III OZ 90/26

III OZ 90/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 18 § 1, 19, 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 grudnia 2025 r. sygn. akt II SA/Lu 672/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA w Lublinie Jerzego Parchomiuka i asesora sądowego Anny Ostrowskiej w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C, z dnia 2 października 2025 r. znak: [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
K.C. (dalej: "skarżący") wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z 2 października 2025 r., znak [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 16 grudnia 2025 r. skarżący został zawiadomiony o składzie rozpoznającym sprawę: sędzia Jacek Czaja, sędzia Grzegorz Grymuza, asesor sądowy Anna Ostrowska; wyznaczono też sędziego zastępcę w osobie: sędziego Jerzego Parchomiuka. Zawiadomienie doręczono 17 grudnia 2025 r.
W piśmie z 17 grudnia 2025 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie w trybie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." sędziego Jerzego Parchomiuka i asesora sądowego Annę Ostrowską, a także "każdego sędziego powołanego na urząd na wniosek tzw. nowej Krajowej Rady Sądownictwa (KRS ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.)."
Wnosząc o wyłączenie wskazanych sędziów na podstawie art. 19 p.p.s.a., skarżący na wypadek nieuwzględnienia tego żądania (ewentualnie) wnioskował o przeprowadzenie przez Sąd testu niezawisłości i bezstronności.
Sędzia Jerzy Parchomiuk i asesor sądowy Anna Ostrowska złożyli oświadczenia w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. Wskazali, że nie występują okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich wyłączenie, o których mowa w art. 18 § 1 p.p.s.a. (oświadczenia z 22 grudnia 2025 r.).
Postanowieniem z 30 grudnia 2025 r., III SA/Lu 672/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący nie wskazał we wniosku o wyłączenie sędziów na podstawie art. 19 p.p.s.a. żadnych okoliczności, które mogłyby podlegać badaniu w tym trybie, koncentrując się jedynie na okolicznościach dotyczących ich powołania w - jego zdaniem - wadliwej procedurze.
Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie oraz skierowanie do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku o wyłączenie. Ponadto skarżący wniósł o zawieszenie postępowania:
- do czasu zakończenia postępowania przed TSUE C 521/21, w którym to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenia statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetle prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej
- do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez SN w postanowieniu z 20 października 2023 r., III CB 40/23
Skarżący wniósł także o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem czy w związku z wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r., C-225/22:
1. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w uznaniu za skuteczne i zgodne z prawem każdego orzeczenia wydanego w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii i to bez względu na rodzaj lub umiejscowienie sądu w systemie krajowym sądów państwa członkowskiego
2. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w przyjęciu iż orzeczenie wydane w składzie, w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii - jest orzeczeniem Sądu państwa członkowskiego Unii Europejskiej, a więc prowadzi do obowiązku uznania przez każdy Sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej, że orzeczenie takie nie podlega wykonaniu w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek zakresie na terytorium Unii Europejskiej, gdy taka konsekwencja jest niezbędna i nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów i wniosków, powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zbagatelizował dorobek orzeczniczy mający kluczowe znaczenie dla oceny testu niezawisłości i bezstronności. W szczególności zignorował wyrok TSUE C-225/22, który nakazuje traktować orzeczenie wadliwie obsadzonego składu jako niebyłe, jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia skuteczności prawa Unii. Skarżący wskazał m.in., że Sąd pierwszej instancji "nie odniósł się również do wyroków ETPCz, które w sposób spójny i jednoznaczny potwierdzają systemową wadliwość powołań dokonywanych przy udziale neo-KRS. W sprawie Wałęsa p. Polsce Trybunał wskazał, że państwo członkowskie ma obowiązek zapewnić mechanizmy prawne umożliwiające badanie legalności powołania sędziego na każdym etapie postępowania. Tymczasem WSA przyjął wykładnię odwrotną - prowadzącą do blokady badania statusu sędziego.".
Skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać, gdyż narusza nie tylko prawo Unii Europejskiej, ale również Europejską Konwencję Praw Człowieka, Konstytucję RP oraz przepisy prawa krajowego regulujące przesłanki wyłączenia sędziego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego (asesora) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego (asesora) z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego (asesora), reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., dotyczy więc względnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora).
Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego (asesora), tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego (asesora), który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami lub ich przedstawicielami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd rozpoznając wniosek na podstawie art. 19 p.p.s.a. ocenia czy jest oparty na podstawach wskazujących istnienie stosunku osobistego pomiędzy sędzią (asesorem) a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, a sytuacja ta jest tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora).
Jak stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora).
Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego (asesora), należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona niezbywalną cechą władzy sądowniczej, a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji (por. wyrok TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest nie tylko to, by sędzia (asesor) orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego (asesora) odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego (asesora) służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności (por. wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia (asesor) musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania. (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 19)
Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora), stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Z oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie przez sędziego WSA w Lublinie Jerzego Parchomiuka i asesora sądowego Anny Ostrowskiej wynika, że nie zachodzą w stosunku do nich żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia ich od orzekania w niniejszej sprawie. Prawdziwość niniejszych oświadczeń nie budzi wątpliwości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Lublinie prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA w Lublinie Jerzego Parchomiuka i asesora sądowego Anny Ostrowskiej od rozpoznania sprawy. Skarżący nie powołał się bowiem we wniosku na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego (asesora). Argumenty skarżącego przedstawione w zażaleniu dotyczą w decydującym zakresie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa oraz wyboru i powołania na stanowisko sędziego. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja ta nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci wyłączenia ww. sędziego i asesora. Skarżący, zasadniczo zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora) o przesłankę nieznaną ustawie, co należy uznać za niedopuszczalne.
Jedyną przesłanką wyłączenia sędziego (asesora) na wniosek, przewidzianą w art. 19 p.p.s.a., jest zaistnienie okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora). Celem tego przepisu jest wyłączenie sędziego (asesora), który w konkretnych okolicznościach sprawy, uprawdopodobnionych przez wnioskodawcę, nie gwarantowałby bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., II FZ 593/10). O potrzebie wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, kwestionowany przez skarżącego sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). W uzasadnieniu uchwały NSA wykazał, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a p.u.s.a. są rozłączne (por. glosa W. Chróścielewskiego aprobująca stanowisko NSA, OSP 2024/1, s. 170 i n.). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. Wobec tego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.
W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego i asesora, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłaby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego i asesora. Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności sędziego i asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o ich wyłączenie na tak sformułowanej podstawie jest bezzasadny.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.