III OZ 89/26

III OZ 89/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2026 r. sygn. akt II SAB/Lu 180/25 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Puławach w przedmiocie udostępnienia informacji prasowej postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. oddalić wniosek o zawieszenie postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 14 stycznia 2026 r. sygn. akt II SAB/Lu 180/25 r., na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka i Brygidy Myszyńskiej-Guziur oraz asesorów sądowych: Macieja Gapskiego, Brygidy Myszyńskiej-Guziur, Anny Ostrowskiej i Bartłomieja Pastuchy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie od orzekania sędziów i asesorów sądowych jest niezasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 3 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. I FPS 3/22, w której stwierdzono, że przedmiotem wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest jedynie badanie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów i asesorów został oparty wyłącznie na argumentacji dotyczącej procedury powołania sędziów w - zdaniem skarżącego - wadliwej procedurze, która to kwestia mogła podlegać badaniu w trybie i na zasadach określonych w art. 5a ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Skarżący nie wskazał we wniosku o wyłączenie sędziego i asesorów żadnych okoliczności, które mogłyby podlegać badaniu w trybie art. 19 p.p.s.a., co przesądzało o bezzasadności wniosku.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. J., zaskarżając je w całości. W zażaleniu wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z udziałem strony przed TSUE pod sygn. akt C 521/21, w którym to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetlę prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej, a także do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez SN w postanowieniu z 20 października 2023 r. sygn. akt III CB 40/23.
Ponadto wniósł o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych, dotyczących skuteczności i zgodności z prawem orzeczeń wydanych w składzie, w którym co najmniej jeden z sędziów nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie podlega oddaleniu jako niezawierające usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zawieszenie postępowania należy wskazać, iż podlega on oddaleniu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten przewiduje fakultatywną kompetencję sądu administracyjnego, co oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobligowany do zawieszenia postępowania w razie spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie rozstrzygnięcie zagadnienia, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2023 r., III OSK 7047/21). W ocenie NSA zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie byłoby niezasadne, albowiem zagadnienie związane z dopuszczalnością podważania statusu sędziów i asesorów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w nieprawidłowym składzie w trybie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora sądowego) zostało rozstrzygnięte uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, wiążącą wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych stosownie do treści art. 269 § 1 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zażalenia, kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA.
Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego i asesora sądowego wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem na stanowisko asesora WSA, gdyż art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu.
Niezależnie od powyższego, w ocenie NSA w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie od orzekania ww. sędziów i asesora sądowego. Instytucja wyłączenia sędziego (asesora) od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.".
W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka i Brygidy Myszyńskiej-Guziur oraz asesorów sądowych: Macieja Gapskiego, Brygidy Myszyńskiej-Guziur, Anny Ostrowskiej i Bartłomieja Pastuchy. Na uzasadnienie wniosku wskazał, że osoba formalnie powołana na urząd sędziego (asesora) na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa w obecnym składzie nie jest sędzią (asesorem) w rozumieniu prawa.
Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. sędziów i asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że podane przez skarżącego we wniosku o wyłączenie sędziów i asesora nie wskazują na możliwy brak bezstronności w rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Samo osobiste przeświadczenie strony co do tego, że sędzia (asesor) był powołany przez polityczną KRS i w związku z tym nie jest niezawisły, nie może być uznane za przemawiające za jego wyłączeniem. Jednocześnie złożone przez sędziów i asesora WSA oświadczenie, iż w sprawie nie istnieją okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do prawdziwości tego oświadczenia. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki wskazane w art. 18 i 19 p.p.s.a., wystarczające w tym miejscu jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia ww. asesora z mocy ustawy, jak i z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.
Uwzględniając powyższą argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do skierowania do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych, dotyczących skuteczności i zgodności z prawem orzeczeń wydanych w składzie, w którym co najmniej jeden z sędziów nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.