III OZ 681/25

III OZ 681/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Sądu~Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18 § 1, art. 19, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2025 r. sygn. akt II SAB/Kr 104/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego i asesora w sprawie ze skargi M.J. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 września 2025 r., II SAB/Kr 104/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M.J. (dalej: "skarżący") o wyłączenie sędzi WSA Joanny Człowiekowskiej i asesor WSA Anny Kopeć w sprawie ze skargi skarżącego na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego i asesora sądowego, tj. z mocy prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.) oraz na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Wniosek o wyłączenie sędziego (asesora), wymaga uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) w danej, konkretnej sprawie. Niezbędnym elementem konstrukcyjnym wniosku jest zatem odniesienie przywołanych przez stronę argumentów do sytuacji występującej w konkretnym postępowaniu.
W świetle powyższych wskazań, Sąd Wojewódzki odnotował, że uzasadniając wniosek skarżący podniósł jedynie, że asesor WSA Anna Kopeć i sędzia WSA Joanna Człowiekowska były powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy nowelizującej ustawę o KRS. Nie przedstawił jednak zindywidualizowanej argumentacji kwestionującej bezstronność wskazanych osób w rozpoznawanej sprawie.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że asesor WSA Anna Kopeć i sędzia WSA Joanna Człowiekowska złożyły oświadczenie, w którym nie dopatrzyły się podstaw do ich wyłączenia. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego lub asesora sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia, i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać oraz udowodnić okoliczności, które podważałyby jego wiarygodność (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz 24 września 2014 r., I OZ 754/14).
W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarżący nie przedstawił we wniosku okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18-19 p.p.s.a. i na tej podstawie oddalił wniosek.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości, wnosząc o uchylenie postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku o wyłączenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z udziałem strony przed TSUE w sprawie C 521/21, w której to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetlę prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej, a także do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez SN w postanowieniu z 20 października 2023 r., III CB 40/23.
W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością uwzględnienia zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.).
Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego nie jest uwarunkowane wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącego, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: "prawo o ustroju sądów administracyjnych"). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego oraz asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.
W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędzi WSA Joanny Człowiekowskiej oraz asesor WSA Anny Kopeć. Skarżący bowiem nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez wskazane osoby oświadczenia, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, nie budzą wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do ich prawdziwości.
Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania, że osoba powołana przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne.
W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego i asesora WSA. Niewskazanie zaś wątpliwości odnoszących się do bezstronności sędziego w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie sędzi WSA Joanny Człowiekowskiej i asesor WSA Anny Kopeć jest bezzasadny.
Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE wskazanych przez skarżącego spraw, wskazać należy, że niniejsze postępowanie wywołane zażaleniem skarżącego dotyczy wyłącznie wniosku o wyłączenie sędziego. Nie odnosi się natomiast do testu niezawisłości. Zgodnie bowiem z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a prawa o ustroju sądów administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.