III PK 100/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił kasację pracownicy mianowanej, która domagała się odprawy pieniężnej, uznając, że otrzymane przez nią świadczenia (rekompensata i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy) wykluczały prawo do tej odprawy na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych.
Pracownica mianowana, Barbara K., domagała się odprawy pieniężnej po rozwiązaniu stosunku pracy w Narodowym Banku Polskim w związku z restrukturyzacją. Sąd pierwszej instancji przyznał jej rację, jednak Sąd Okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał, że pracownica otrzymała już świadczenia (rekompensatę z funduszu specjalnego oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy), które zgodnie z art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczały prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej.
Sprawa dotyczyła roszczenia pracownicy mianowanej, Barbary K., o odprawę pieniężną w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w Narodowym Banku Polskim z przyczyn dotyczących pracodawcy. Sąd Rejonowy zasądził odprawę, uznając, że wypłacone pracownicy wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy i rekompensata z funduszu specjalnego miały inny charakter prawny niż odprawa z ustawy. Sąd Okręgowy zmienił ten wyrok, oddalając powództwo, argumentując, że świadczenia te stanowiły szczególne uregulowania dla pracowników mianowanych w związku z restrukturyzacją, wykluczające prawo do odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, oddalił ją. Uzasadnił, że choć kwestia obowiązywania starej pragmatyki pracowniczej NBP była dyskusyjna, to kluczowe było porozumienie zbiorowe z 2002 r., które przewidywało dla pracowników mianowanych wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy oraz rekompensatę z funduszu specjalnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że rekompensata ta, wypłacona z własnych środków NBP, była wyższa niż dochodzona odprawa i miała charakter świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co zgodnie z art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczało przyznanie dodatkowej odprawy pieniężnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, pracownikowi mianowanemu, który otrzymał świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, nie przysługuje dodatkowo odprawa pieniężna z ustawy, jeśli przepisy regulujące jego prawa i obowiązki przewidują inne świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że rekompensata z funduszu specjalnego oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, wypłacone pracownicy mianowanej w związku z restrukturyzacją NBP, stanowiły świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, które na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczały prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 tej ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie kasacji
Strona wygrywająca
Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Barbara K. | osoba_fizyczna | powódka |
| Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
ustawa o zwolnieniach z pracy art. 1 § ust. 1 i 2
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy
Dotyczy okoliczności rozwiązania stosunku pracy.
ustawa o zwolnieniach z pracy art. 8
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy
Określa prawo do odprawy pieniężnej.
ustawa o zwolnieniach z pracy art. 17
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy
Wyłącza prawo do odprawy pieniężnej, gdy przepisy regulujące prawa i obowiązki pracowników mianowanych przewidują inne świadczenia.
Pomocnicze
k.p. art. 9 § § 2
Kodeks pracy
Dotyczy dopuszczalności stosowania mniej korzystnych rozwiązań niż przewidują przepisy powszechne.
ustawa o NBP art. 1 § ust. 1
Ustawa o Narodowym Banku Polskim
Określa, że prawa i obowiązki pracowników NBP określa Kodeks pracy i pragmatyka służbowa.
ustawa o NBP art. 74 § ust. 1
Ustawa o Narodowym Banku Polskim
Stanowi o zachowaniu mocy przepisów dotychczasowych do czasu wydania przepisów wykonawczych.
rozporządzenie RM z 24.10.1983 r. art. 12 § ust. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego
Przewidywało wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy dla zwalnianych pracowników NBP.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Świadczenia otrzymane przez pracownicę (rekompensata i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy) miały charakter świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczało prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej. Zbiorowe porozumienie prawa pracy z 2002 r. miało ustawowe oparcie i mogło regulować prawa i obowiązki pracowników NBP, a jego postanowienia nie były mniej korzystne niż przepisy powszechnego prawa pracy. Rekompensata z funduszu specjalnego była wyższa niż dochodzona odprawa i stanowiła świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy.
Odrzucone argumenty
Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie jest odprawą pieniężną z tytułu zwolnienia z pracy. Przepisy pragmatyki pracowniczej z 1983 r. nie obowiązywały, a więc nie mogły stanowić podstawy do wyłączenia prawa do odprawy. Akt prawny niższego rzędu (porozumienie) nie może określać uprawnień pracowniczych w sposób mniej korzystny niż ustawa.
Godne uwagi sformułowania
Nabycie przez pracownika mianowanego [...] prawa do świadczenia [...] wyłącza jego prawo do odprawy pieniężnej Świadczenie to nie było bezwarunkowe, bo przysługiwało wyłącznie za okres pozostawania bez pracy i pod warunkiem comiesięcznego składania [...] oświadczeń o niepodjęciu nowego zatrudnienia charakter zabezpieczający pracownika przed nagłą utratą źródeł dochodów
Skład orzekający
Andrzej Wróbel
przewodniczący
Zbigniew Myszka
sprawozdawca
Maria Tyszel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych w kontekście świadczeń otrzymanych przez pracowników mianowanych w ramach restrukturyzacji, a także relacja między pragmatyką pracowniczą, porozumieniami zbiorowymi a ustawą o zwolnieniach grupowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracowników mianowanych w NBP w okresie restrukturyzacji, ale zasady interpretacji przepisów o wyłączeniu prawa do odprawy są szersze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa pracy – prawa do odprawy po zwolnieniu, a także interpretacji przepisów dotyczących specyficznych grup pracowników (mianowanych) i instytucji (NBP). Jest interesująca dla prawników pracy i pracowników.
“Czy pracownik NBP zwolniony w ramach restrukturyzacji może liczyć na podwójną odprawę? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 11 400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 17 marca 2005 r. III PK 100/04 Nabycie przez pracownika mianowanego na podstawie zbiorowego poro- zumienia prawa pracy opartego na ustawie (art. 9 § 2 k.p.) prawa do świadcze- nia z tytułu rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), wyłącza jego prawo do odprawy pieniężnej (art. 17 w związku z art. 8 tej ustawy). Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 r. sprawy z powództwa Barbary K. przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Oddziałowi Okręgowemu w W. o odprawę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 17 września 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach wyrokiem z dnia 17 września 2004 r. zmienił zaskarżony przez pozwany Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W. wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Siedlcach z dnia 16 kwietnia 2004 r., zasądzający na rzecz powódki Bar- bary K. kwotę 11.400 zł tytułem odprawy pieniężnej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia zapłaty, w ten sposób, że powództwo oddalił i zasą- dził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.700 tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje. W sprawie tej ustalono, że powódka w dniu 28 czerwca 1986 r. za- 2 warła umowę o pracę na czas nieokreślony z Narodowym Bankiem Polskim - Od- działem Wojewódzkim w S. Następnie była zatrudniona na podstawie mianowania na różnych stanowiskach pracy, a ostatnio od 1 stycznia 1999 r. na stanowisku główne- go specjalisty w Oddziale Zamiejscowym NBP w S., który na skutek przekształceń organizacyjnych stał się Oddziałem Okręgowym w W. W dniu 3 lipca 2002 r. na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. pomiędzy Prezesem Narodowego Banku Polskiego a Krajowym Związkiem Zawodowym Pracowników NBP i Międzyzakładową Krajową Komisją Koordynacyjną Pracowników NBP „Solidarność” zostało zawarte porozumienie w sprawie zasad po- stępowania wobec pracowników oddziałów okręgowych NBP wykonujących pracę w oddziałach zamiejscowych oraz w Głównym Oddziale Walutowo-Dewizowym w tere- nie, objętych zamiarem zwolnienia z pracy w związku z restrukturyzacją sieci tereno- wej NBP, które w § 11 określało świadczenia przysługujące zwalnianym pracowni- kom. Sytuacja pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę była odmien- nie uregulowana od sytuacji pracowników mianowanych. Pracownikom umownym przysługiwały odprawy pieniężne z art. 8 ustawy oraz rekompensaty z funduszu spe- cjalnego wypłacane na podstawie regulaminu wypłat rekompensat przysługujących pracownikom NBP zwalnianym w związku z restrukturyzacją. Natomiast pracowni- kom mianowanym przysługiwało wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy wypłacane na podstawie § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego oraz rekompensaty z funduszu specjalnego. Po wypowiedzeniu umowy o pracę w związku z likwidacją oddziałów zamiejscowych powódka otrzymała rekom- pensatę z funduszu specjalnego w kwocie 21.072 zł oraz 6-miesięczne wynagrodze- nie za czas pozostawania bez pracy w wysokości 47.368,02 zł. Następnie powódka pismem z dnia 2 stycznia 2004 r. zwróciła się do pozwanego o wypłatę odprawy pie- niężnej w kwocie 11.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. tytułem odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach z pracy lub ustawa z 28 grudnia 1989 r.). Na gruncie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji uznał roszczenie powódki za uzasadnione, uznając, że wypłacone jej wynagrodzenie za czas pozostawania bez 3 pracy na podstawie § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 paź- dziernika 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego nie jest odpowiednikiem odprawy przewidzianej w art. 8 ustawy z 28 grud- nia 1989 r. Wynagrodzenie to nie przysługuje z tytułu rozwiązania umowy o pracę, lecz ze względu na pozostawanie bez pracy przez czas określony po ustaniu zatrud- nienia. Pracownik, który podjąłby zatrudnienie bezpośrednio po rozwiązaniu stosun- ku pracy, byłby pozbawiony tego wynagrodzenia, co oznacza, że ma ono inny cha- rakter prawny aniżeli odprawa pieniężna z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn doty- czących pracodawcy. Podobnie inny charakter prawny miały rekompensaty przyzna- ne wszystkim zwalnianym pracownikom NBP z funduszu specjalnego niż odprawy przysługujące na podstawie art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Pracownicy umowni otrzymali te rekompensaty obok odpraw pieniężnych wypłaconych im na podstawie art. 8 ustawy. W takich okolicznościach sprawy Sąd Rejonowy uznał, że w przepi- sach regulujących prawa i obowiązki mianowanych pracowników NBP brak jest świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, które mogłyby stanowić ekwiwalent odprawy pieniężnej w rozumieniu art. 17 ustawy, co spowodowało zasądzenie odprawy w wysokości ustalonej na podstawie art. 8 ust. 2a tej ustawy. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Okręgowy, który uwzględnił apelację po- zwanego, uznając, że rozbieżności dotyczą obowiązywania i interpretacji przepisów regulujących prawa i obowiązki pracowników NBP objętych zwolnieniami z pracy w latach 2002/2003 w związku z restrukturyzacją oddziałów terenowych NBP. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. Nr 40, poz. 938), prawa i obowiązki pracowników NBP określa Kodeks pracy i pragmatyka służbowa określona odrębną ustawą. Jednocześnie art. 74 ust. 1 tej ustawy stanowił, że do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie zachowują moc przepisy dotychczasowe, o ile nie są sprzeczne z przepisami ustawy. Oznacza to, że do oceny praw i obowiązków pracowników NBP zachowało moc roz- porządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obo- wiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz.U. Nr 64, poz. 290). Po- nadto miało zastosowanie porozumienie z dnia 3 lipca 2002 r. zawarte na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. w sprawie zasad postępowania wobec pra- cowników NBP objętych zamiarem zwolnienia z pracy w związku z restrukturyzacją sieci terenowej NBP, które w § 11 przewidywało dla zwalnianych z pracy pracowni- 4 ków mianowanych wypłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz rekompensat z funduszu specjalnego. Te regulacje