiązki. Z twierdzeń kasacji wynika, że wyżej należy cenić interesy majątkowe źle wykonują- cego pracę lekarza niż ochronę zdrowia pacjenta, co było obowiązkiem tego lekarza. Sąd Najwyższy nie może akceptować tego poglądu. Tym samym należało uznać za niezasadny kasacyjny zarzut naruszenia art. 112 i 113 k.p. Sąd Najwyższy zważył nadto, iż wobec nieprzytoczenia w podstawach kasa- cyjnych zarzutu naruszenia art. 1131 k.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie nie- których innych ustaw (Dz.U. Nr 135, poz. 1146 ze zm.), która weszła w życie z dniem 29 listopada 2002 r. nie było możliwe rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy z punktu widzenia naruszenia tego przepisu. Z tych względów na podstawie art. 39312 i 98 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji. ========================================