III OZ 729/25

III OZ 729/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Minister Edukacji Narodowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18 § 1, 19, 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2025 r. sygn. akt II SAB/Wa 382/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesora sądowego w sprawie ze skargi M.J. na bezczynność Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 26 lutego 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w miejsce oznaczenia skarżącego zamiast "M.J." wpisać "M.J.", 2. oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 października 2025 r., II SAB/Wa 384/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek M.J. (dalej: "skarżący") o wyłączenie asesora sądowego WSA Mateusza Rogali w sprawie ze skargi na bezczynność Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z 26 lutego 2025 r., o udostępnienie informacji publicznej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że instytucja wyłączenia asesora sądowego ma charakter procesowej gwarancji jego bezstronności w konkretnym postępowaniu, czego warunkiem jest niezależność asesora sądowego zarówno od organów państwa, jak i od stron. Wyłączenie ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują wywieranie nacisków na asesora z którejkolwiek strony.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie asesora sądowego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazuje art. 18 i 19 p.p.s.a., a ponadto zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., zgłaszający wniosek powinien uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, kwestionowanie legitymacji asesora sądowego do orzekania, z uwagi na fakt wyłonienia kandydata w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową Krajową Radę Sądownictwa", nie może zostać uznane za uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności uzasadniających jego wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w konkretnej sprawie.
Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę na fakt, że asesor sądowy złożył oświadczenie o braku przesłanek określonych w art. 18 i 19 p.p.s.a., a wiarygodność tego oświadczenia nie została zakwestionowana.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości, wnosząc o uchylenie postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku o wyłączenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z udziałem strony przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C 521/21, w której to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetlę prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej, a także do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez SN w postanowieniu z 20 października 2023 r., III CB 40/23. Niezależnie od tego wniósł o skierowanie do TSUE dwóch pytań prejudycjalnych.
W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością jego uwzględnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego (asesora) zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (asesora) następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.).
Funkcją instytucji wyłączenia jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego (asesora) nie jest uwarunkowane wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącego, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, we wskazanym przez skarżącego trybie, Sąd nie mógł badać niezawisłości i bezstronności asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.
W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesora sądowego Mateusza Rogali. Skarżący bowiem nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia. W myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie asesora należy uprawdopodobnić przyczyny jego wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie wiarygodność złożonego przez asesora sądowego oświadczenia, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania nieprawidłowości powołania asesora przez tzw. "nową KRS", nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne.
W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność asesora. Niewskazanie zaś wątpliwości dotyczących bezstronności w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie asesora sądowego Mateusza Rogali jest bezzasadny.
Odnośnie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE wskazanych przez skarżącego spraw, wskazać należy, że niniejsze postępowanie wywołane zażaleniem skarżącego dotyczy wyłącznie wniosku o wyłączenie asesora. Nie odnosi się natomiast do testu niezawisłości. Zgodnie bowiem z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Z tego samego powodu nie zaistniały także podstawy do zadania pytań w trybie postępowania prejudycjalnego
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.
O sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki zawartej w sentencji zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w z związku z art. 166 i 197 § 2 p.p.s.a.