płacowe Sąd Okręgowy uznał za przepisy szczególne przewidujące dla mianowanych pracowników NBP świadczenia wypłacane w związku z rozwiązaniem stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Oba wymienione akty prawne stanowią źródła prawa pracy w rozumie- niu art. 9 k.p., gdyż miały one oparcie w ustawie o Narodowym Banku Polskim oraz w ustawie z 28 grudnia 1989 r. Powódce nie przysługiwała zatem odprawa z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r., która przysługuje mianowanym pracownikom w razie rozwiązania stosunku pracy tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obo- wiązki nie przewidują żadnych świadczeń z tego tytułu (art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r.). Sąd Okręgowy nie zaaprobował także stanowiska Sądu pierwszej instancji, że odprawa pieniężna z art. 8 ustawy 28 grudnia 1989 r. jest świadczeniem przysługują- cym „za zwolnienie z pracy”, argumentując, że świadczenie takie nie przysługuje w szeregu sytuacji, w których zwalniany pracownik ma szanse uzyskiwania dochodów z innych źródeł (art. 8 ust. 3 pkt 2), co prowadziło do wniosku, że odprawa ma „cha- rakter zabezpieczający pracownika przed nagłą utratą źródeł dochodów”. Taki zbli- żony rodzajowo charakter prawny spełniało w przypadku powódki wynagrodzenie uzyskiwane na podstawie § 12 rozporządzenia z 24 października 1983 r. Ponadto przyznanie powódce rekompensaty z funduszu specjalnego nastąpiło w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, co przesądza o niestosowaniu przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. Takiej oceny nie podważa przyznanie zwalnianym pracownikom umownym NBP zarówno rekompensat z funduszu specjalnego, jak i odpraw z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r., ponieważ dotyczy to „innej grupy pracowniczej”, a prze- pis art. 9 k.p. ogranicza pracodawcę tylko w zakresie „niemożności przyjęcia mniej korzystnych rozwiązań niż przewidują to przepisy Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych”. Doprowadziło to Sąd Okręgowy do przekonania, że powódka otrzymała należne jej świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy. W kasacji pełnomocnik powódki podniósł następujące zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1) niewłaściwego zastosowania art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. - przez przyjęcie, że wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy stano- wiło świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy, 2) błędnej wykładni tegoż przepisu jako regulującego prawa i obowiązki pracowników i stwierdzenie, że świad- czenia wypłacone powódce miały oparcie w powszechnie obowiązujących przepi- 5 sach regulujących prawa i obowiązki pracowników NBP, 3) niewłaściwego zastoso- wania art. 9 § 1 k.p. - przez utożsamienie specyficznych źródeł prawa pracy ze źró- dłami prawa powszechnie obowiązującymi, 4) błędnej wykładni i niewłaściwego za- stosowania art. 9 § 1 k.p. - wskutek przyjęcia, że akt prawny niższego rzędu może określać uprawnienia pracownicze w sposób mniej korzystny niż akt rangi ustawo- wej, co doprowadziło na naruszenia wewnętrznej zgodności systemu źródeł prawa pracy, 5) niewłaściwego zastosowania art. 74 ust. 1 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że zachowało moc obowiązującą rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r. i „błędną wykładnię tego przepisu”, 6) niewłaściwego zastosowania art. 92 Konstytucji RP polegającego na przyjęciu, że ustawa regulująca prawa i obowiązki pracowników NBP jest aktem prawnym zawierającym przepisy wykonawcze, 7) nie- właściwego zastosowania art. 11 ust. 1 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że akt prawny niższej rangi niż ustawa może regulować prawa i obowiązki pracowników Narodowego Banku Polskiego. Na takich podstawach skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz odprawy w kwocie 11.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Alter- natywnie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosz- tach postępowania. Za przyjęciem kasacji do rozpoznania przemawiały następujące okoliczności: 1) to, że zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza art. 11 i 74 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że po dniu 1 stycznia 1998 r. zachowało moc obowiązują- cą rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r., które zachowywało taki walor jedynie pod rządem obowiązywania ustawy z 31 stycznia 1989 r. o Narodowym Banku Polskim, ale już nie obowiązuje pod rządem aktualnej ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o NBP, 2) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące kwe- stii, czy mianowanym pracownikom NBP zwolnionym w ramach zwolnień grupowych przysługuje odprawa pieniężna z ustawy z 28 grudnia 1989 r. także w przypadku, gdy zwolniony pracownik otrzymał rekompensatę z funduszu specjalnego oraz przy- sługiwało mu wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie dłużej niż za okres 6 miesięcy, 3) zachodzi potrzeba wykładni art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., która budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądowym. We- dług skarżącej rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r. w rzeczywi- stości nie obowiązuje jako pragmatyka pracownicza od ponad 6 lat. Wypłacone po- 6 wódce świadczenia w postaci rekompensaty oraz wynagrodzenia za czas pozosta- wania bez pracy są „w swojej istocie odmienne od odprawy pieniężnej”, co sprawia, że nie były one świadczeniami, o których mowa w art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., z tytułu rozwiązania z pracownikami stosunków pracy w trybie zwolnień grupo- wych. W szczególności wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie jest świadczeniem z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Również rekompensata została wypłacona ze środków budżetu państwa jako świadczenie dodatkowe, o czym świadczy to, że pracownikom umownym wypłacono ją niezależnie od odprawy pie- niężnej należnej z mocy ustawy. Również porozumienia z 3 lipca 2002 r. nie sposób uznać za akt prawny zawierający przepisy regulujące prawa i obowiązki mianowa- nych pracowników NBP w rozumieniu w art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., którym pozwany nie wypłacił odpraw pieniężnych. Ponadto rozbieżna interpretacja art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wynika z opinii Państwowej Inspekcji Pracy, która raz odmawia mianowanym pracownikom NBP prawa do odprawy pieniężnej, innym razem zajmuje stanowisko, że pracowni- kom NBP odprawa ta przysługuje obok wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Brakuje w tej mierze ujednolicającej wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd Najwyższy wobec rozbieżnych interpretacji pojawiających się w orzecznictwie sądów powszechnych. Zdaniem skarżącej wypłata przez pozwanego rekompensaty oraz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy „pozostaje bez wpływu na obowiązek zapłaty na rzecz powódki odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 w związku z art. 17 ustawy z dnia 28.12.1989 r.”. Pozwany wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie od powódki kosztów postę- powania kasacyjnego według norm przepisanych, podnosząc, że w czasie rozwiązy- wania z powódką stosunku pracy art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wykluczał przy- znanie jej odprawy z art. 8 tej ustawy, która przysługiwała pracownikom mianowanym tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żad- nych świadczeń z tego tytułu. Tymczasem powódka otrzymała takie świadczenia za- równo na podstawie dalej obowiązującej pragmatyki pracowniczej, jak i na podstawie zbiorowego porozumienia prawa pracy. Oba te akty kwalifikują się w rozumieniu art. 9 k.p. jako źródła prawa pracy, które zawierają przepisy normujące prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Ponadto, wbrew twierdzeniom kasacji, rekompensaty z tytułu zwolnienia z pracy nie były wypłacone ze środków budżetu państwa, ale ze środków 7 własnych Narodowego Banku Polskiego, który utworzył w tym celu fundusz spe- cjalny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. W rozpoznawanej sprawie nie było istotne to, czy w świetle art. 74 ust. 1 ustawy o NBP obowiązuje nadal rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz.U. Nr 64, poz. 290, powoływane dalej jako pragmatyka pracownicza) w sytuacji, gdy art. 11 ust. 1 tej ustawy przewidywał wydanie pragmatyki służbowej określonej „odrębną ustawą” dla uregulowania praw i obowiązków pracowników NBP. Wobec nieuchwalenia przez ustawodawcę ustawowej pragmatyki służbowej określającej prawa i obowiązki pra- cowników NBP dalsza praktyka regulowania ich statusu pracowniczego w oparciu o korzystne dla nich przepisy formalnie nieobowiązującej pragmatyki pracowniczej nie jest sprzeczna ani z ustawą o NBP, ani z przepisami prawa pracy zawartymi w ak- tach rangi ustawowej, w tym z przepisami Kodeksu pracy. Gdyby podzielić nieuza- sadniony pogląd skarżącej, że zaistniała luka legislacyjna wykluczała możliwość sto- sowania do mianowanych pracowników NBP unormowań zawartych w formalnie nie- obowiązującej pragmatyce pracowniczej, to ich sytuację określałyby wyłącznie prze- pisy Kodeksu pracy (art. 11 ust. 1 ustawy o NBP w związku z art. 5 k.p.), co kompli- kowałoby nabywanie pracowniczych uprawnień, których przepisy Kodeksu pracy nie regulują lub normują w kodeksowo gwarantowanych standardach minimalnych. Dal- sze dywagacje dotyczące legalności stosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 pragmatyki pra- cowniczej, która przewidywała uprawnienie zwalnianego z pracy mianowanego pra- cownika NBP do wynagrodzenia za okres nie dłuższy niż 6 miesięcy pomiędzy usta- niem zatrudnienia w likwidowanej lub reorganizowanej jednostce NBP a podjęciem zatrudnienia, nie były konieczne z kilku powodów. Po pierwsze, wskazane unormo- wanie zostało inkorporowane do porozumienia z dnia 3 lipca 2002 r. zawartego po- między Prezesem NBP oraz krajowymi strukturami związków zawodowych repre- zentujących pracowników NBP, co oznaczało, że zwalnianym mianowanym pracow- nikom tego Banku przysługiwało wynagrodzenie przez okres nie dłuższy niż 6 mie- sięcy, między ustaniem zatrudnienia w NBP a podjęciem nowego zatrudnienia, już nie z mocy art. 12 ust. 1 pkt 2 pragmatyki pracowniczej, ale na podstawie § 11 ust. 1 8 pkt 2 tego zbiorowego porozumienia prawa pracy. Po drugie, świadczenie to nie było bezwarunkowe, bo przysługiwało wyłącznie za okres pozostawania bez pracy i pod warunkiem comiesięcznego składania przez uprawnionych pracowników oświadczeń o niepodjęciu nowego zatrudnienia, co sprawiało, że judykatura nie postrzegała go jako świadczenia wyłączającego prawo pracowników mianowanych do odprawy pie- niężnej z tytułu zwolnienia z pracy przysługującej na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 17 ustawy o zwolnieniach z pracy. Wynagrodzenie to przysługuje bowiem ze względu na pozostawanie bez pracy przez czas określony po ustaniu zatrudnienia, a nie bez- pośrednio z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co w szczególności sprawia, że pra- cownik, który podjąłby zatrudnienie bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy nie nabyłby tego uprawnienia płacowego. W takim kontekście normatywnym judykatura dopatrywała się jego odmiennego charakteru prawnego aniżeli odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 1991 r., I PZP 1/91, OSNCP 1992 nr 1, poz. 2; z dnia 3 lipca 1991 r., I PZP 28/91, PiZS 1992 nr 2, s. 55; z dnia 24 lipca 1991 r., I PZP 29/91, LEX nr 16500 i z dnia 5 września 1991 r., I PZP 39/91, PiZS 1992 nr 1, s. 57). Po trzecie, w stanie prawnym obowiązującym przy rozstrzyganiu rozpoznawanej sprawy, art. 17 ustawy o zwolnieniach z pracy miał zmodyfikowane brzmienie normatywne, gdyż przewidywał, że pracownikom zatrudnionym na podstawie mianowania zwal- nianym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy przysługiwała odprawa przewi- dziana w jej art. 8 tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żadnych świadczeń z tego tytułu. W tym kontekście w kasacji pojawił się nieuzasadniony zarzut, że przepisy regulujące prawa i obowiązki pracowników mają taki charakter tylko wówczas, gdy wywodzą się z aktów rangi ustawowej, a za- tem ich źródłem nie mogą być przepisy nieobowiązującej pragmatyki pracowniczej ani postanowienia zawarte w zakładowych źródłach prawa pracy, co rzekomo było wynikiem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 9 § 1 i 2 k.p. Twierdze- nie takie nie wytrzymuje krytyki, gdyż zakładowe zbiorowe porozumienie prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. zostało zawarte na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o zwolnie- niach z pracy, a zatem miało ustawowe oparcie i zarazem normatywny walor prawny, gdyż jego postanowienia nie były mniej korzystne niż przepisy powszechnego prawa pracy (art. 9 § 2 k.p.). Obowiązujące u pozwanego zakładowe zbiorowe porozumie- nie prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. nie było przeto ani aktem „niższego rzędu”, ani nie określało uprawnień pracowniczych w sposób mniej korzystny niż akty rangi 9 ustawowej. Jego postanowienia, w tym § 11 ust. 2 i 3, przewidujących uprawnienie zwalnianych z pracy mianowanych pracowników NBP do warunkowego 6-miesiecz- nego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy po ustaniu zatrudnienia, a przede wszystkim prawo do rekompensaty z funduszu specjalnego pracodawcy, która była wyższa niż odprawa przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy i w sposób niewątpliwy kwalifikowała się jako świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pozwanego pracodawcy w rozumieniu art. 17 tej ustawy - miały walor normatywny. W konsekwencji nabycie prawa do rekom- pensaty z funduszu specjalnego pracodawcy, na podstawie powołanej normy zakła- dowego zbiorowego porozumienia prawa pracy regulującego prawa zwalnianych pracowników NBP, wykluczało żądanie powódki przyznania jej dodatkowo odprawy z art. 8 ustawy o zwolnieniach z pracy. Było to zgodne z treścią art. 17 tej ustawy, który co do zasady wyłączał stosowanie jej przepisów do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania, którym przysługiwała odprawa z art. 8 wyłącznie wtedy, gdy przepisy (normy) regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żadnych świad- czeń z tego tytułu. Powyższe oznacza, że charakter prawny (walor) przepisów regu- lujących pracownicze prawa i obowiązki w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 28 grud- nia 1989 r., wyłączającego prawo mianowanych pracowników do nabycia odprawy pieniężnej z jej art. 8, miały także normatywne postanowienia opartych na ustawie zbiorowych porozumień prawa pracy, które nie były mniej korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy rangi ustawowej (art. 9 § 2 k.p.). Uzyskana przez powódkę rekompensata z tytułu jej zwolnienia z pracy przyznana z funduszu specjalnego po- zwanego pracodawcy wyniosła 21.072 zł i była wyższa od dochodzonej odprawy pie- niężnej z art. 8 ustawy o zwolnieniach z pracy, przeto powódka zrealizowała swoje pracownicze uprawnienie z tytułu utraty zatrudnienia, bez względu na ewentualne kontrowersje związane z zasadnością kwalifikowania, jako świadczenia z tytułu utraty zatrudnienia, 6-miesięcznego warunkowego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, które powódka także pobrała w związku ze zwolnieniem z pracy. Mnoże- nie prawa do kilku odpraw pieniężnych z tytułu utraty zatrudnienia, które mają cha- rakter wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy po ustaniu stosunku pracy, wymagałoby wyraźnego przepisu (normy) prawa pracy (art. 80 zdanie drugie k.p.), tymczasem postanowienia zbiorowego porozumienia prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. nie zawierały normy prawa pracy, która kreowałaby uprawnienie zwalnianych z 10 pracy mianowanych pracowników do uzyskania dodatkowej odprawy z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI