III PK 100/04

Sąd Najwyższy2005-03-17
SAOSPracyrozwiązanie stosunku pracyWysokanajwyższy
odprawazwolnienia grupowepracownik mianowanyNBPrestrukturyzacjaprawo pracyświadczenia pracowniczekasacja

Sąd Najwyższy oddalił kasację pracownicy mianowanej, która domagała się odprawy pieniężnej, uznając, że otrzymane przez nią świadczenia (rekompensata i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy) wykluczały prawo do tej odprawy na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych.

Pracownica mianowana, Barbara K., domagała się odprawy pieniężnej po rozwiązaniu stosunku pracy w Narodowym Banku Polskim w związku z restrukturyzacją. Sąd pierwszej instancji przyznał jej rację, jednak Sąd Okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał, że pracownica otrzymała już świadczenia (rekompensatę z funduszu specjalnego oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy), które zgodnie z art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczały prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej.

Sprawa dotyczyła roszczenia pracownicy mianowanej, Barbary K., o odprawę pieniężną w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w Narodowym Banku Polskim z przyczyn dotyczących pracodawcy. Sąd Rejonowy zasądził odprawę, uznając, że wypłacone pracownicy wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy i rekompensata z funduszu specjalnego miały inny charakter prawny niż odprawa z ustawy. Sąd Okręgowy zmienił ten wyrok, oddalając powództwo, argumentując, że świadczenia te stanowiły szczególne uregulowania dla pracowników mianowanych w związku z restrukturyzacją, wykluczające prawo do odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, oddalił ją. Uzasadnił, że choć kwestia obowiązywania starej pragmatyki pracowniczej NBP była dyskusyjna, to kluczowe było porozumienie zbiorowe z 2002 r., które przewidywało dla pracowników mianowanych wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy oraz rekompensatę z funduszu specjalnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że rekompensata ta, wypłacona z własnych środków NBP, była wyższa niż dochodzona odprawa i miała charakter świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co zgodnie z art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczało przyznanie dodatkowej odprawy pieniężnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pracownikowi mianowanemu, który otrzymał świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, nie przysługuje dodatkowo odprawa pieniężna z ustawy, jeśli przepisy regulujące jego prawa i obowiązki przewidują inne świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że rekompensata z funduszu specjalnego oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, wypłacone pracownicy mianowanej w związku z restrukturyzacją NBP, stanowiły świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy, które na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczały prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 tej ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W.

Strony

NazwaTypRola
Barbara K.osoba_fizycznapowódka
Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W.instytucjapozwany

Przepisy (7)

Główne

ustawa o zwolnieniach z pracy art. 1 § ust. 1 i 2

Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

Dotyczy okoliczności rozwiązania stosunku pracy.

ustawa o zwolnieniach z pracy art. 8

Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

Określa prawo do odprawy pieniężnej.

ustawa o zwolnieniach z pracy art. 17

Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

Wyłącza prawo do odprawy pieniężnej, gdy przepisy regulujące prawa i obowiązki pracowników mianowanych przewidują inne świadczenia.

Pomocnicze

k.p. art. 9 § § 2

Kodeks pracy

Dotyczy dopuszczalności stosowania mniej korzystnych rozwiązań niż przewidują przepisy powszechne.

ustawa o NBP art. 1 § ust. 1

Ustawa o Narodowym Banku Polskim

Określa, że prawa i obowiązki pracowników NBP określa Kodeks pracy i pragmatyka służbowa.

ustawa o NBP art. 74 § ust. 1

Ustawa o Narodowym Banku Polskim

Stanowi o zachowaniu mocy przepisów dotychczasowych do czasu wydania przepisów wykonawczych.

rozporządzenie RM z 24.10.1983 r. art. 12 § ust. 1 pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego

Przewidywało wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy dla zwalnianych pracowników NBP.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenia otrzymane przez pracownicę (rekompensata i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy) miały charakter świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co na mocy art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych wykluczało prawo do dodatkowej odprawy pieniężnej. Zbiorowe porozumienie prawa pracy z 2002 r. miało ustawowe oparcie i mogło regulować prawa i obowiązki pracowników NBP, a jego postanowienia nie były mniej korzystne niż przepisy powszechnego prawa pracy. Rekompensata z funduszu specjalnego była wyższa niż dochodzona odprawa i stanowiła świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy.

Odrzucone argumenty

Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie jest odprawą pieniężną z tytułu zwolnienia z pracy. Przepisy pragmatyki pracowniczej z 1983 r. nie obowiązywały, a więc nie mogły stanowić podstawy do wyłączenia prawa do odprawy. Akt prawny niższego rzędu (porozumienie) nie może określać uprawnień pracowniczych w sposób mniej korzystny niż ustawa.

Godne uwagi sformułowania

Nabycie przez pracownika mianowanego [...] prawa do świadczenia [...] wyłącza jego prawo do odprawy pieniężnej Świadczenie to nie było bezwarunkowe, bo przysługiwało wyłącznie za okres pozostawania bez pracy i pod warunkiem comiesięcznego składania [...] oświadczeń o niepodjęciu nowego zatrudnienia charakter zabezpieczający pracownika przed nagłą utratą źródeł dochodów

Skład orzekający

Andrzej Wróbel

przewodniczący

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Maria Tyszel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ustawy o zwolnieniach grupowych w kontekście świadczeń otrzymanych przez pracowników mianowanych w ramach restrukturyzacji, a także relacja między pragmatyką pracowniczą, porozumieniami zbiorowymi a ustawą o zwolnieniach grupowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracowników mianowanych w NBP w okresie restrukturyzacji, ale zasady interpretacji przepisów o wyłączeniu prawa do odprawy są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa pracy – prawa do odprawy po zwolnieniu, a także interpretacji przepisów dotyczących specyficznych grup pracowników (mianowanych) i instytucji (NBP). Jest interesująca dla prawników pracy i pracowników.

Czy pracownik NBP zwolniony w ramach restrukturyzacji może liczyć na podwójną odprawę? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 11 400 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 17 marca 2005 r. III PK 100/04 Nabycie przez pracownika mianowanego na podstawie zbiorowego poro- zumienia prawa pracy opartego na ustawie (art. 9 § 2 k.p.) prawa do świadcze- nia z tytułu rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), wyłącza jego prawo do odprawy pieniężnej (art. 17 w związku z art. 8 tej ustawy). Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 r. sprawy z powództwa Barbary K. przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu - Oddziałowi Okręgowemu w W. o odprawę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 17 września 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach wyrokiem z dnia 17 września 2004 r. zmienił zaskarżony przez pozwany Narodowy Bank Polski - Oddział Okręgowy w W. wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Siedlcach z dnia 16 kwietnia 2004 r., zasądzający na rzecz powódki Bar- bary K. kwotę 11.400 zł tytułem odprawy pieniężnej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia zapłaty, w ten sposób, że powództwo oddalił i zasą- dził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.700 tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje. W sprawie tej ustalono, że powódka w dniu 28 czerwca 1986 r. za- 2 warła umowę o pracę na czas nieokreślony z Narodowym Bankiem Polskim - Od- działem Wojewódzkim w S. Następnie była zatrudniona na podstawie mianowania na różnych stanowiskach pracy, a ostatnio od 1 stycznia 1999 r. na stanowisku główne- go specjalisty w Oddziale Zamiejscowym NBP w S., który na skutek przekształceń organizacyjnych stał się Oddziałem Okręgowym w W. W dniu 3 lipca 2002 r. na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. pomiędzy Prezesem Narodowego Banku Polskiego a Krajowym Związkiem Zawodowym Pracowników NBP i Międzyzakładową Krajową Komisją Koordynacyjną Pracowników NBP „Solidarność” zostało zawarte porozumienie w sprawie zasad po- stępowania wobec pracowników oddziałów okręgowych NBP wykonujących pracę w oddziałach zamiejscowych oraz w Głównym Oddziale Walutowo-Dewizowym w tere- nie, objętych zamiarem zwolnienia z pracy w związku z restrukturyzacją sieci tereno- wej NBP, które w § 11 określało świadczenia przysługujące zwalnianym pracowni- kom. Sytuacja pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę była odmien- nie uregulowana od sytuacji pracowników mianowanych. Pracownikom umownym przysługiwały odprawy pieniężne z art. 8 ustawy oraz rekompensaty z funduszu spe- cjalnego wypłacane na podstawie regulaminu wypłat rekompensat przysługujących pracownikom NBP zwalnianym w związku z restrukturyzacją. Natomiast pracowni- kom mianowanym przysługiwało wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy wypłacane na podstawie § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego oraz rekompensaty z funduszu specjalnego. Po wypowiedzeniu umowy o pracę w związku z likwidacją oddziałów zamiejscowych powódka otrzymała rekom- pensatę z funduszu specjalnego w kwocie 21.072 zł oraz 6-miesięczne wynagrodze- nie za czas pozostawania bez pracy w wysokości 47.368,02 zł. Następnie powódka pismem z dnia 2 stycznia 2004 r. zwróciła się do pozwanego o wypłatę odprawy pie- niężnej w kwocie 11.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. tytułem odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach z pracy lub ustawa z 28 grudnia 1989 r.). Na gruncie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji uznał roszczenie powódki za uzasadnione, uznając, że wypłacone jej wynagrodzenie za czas pozostawania bez 3 pracy na podstawie § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 paź- dziernika 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego nie jest odpowiednikiem odprawy przewidzianej w art. 8 ustawy z 28 grud- nia 1989 r. Wynagrodzenie to nie przysługuje z tytułu rozwiązania umowy o pracę, lecz ze względu na pozostawanie bez pracy przez czas określony po ustaniu zatrud- nienia. Pracownik, który podjąłby zatrudnienie bezpośrednio po rozwiązaniu stosun- ku pracy, byłby pozbawiony tego wynagrodzenia, co oznacza, że ma ono inny cha- rakter prawny aniżeli odprawa pieniężna z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn doty- czących pracodawcy. Podobnie inny charakter prawny miały rekompensaty przyzna- ne wszystkim zwalnianym pracownikom NBP z funduszu specjalnego niż odprawy przysługujące na podstawie art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Pracownicy umowni otrzymali te rekompensaty obok odpraw pieniężnych wypłaconych im na podstawie art. 8 ustawy. W takich okolicznościach sprawy Sąd Rejonowy uznał, że w przepi- sach regulujących prawa i obowiązki mianowanych pracowników NBP brak jest świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, które mogłyby stanowić ekwiwalent odprawy pieniężnej w rozumieniu art. 17 ustawy, co spowodowało zasądzenie odprawy w wysokości ustalonej na podstawie art. 8 ust. 2a tej ustawy. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Okręgowy, który uwzględnił apelację po- zwanego, uznając, że rozbieżności dotyczą obowiązywania i interpretacji przepisów regulujących prawa i obowiązki pracowników NBP objętych zwolnieniami z pracy w latach 2002/2003 w związku z restrukturyzacją oddziałów terenowych NBP. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. Nr 40, poz. 938), prawa i obowiązki pracowników NBP określa Kodeks pracy i pragmatyka służbowa określona odrębną ustawą. Jednocześnie art. 74 ust. 1 tej ustawy stanowił, że do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie zachowują moc przepisy dotychczasowe, o ile nie są sprzeczne z przepisami ustawy. Oznacza to, że do oceny praw i obowiązków pracowników NBP zachowało moc roz- porządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obo- wiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz.U. Nr 64, poz. 290). Po- nadto miało zastosowanie porozumienie z dnia 3 lipca 2002 r. zawarte na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. w sprawie zasad postępowania wobec pra- cowników NBP objętych zamiarem zwolnienia z pracy w związku z restrukturyzacją sieci terenowej NBP, które w § 11 przewidywało dla zwalnianych z pracy pracowni- 4 ków mianowanych wypłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz rekompensat z funduszu specjalnego. Te regulacje płacowe Sąd Okręgowy uznał za przepisy szczególne przewidujące dla mianowanych pracowników NBP świadczenia wypłacane w związku z rozwiązaniem stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Oba wymienione akty prawne stanowią źródła prawa pracy w rozumie- niu art. 9 k.p., gdyż miały one oparcie w ustawie o Narodowym Banku Polskim oraz w ustawie z 28 grudnia 1989 r. Powódce nie przysługiwała zatem odprawa z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r., która przysługuje mianowanym pracownikom w razie rozwiązania stosunku pracy tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obo- wiązki nie przewidują żadnych świadczeń z tego tytułu (art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r.). Sąd Okręgowy nie zaaprobował także stanowiska Sądu pierwszej instancji, że odprawa pieniężna z art. 8 ustawy 28 grudnia 1989 r. jest świadczeniem przysługują- cym „za zwolnienie z pracy”, argumentując, że świadczenie takie nie przysługuje w szeregu sytuacji, w których zwalniany pracownik ma szanse uzyskiwania dochodów z innych źródeł (art. 8 ust. 3 pkt 2), co prowadziło do wniosku, że odprawa ma „cha- rakter zabezpieczający pracownika przed nagłą utratą źródeł dochodów”. Taki zbli- żony rodzajowo charakter prawny spełniało w przypadku powódki wynagrodzenie uzyskiwane na podstawie § 12 rozporządzenia z 24 października 1983 r. Ponadto przyznanie powódce rekompensaty z funduszu specjalnego nastąpiło w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, co przesądza o niestosowaniu przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. Takiej oceny nie podważa przyznanie zwalnianym pracownikom umownym NBP zarówno rekompensat z funduszu specjalnego, jak i odpraw z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r., ponieważ dotyczy to „innej grupy pracowniczej”, a prze- pis art. 9 k.p. ogranicza pracodawcę tylko w zakresie „niemożności przyjęcia mniej korzystnych rozwiązań niż przewidują to przepisy Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych”. Doprowadziło to Sąd Okręgowy do przekonania, że powódka otrzymała należne jej świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy. W kasacji pełnomocnik powódki podniósł następujące zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1) niewłaściwego zastosowania art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. - przez przyjęcie, że wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy stano- wiło świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy, 2) błędnej wykładni tegoż przepisu jako regulującego prawa i obowiązki pracowników i stwierdzenie, że świad- czenia wypłacone powódce miały oparcie w powszechnie obowiązujących przepi- 5 sach regulujących prawa i obowiązki pracowników NBP, 3) niewłaściwego zastoso- wania art. 9 § 1 k.p. - przez utożsamienie specyficznych źródeł prawa pracy ze źró- dłami prawa powszechnie obowiązującymi, 4) błędnej wykładni i niewłaściwego za- stosowania art. 9 § 1 k.p. - wskutek przyjęcia, że akt prawny niższego rzędu może określać uprawnienia pracownicze w sposób mniej korzystny niż akt rangi ustawo- wej, co doprowadziło na naruszenia wewnętrznej zgodności systemu źródeł prawa pracy, 5) niewłaściwego zastosowania art. 74 ust. 1 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że zachowało moc obowiązującą rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r. i „błędną wykładnię tego przepisu”, 6) niewłaściwego zastosowania art. 92 Konstytucji RP polegającego na przyjęciu, że ustawa regulująca prawa i obowiązki pracowników NBP jest aktem prawnym zawierającym przepisy wykonawcze, 7) nie- właściwego zastosowania art. 11 ust. 1 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że akt prawny niższej rangi niż ustawa może regulować prawa i obowiązki pracowników Narodowego Banku Polskiego. Na takich podstawach skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz odprawy w kwocie 11.400 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Alter- natywnie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosz- tach postępowania. Za przyjęciem kasacji do rozpoznania przemawiały następujące okoliczności: 1) to, że zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza art. 11 i 74 ustawy o NBP wskutek przyjęcia, że po dniu 1 stycznia 1998 r. zachowało moc obowiązują- cą rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r., które zachowywało taki walor jedynie pod rządem obowiązywania ustawy z 31 stycznia 1989 r. o Narodowym Banku Polskim, ale już nie obowiązuje pod rządem aktualnej ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o NBP, 2) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące kwe- stii, czy mianowanym pracownikom NBP zwolnionym w ramach zwolnień grupowych przysługuje odprawa pieniężna z ustawy z 28 grudnia 1989 r. także w przypadku, gdy zwolniony pracownik otrzymał rekompensatę z funduszu specjalnego oraz przy- sługiwało mu wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie dłużej niż za okres 6 miesięcy, 3) zachodzi potrzeba wykładni art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., która budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądowym. We- dług skarżącej rozporządzenie Rady Ministrów z 24 października 1983 r. w rzeczywi- stości nie obowiązuje jako pragmatyka pracownicza od ponad 6 lat. Wypłacone po- 6 wódce świadczenia w postaci rekompensaty oraz wynagrodzenia za czas pozosta- wania bez pracy są „w swojej istocie odmienne od odprawy pieniężnej”, co sprawia, że nie były one świadczeniami, o których mowa w art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., z tytułu rozwiązania z pracownikami stosunków pracy w trybie zwolnień grupo- wych. W szczególności wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie jest świadczeniem z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Również rekompensata została wypłacona ze środków budżetu państwa jako świadczenie dodatkowe, o czym świadczy to, że pracownikom umownym wypłacono ją niezależnie od odprawy pie- niężnej należnej z mocy ustawy. Również porozumienia z 3 lipca 2002 r. nie sposób uznać za akt prawny zawierający przepisy regulujące prawa i obowiązki mianowa- nych pracowników NBP w rozumieniu w art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r., którym pozwany nie wypłacił odpraw pieniężnych. Ponadto rozbieżna interpretacja art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wynika z opinii Państwowej Inspekcji Pracy, która raz odmawia mianowanym pracownikom NBP prawa do odprawy pieniężnej, innym razem zajmuje stanowisko, że pracowni- kom NBP odprawa ta przysługuje obok wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Brakuje w tej mierze ujednolicającej wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd Najwyższy wobec rozbieżnych interpretacji pojawiających się w orzecznictwie sądów powszechnych. Zdaniem skarżącej wypłata przez pozwanego rekompensaty oraz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy „pozostaje bez wpływu na obowiązek zapłaty na rzecz powódki odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 w związku z art. 17 ustawy z dnia 28.12.1989 r.”. Pozwany wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie od powódki kosztów postę- powania kasacyjnego według norm przepisanych, podnosząc, że w czasie rozwiązy- wania z powódką stosunku pracy art. 17 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wykluczał przy- znanie jej odprawy z art. 8 tej ustawy, która przysługiwała pracownikom mianowanym tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żad- nych świadczeń z tego tytułu. Tymczasem powódka otrzymała takie świadczenia za- równo na podstawie dalej obowiązującej pragmatyki pracowniczej, jak i na podstawie zbiorowego porozumienia prawa pracy. Oba te akty kwalifikują się w rozumieniu art. 9 k.p. jako źródła prawa pracy, które zawierają przepisy normujące prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Ponadto, wbrew twierdzeniom kasacji, rekompensaty z tytułu zwolnienia z pracy nie były wypłacone ze środków budżetu państwa, ale ze środków 7 własnych Narodowego Banku Polskiego, który utworzył w tym celu fundusz spe- cjalny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. W rozpoznawanej sprawie nie było istotne to, czy w świetle art. 74 ust. 1 ustawy o NBP obowiązuje nadal rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1983 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników Narodowego Banku Polskiego (Dz.U. Nr 64, poz. 290, powoływane dalej jako pragmatyka pracownicza) w sytuacji, gdy art. 11 ust. 1 tej ustawy przewidywał wydanie pragmatyki służbowej określonej „odrębną ustawą” dla uregulowania praw i obowiązków pracowników NBP. Wobec nieuchwalenia przez ustawodawcę ustawowej pragmatyki służbowej określającej prawa i obowiązki pra- cowników NBP dalsza praktyka regulowania ich statusu pracowniczego w oparciu o korzystne dla nich przepisy formalnie nieobowiązującej pragmatyki pracowniczej nie jest sprzeczna ani z ustawą o NBP, ani z przepisami prawa pracy zawartymi w ak- tach rangi ustawowej, w tym z przepisami Kodeksu pracy. Gdyby podzielić nieuza- sadniony pogląd skarżącej, że zaistniała luka legislacyjna wykluczała możliwość sto- sowania do mianowanych pracowników NBP unormowań zawartych w formalnie nie- obowiązującej pragmatyce pracowniczej, to ich sytuację określałyby wyłącznie prze- pisy Kodeksu pracy (art. 11 ust. 1 ustawy o NBP w związku z art. 5 k.p.), co kompli- kowałoby nabywanie pracowniczych uprawnień, których przepisy Kodeksu pracy nie regulują lub normują w kodeksowo gwarantowanych standardach minimalnych. Dal- sze dywagacje dotyczące legalności stosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 pragmatyki pra- cowniczej, która przewidywała uprawnienie zwalnianego z pracy mianowanego pra- cownika NBP do wynagrodzenia za okres nie dłuższy niż 6 miesięcy pomiędzy usta- niem zatrudnienia w likwidowanej lub reorganizowanej jednostce NBP a podjęciem zatrudnienia, nie były konieczne z kilku powodów. Po pierwsze, wskazane unormo- wanie zostało inkorporowane do porozumienia z dnia 3 lipca 2002 r. zawartego po- między Prezesem NBP oraz krajowymi strukturami związków zawodowych repre- zentujących pracowników NBP, co oznaczało, że zwalnianym mianowanym pracow- nikom tego Banku przysługiwało wynagrodzenie przez okres nie dłuższy niż 6 mie- sięcy, między ustaniem zatrudnienia w NBP a podjęciem nowego zatrudnienia, już nie z mocy art. 12 ust. 1 pkt 2 pragmatyki pracowniczej, ale na podstawie § 11 ust. 1 8 pkt 2 tego zbiorowego porozumienia prawa pracy. Po drugie, świadczenie to nie było bezwarunkowe, bo przysługiwało wyłącznie za okres pozostawania bez pracy i pod warunkiem comiesięcznego składania przez uprawnionych pracowników oświadczeń o niepodjęciu nowego zatrudnienia, co sprawiało, że judykatura nie postrzegała go jako świadczenia wyłączającego prawo pracowników mianowanych do odprawy pie- niężnej z tytułu zwolnienia z pracy przysługującej na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 17 ustawy o zwolnieniach z pracy. Wynagrodzenie to przysługuje bowiem ze względu na pozostawanie bez pracy przez czas określony po ustaniu zatrudnienia, a nie bez- pośrednio z tytułu rozwiązania stosunku pracy, co w szczególności sprawia, że pra- cownik, który podjąłby zatrudnienie bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy nie nabyłby tego uprawnienia płacowego. W takim kontekście normatywnym judykatura dopatrywała się jego odmiennego charakteru prawnego aniżeli odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 1991 r., I PZP 1/91, OSNCP 1992 nr 1, poz. 2; z dnia 3 lipca 1991 r., I PZP 28/91, PiZS 1992 nr 2, s. 55; z dnia 24 lipca 1991 r., I PZP 29/91, LEX nr 16500 i z dnia 5 września 1991 r., I PZP 39/91, PiZS 1992 nr 1, s. 57). Po trzecie, w stanie prawnym obowiązującym przy rozstrzyganiu rozpoznawanej sprawy, art. 17 ustawy o zwolnieniach z pracy miał zmodyfikowane brzmienie normatywne, gdyż przewidywał, że pracownikom zatrudnionym na podstawie mianowania zwal- nianym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy przysługiwała odprawa przewi- dziana w jej art. 8 tylko wówczas, gdy przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żadnych świadczeń z tego tytułu. W tym kontekście w kasacji pojawił się nieuzasadniony zarzut, że przepisy regulujące prawa i obowiązki pracowników mają taki charakter tylko wówczas, gdy wywodzą się z aktów rangi ustawowej, a za- tem ich źródłem nie mogą być przepisy nieobowiązującej pragmatyki pracowniczej ani postanowienia zawarte w zakładowych źródłach prawa pracy, co rzekomo było wynikiem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 9 § 1 i 2 k.p. Twierdze- nie takie nie wytrzymuje krytyki, gdyż zakładowe zbiorowe porozumienie prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. zostało zawarte na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o zwolnie- niach z pracy, a zatem miało ustawowe oparcie i zarazem normatywny walor prawny, gdyż jego postanowienia nie były mniej korzystne niż przepisy powszechnego prawa pracy (art. 9 § 2 k.p.). Obowiązujące u pozwanego zakładowe zbiorowe porozumie- nie prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. nie było przeto ani aktem „niższego rzędu”, ani nie określało uprawnień pracowniczych w sposób mniej korzystny niż akty rangi 9 ustawowej. Jego postanowienia, w tym § 11 ust. 2 i 3, przewidujących uprawnienie zwalnianych z pracy mianowanych pracowników NBP do warunkowego 6-miesiecz- nego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy po ustaniu zatrudnienia, a przede wszystkim prawo do rekompensaty z funduszu specjalnego pracodawcy, która była wyższa niż odprawa przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy i w sposób niewątpliwy kwalifikowała się jako świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pozwanego pracodawcy w rozumieniu art. 17 tej ustawy - miały walor normatywny. W konsekwencji nabycie prawa do rekom- pensaty z funduszu specjalnego pracodawcy, na podstawie powołanej normy zakła- dowego zbiorowego porozumienia prawa pracy regulującego prawa zwalnianych pracowników NBP, wykluczało żądanie powódki przyznania jej dodatkowo odprawy z art. 8 ustawy o zwolnieniach z pracy. Było to zgodne z treścią art. 17 tej ustawy, który co do zasady wyłączał stosowanie jej przepisów do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania, którym przysługiwała odprawa z art. 8 wyłącznie wtedy, gdy przepisy (normy) regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidywały żadnych świad- czeń z tego tytułu. Powyższe oznacza, że charakter prawny (walor) przepisów regu- lujących pracownicze prawa i obowiązki w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 28 grud- nia 1989 r., wyłączającego prawo mianowanych pracowników do nabycia odprawy pieniężnej z jej art. 8, miały także normatywne postanowienia opartych na ustawie zbiorowych porozumień prawa pracy, które nie były mniej korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy rangi ustawowej (art. 9 § 2 k.p.). Uzyskana przez powódkę rekompensata z tytułu jej zwolnienia z pracy przyznana z funduszu specjalnego po- zwanego pracodawcy wyniosła 21.072 zł i była wyższa od dochodzonej odprawy pie- niężnej z art. 8 ustawy o zwolnieniach z pracy, przeto powódka zrealizowała swoje pracownicze uprawnienie z tytułu utraty zatrudnienia, bez względu na ewentualne kontrowersje związane z zasadnością kwalifikowania, jako świadczenia z tytułu utraty zatrudnienia, 6-miesięcznego warunkowego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, które powódka także pobrała w związku ze zwolnieniem z pracy. Mnoże- nie prawa do kilku odpraw pieniężnych z tytułu utraty zatrudnienia, które mają cha- rakter wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy po ustaniu stosunku pracy, wymagałoby wyraźnego przepisu (normy) prawa pracy (art. 80 zdanie drugie k.p.), tymczasem postanowienia zbiorowego porozumienia prawa pracy z dnia 3 lipca 2002 r. nie zawierały normy prawa pracy, która kreowałaby uprawnienie zwalnianych z 10 pracy mianowanych pracowników do uzyskania dodatkowej odprawy z art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI