III FZ 688/22

III FZ 688/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Rudowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Gl 893/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-09-01
III FSK 1414/23 - Wyrok NSA z 2024-08-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 74a  par. 8, art. 86  par. 1, art. 87  par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 893/21 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 kwietnia 2021 r. Nr SKO.F/41.4/1137/2020/16962 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 21 listopada 2022 r., I SA/Gl 893/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. S. (dalej: "skarżący", "strona") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
2. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, pismo z 11 sierpnia 2022 r. zawierające zawiadomienie o wyznaczonym na 1 września 2022 r. terminie rozprawy zostało wysłane do skarżącego za pomocą środków komunikacji elektronicznej (ePUAP), na ustalony uprzednio adres elektroniczny. Opisane wyżej pismo nie zostało odebrane przez skarżącego i zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 26 sierpnia 2022 r. zostało uznane za doręczone w trybie art. 74a § 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") z dniem 25 sierpnia 2022 r.
Wyrokiem z 1 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 29 kwietnia 2021 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r.
Skarżący nie stawił się na wyznaczonym terminie rozprawy, ani w przewidzianym prawem terminie nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W piśmie z 11 października 2022 r., nadanym w placówce operatora pocztowego w tym samym dniu, skarżący sformułował wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wniosek o uzasadnienie wyroku. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżący wskazał, że w dniu publikacji orzeczenia przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, spowodowanym następstwami niedokrwienia mięśnia sercowego po pocovidowym zapaleniu płuc, ze wskazaniem lekarskim "chory powinien leżeć". O zaplanowanej dacie rozprawy i publikacji orzeczenia nie wiedział, ani też nie mógł się dowiedzieć. Dodatkowo wyjaśnił, że zawiadomienie o terminie rozprawy zostało mu doręczone wyłącznie przez system ePUAP. Uzyskanie informacji nie tylko o zapadnięciu orzeczenia, ale i o samej rozprawie było absolutnie niemożliwe, gdyż wymagałoby od niego osobistego użytkowania komputera, w stanie zdrowia, w którym był niezdolny do samodzielnej egzystencji. Do wniosku dołączono obszerną dokumentację medyczną obrazującą jego stan zdrowia.
Odmawiając przywrócenia terminu sąd pierwszej instancji wskazał, że dokonywanie doręczeń pism w postępowaniu sądowym za pomocą środków komunikacji elektronicznej ułatwia stronom komunikację z sądem. W przypadku przesłania stronie pisma sądowego na jej adres elektroniczny, do jego odbioru wymagane jest wyłącznie zalogowanie się do systemu ePUAP. Nie wymaga to np. osobistego stawiennictwa w palcówce pocztowej. Twierdzenie zatem, że odbiór korespondencji był w tym przypadku niemożliwy nie zasługiwał – zdaniem sądu pierwszej instancji – na aprobatę. W szczególności, iż z przedstawionych wraz z wnioskiem dokumentów nie wynikało, aby skarżący nie mógł korzystać w tym czasie z komputera. Ponadto, przedstawione przez skarżącego dokumenty, w tym zwolnienia lekarskie i dokumentacja medyczna, jak też sama treść złożonego wniosku nie dowodzą w sposób wolny od wątpliwości, aby skarżący był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, w szczególności aby w sposób ciągły wymagał pomocy osób trzecich.
3. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, żądając jego uchylenia i przywrócenia terminu, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sądowi pierwszej instancji zarzucono:
– naruszenie art. 86 p.p.s.a. skutkujące wydaniem błędnego orzeczenia, a to poprzez przyjęcie kryteriów dowiedzenia, a nie uprawdopodobnienia, niemożności dochowania terminu dla złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia,
– błąd w ustaleniach faktycznych, a to poprzez przyjęcie, iż skarżący wiedział, lub mógł się z łatwością dowiedzieć, o odbywanej rozprawie,
– naruszenie prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wydane orzeczenie, tudzież logicznego rozumowania, a to poprzez przyjęcie, iż dla wykazania braku logowania w systemie sądowym strona musi przedłożyć dokument, podczas gdy system informacji sądowej znany jest sądowi pierwszej instancji z urzędu.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.
Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy.
Ocena uprawdopodobnienia braku winy podlega zawsze ocenie sądu, który rozpoznaje wniosek o przywrócenie uchybionego terminu i przy tej ocenie należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lipca 1999 r., I PKW 273/99). Jak słusznie wskazano w treści zażalenia, należy przy tym mieć na uwadze to, że uprawdopodobnienie ma na celu jedynie uwiarygodnienie przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności. Uprawdopodobnienie braku winy nie jest bowiem równoznaczne z udowodnieniem, niemniej wymaga przy tym wiarygodnej argumentacji, przekonującej, że zaistniała niedająca się usunąć przeszkoda, uniemożliwiająca dotrzymanie terminu.
W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący uchybił terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżący uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. We wniosku skarżący wyjaśnił, że do uchybienia terminu przyczyniło się doręczenie zawiadomienia o terminie rozprawy przez system ePUAP, a nie listownie, a ponadto w dniu publikacji orzeczenia skarżący przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim spowodowanym następstwami w postaci niedokrwienia mięśnia sercowego po pocovidowym zapaleniu płuc. Jak wskazano we wniosku, skarżący w tym okresie "był niezdolny do samodzielnej egzystencji". W zażaleniu na postanowienie sądu pierwszej instancji, wyjaśniono dodatkowo, że na skutek Covid-19, jak również uprzednio przebytego zawału mięśnia sercowego, w powiązaniu z cukrzycą oraz innymi schorzeniami skarżący od ponad roku cierpi na "istotne upośledzenie funkcji życiowych".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji, okoliczności podniesione we wniosku oraz załączone do niego dokumenty (w szczególności zaświadczenia lekarskie ZUS ZLA) uprawdopodobniają niemożność złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 1 września 2022 r. w okresie, w którym upłynął ustawowy termin na jego złożenie. Załączone do wniosku zaświadczenia lekarskie ZUS ZLA wystawione przez lekarza medycyny obejmują okres pomiędzy wydaniem przez sąd pierwszej instancji wyroku w niniejszej sprawie a upływem terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zwolnieniach tych w polu nr 17 wskazania lekarskie wpisano 1, co oznacza "chory powinien leżeć". Sąd administracyjny ani nie posiada specjalistycznej wiedzy medycznej, ani nie jest uprawniony do kwestionowania tego rodzaju zapisów w zaświadczeniach lekarskich. W świetle tych zaświadczeń lekarskich nie ma też podstaw do kwestionowania prawdziwości opisu stanu zdrowia skarżącego zawartego we wniosku o przywrócenie terminu i powtórzonego w zażaleniu. Powstałe w sprawie wątpliwości co do możliwości uniknięcia uchybienia przez skarżącego należy rozstrzygnąć na korzyść strony, mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.]) .
W ocenie NSA okoliczności i dowody znajdujące się w aktach sprawy są zatem wystarczające dla uznania, że zachodzą przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreślić w tym miejscu ponownie należy, że wymóg uprawdopodobnienia, wskazany w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest dalece mniej rygorystyczny niż udowodnienie danej okoliczności. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź wreszcie do zastępczego środka dowodowego. Z tegoż względu uprawdopodobnienie określane jest, jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie NSA z 21 września 2022 r., II OZ 510/22, publik. CBOSA).
Podsumowując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący w należyty i wystarczający sposób, uprawdopodobnił brak swojej winy w niedopełnieniu w terminie wymaganych czynności. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez stronę. Uznanie zażalenia za zasadne nie przesądza o skuteczności doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy, bowiem na obecnym etapie postępowania przedmiotem kontroli NSA jest jedynie prawidłowość oceny sądu pierwszej instancji co do przesłanek z art. 87 § 2 p.p.s.a. Mając również na uwadze, że argumentacja wniosku w zakresie stanu zdrowia skarżącego była wystarczająca do uwzględnienia żądania skarżącego o przywrócenia terminu, w stanie faktycznym sprawy nie było potrzeby analizowania podnoszonej w zażaleniu kwestii weryfikacji logowania strony do systemu teleinformatycznego sądu administracyjnego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.