III OZ 588/24

III OZ 588/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2188/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-10-30
Skarżony organ
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 239 par 1 pkt 1 lit a, 198, 197 par 2, 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2188/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] z 12 czerwca 2024 r., Nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
J. J. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z 12 czerwca 2024 r., Nr [...], w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 6 września 2024 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 535), w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało doręczone skarżącemu drogą elektroniczną 2 października 2024 r., co oznaczało, że siedmiodniowy termin do jego uiszczenia upływał 9 października 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 30 października 2024 r., VII SA/Wa 2188/24, odrzucił skargę wskazując w uzasadnieniu, że pomimo upływu zakreślonego w zarządzeniu terminu, skarżący nie uiścił wpisu, co oznacza, iż skarga jako nieopłacona podlega odrzuceniu.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł skarżący. Podniósł, że jego sprawa podlega ustawowemu zwolnieniu z obowiązku uiszczania kosztów sądowych jako sprawa mieszcząca się w zakresie pomocy i opieki społecznej – stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "p.p.s.a".)
Jednocześnie skarżący wskazał, że w analogicznej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 października 2024 r., III OZ 424/24, uchylił zaskarżone przez niego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, uznając, że zgodnie z ustawą, jest on osobą zwolnioną od opłat sądowych w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest zasadne.
NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela linię orzeczniczą zaprezentowaną w postanowieniach NSA z: 22 października 2024 r., III OZ 423/24 i III OZ 424/24 oraz z 31 stycznia 2024 r., III OZ 14/24, wskazującą że w sprawach dotyczących przyznania stypendium socjalnego, student nie jest zobligowany do uiszczania wpisu sądowego od skargi.
W ocenie NSA charakter przedmiotowej sprawy mieści się w zakresie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., albowiem przepis ten odwołuje się do zwolnienia w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wyjaśnić należy, że co do zasady dyspozycją powołanego przepisu objęta jest każda sprawa sądowoadministracyjna, mająca swe źródło w przepisach z zakresu pomocy i opieki społecznej (por. postanowienie NSA z 8 lutego 2018 r., I OZ 77/18).
Katalog rodzajów świadczeń z pomocy społecznej wyznaczony został przepisem art. 36 pkt. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "ustawa o pomocy społecznej"). Wskazana ustawa nie jest jednak jedynym aktem prawym regulujący materię świadczeń z pomocy społecznej. Rodzaje pomocy materialnej przyznawanej dla studentów uczelni wyższych regulują przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz.U. z 2022 poz. 574 t.j. ze zm.), a w szczególności jej art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 87. Stosownie do drugiego z powołanych przepisów: "1. Stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. 2. Wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie przekracza 1,6 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140). 3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości".
W ocenie NSA stypendium socjalne przyznawane na podstawie przepisów ww. ustawy spełnia zatem rolę wsparcia studentów ze środków publicznych w celu zapewnienia powszechnego i równego dostępu do wykształcenia, wypełniając przy tym jedno z zadań państwa ustanowionych w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Podobnie jak i pozostałe świadczenia pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, wypłacane są one także ze środków publicznych.
Warto odnotować, że w obowiązującej Konstytucji RP wprawdzie nie znalazły się normy, które wprost statuują prawo do pomocy społecznej czy też konkretnego świadczenia z tego tytułu, niemniej jednak większość przepisów dotyczących praw socjalnych została objęta regulacją art. 81 Konstytucji RP, który stanowi, że praw w nim wymienionych (unormowanych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74−76 Konstytucji RP) można dochodzić w granicach określonych w ustawie.
Zdaniem NSA oba rodzaje świadczeń, tj. studenckie stypendium socjalne oraz świadczenia pieniężne określone w ustawie o pomocy społecznej mają zatem, co do zasady ten sam cel, a mianowicie pomoc osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji materialnej.
Jak wskazuje się w doktrynie szerokie ujmowanie "socjalnego wsparcia" jest charakterystyczne dla nauki prawa administracyjnego. W literaturze dotyczącej materialnego prawa administracyjnego spotkać można określenie "prawo wspierania ze środków publicznych", na które to prawo składają się normy prawne określające zasady, warunki i zakres wsparcia ze środków publicznych i do którego w pierwszej kolejności zalicza się normy związane ze sferą socjalną. W ramach tego prawa wyodrębnia się "prawo wsparcia socjalnego", które obejmuje wszystkie regulacje służące poprawie sytuacji socjalnej jednostki. Jest to ujęcie ogólne i bardzo szerokie, obejmujące w istocie wszystkie świadczenia socjalne. Do "wsparcia socjalnego" obejmującego uprawnienia do wsparcia ze środków publicznych o charakterze socjalnym zalicza się w myśl tego poglądu między innymi: pomoc społeczną, świadczenia rodzinne, świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego uzyskiwane z funduszy publicznych, zaopatrzenie emerytalne i rentowe funkcjonariuszy publicznych i innych osób niepodlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, świadczenia dla nieznajdujących zatrudnienia absolwentów oraz innych osób pozostających bez pracy, dodatki mieszkaniowe, zasiłki i stypendia szkolne dla uczniów oraz stypendia socjalne dla studentów, pomoc dla uprawnionych do alimentów, pomoc udzielaną sportowcom, uprawnienia kombatantów oraz niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz inwalidów wojennych i wojskowych, uprawnienia do skorzystania z ulg podatkowych (vide: D. Kijowski, [w:] Prawo administracyjne materialne, R.H. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System prawa administracyjnego, t. 7, Warszawa 2012, s. 323 i n.).
Tym samym również i sprawę mającą za przedmiot kwestię studenckiego stypendium socjalnego uznać należy za wchodzącą w skład szeroko rozumianego wsparcia socjalnego, a to z kolei wypełniało kryteria do zwolnienia z urzędu od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w toku postępowania sądowoadministracyjnego.
Powyższe oznacza, że Sąd pierwszej instancji, w pierwszej kolejności niezasadnie zarządzeniem z 6 września 2024 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego, a następnie z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego odrzucił skargę, w sytuacji gdy jej przedmiot mieścił się w zakresie spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., tj. zwolnionych od kosztów sądowych z mocy ustawy.
Z tych względów, na podstawie art. 198 w zw. z art. 197 § 2 i 188 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.