III OZ 563/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-29
NSAAdministracyjneWysokansa
wyłączenie sędziegobezstronnośćprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymisąd administracyjnyhałasochrona środowiskaprawo miejscowekonflikt sąsiedzkikrewni sędziego

NSA uchylił postanowienie WSA o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego i wyłączył sędziego Jacka Czai od orzekania w sprawie ze względu na uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności wynikające z powiązań rodzinnych i konfliktu sąsiedzkiego.

Skarżący wnieśli o wyłączenie sędziego WSA w Lublinie Jacka Czai, powołując się na konflikt sąsiedzkiego z krewnym sędziego oraz powiązania rodzinne sędziego ze spółką sąsiadującą z lokalem skarżącego. WSA oddalił wniosek, uznając brak wystarczających dowodów. NSA uchylił postanowienie WSA, stwierdzając, że okoliczności faktyczne, w tym powiązania rodzinne i konflikt sąsiedzkiego dotyczący hałasu, mogły budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego, co narusza konstytucyjne prawo do bezstronnego sądu.

NSA rozpoznał zażalenie skarżących na postanowienie WSA w Lublinie, które oddaliło ich wniosek o wyłączenie sędziego Jacka Czai. Skarżący domagali się wyłączenia sędziego ze względu na konflikt sąsiedzkiego z M. C., który jest krewnym sędziego i prokurentem spółki sąsiadującej z lokalem gastronomicznym skarżącego. Konflikt dotyczył hałasu generowanego przez lokal skarżącego w porze nocnej, co prowadziło do postępowań wykroczeniowych i mandatowych. Skarżący twierdzili, że M. C. wywierał naciski na Radę Gminy Włodawa, aby ta podjęła uchwałę ograniczającą hałas, a sędzia Jacek Czaja jest spokrewniony z osobami powiązanymi ze spółką M. C. WSA oddalił wniosek, uznając, że skarżący nie uprawdopodobnili wystarczająco okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego, a wniosek opierał się na subiektywnym postrzeganiu faktów. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżony akt prawa miejscowego dotyczy wszystkich mieszkańców gminy, a powiązania rodzinne sędziego ze spółką nie uzasadniają wyłączenia, gdyż krewni nie są stronami postępowania. NSA uznał jednak, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że instytucja wyłączenia sędziego ma na celu zapewnienie konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i bezstronnego sądu. Analizując kryteria obiektywne i subiektywne bezstronności, NSA stwierdził, że istniejący konflikt sąsiedzkiego dotyczący hałasu, powiązany z powiązaniami rodzinnymi sędziego z osobami zaangażowanymi w ten konflikt i w spółkę sąsiadującą z lokalem skarżącego, mógł budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w odbiorze społecznym. NSA uchylił postanowienie WSA i wyłączył sędziego Jacka Czai od orzekania w sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, takie powiązania, w połączeniu z konfliktem sąsiedzkim, mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego, co wymaga jego wyłączenia.

Uzasadnienie

NSA uznał, że choć WSA oddalił wniosek o wyłączenie sędziego, to okoliczności faktyczne, w tym konflikt sąsiedzkiego dotyczący hałasu i powiązania rodzinne sędziego z osobami zaangażowanymi w ten konflikt oraz w spółkę sąsiadującą z lokalem skarżącego, mogły budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w odbiorze społecznym. Podkreślono, że sprawiedliwość musi być nie tylko wymierzona, ale i postrzegana jako wymierzona, a wszelkie pozory braku bezstronności naruszają prawo do rzetelnego procesu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (5)

Główne

p.p.s.a. art. 19

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 18

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 197 § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Powiązania rodzinne sędziego z osobami zaangażowanymi w konflikt sąsiedzkiego dotyczący hałasu, który jest przedmiotem sprawy. Potencjalne budzenie wątpliwości co do bezstronności sędziego w odbiorze społecznym.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że skarżący nie uprawdopodobnili wystarczająco okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego. Argument WSA, że wniosek opierał się na subiektywnym postrzeganiu faktów. Argument WSA, że skarżony akt prawa miejscowego ma charakter abstrakcyjny i nie dotyczy wyłącznie stron postępowania. Argument WSA, że powiązania rodzinne sędziego ze spółką nie uzasadniają wyłączenia, gdyż krewni nie są stronami postępowania. Argument WSA, że sędzia orzekał już w podobnej sprawie bez kwestionowania jego bezstronności.

Godne uwagi sformułowania

sprawiedliwości nie tylko musi stać się zadość, musi być ona także widoczna zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do bezstronności sędziego

Skład orzekający

Tamara Dziełakowska

przewodniczący sprawozdawca

Jacek Czaja

sędzia sprawozdawca

Monika Kazubińska-Kręcisz

sędzia

Bartłomiej Pastucha

asesor sądowy

Marcin Małek

sędzia zastępca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie wyłączenia sędziego w przypadku powiązań rodzinnych i konfliktu sąsiedzkiego, interpretacja kryteriów bezstronności sądu."

Ograniczenia: Każda sprawa o wyłączenie sędziego jest oceniana indywidualnie na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia wyłączenia sędziego z powodu potencjalnego konfliktu interesów i powiązań rodzinnych, co jest istotne dla zaufania do wymiaru sprawiedliwości.

Czy krewni sędziego mogą wpłynąć na jego bezstronność? NSA rozstrzyga w sprawie wyłączenia.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OZ 563/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wyłączono sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18, art. 19, art. 188, art. 197 par 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. P. i S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 316/25 o oddaleniu wniosku o wyłączeniu sędziego WSA w Lublinie Jacka Czai w sprawie ze skargi P. P. i S. S. na uchwałę Rady Gminy Włodawa z dnia 25 lipca 2024 r. nr VI/28/2024 w przedmiocie ustanowienia ograniczenia czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wyłączyć sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jacka Czaję od orzekania w sprawie.
Uzasadnienie
Skarżący P. P. i S. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na uchwałę Rady Gminy Włodawa z 25 lipca 2024 r. w sprawie ustanowienia ograniczenia czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 czerwca 2025 r. do rozpoznania sprawy na posiedzeniu jawnym 17 lipca 2025 r. wyznaczeni zostali: sędzia Jacek Czaja (przewodniczący i sprawozdawca), sędzia Monika Kazubińska-Kręcisz i asesor sądowy Bartłomiej Pastucha oraz sędzia Marcin Małek, jako sędzia zastępca. Strony zostały prawidłowo zawiadomione o wyznaczonym terminie rozprawy i składzie sądu.
15 lipca 2025 r. do WSA wpłynął wniosek skarżących o wyłączenie sędziego sprawozdawcy w oparciu o art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej także: "p.p.s.a."), co skutkowało odwołaniem wyznaczonej rozprawy.
W uzasadnieniu wniosku skarżący powołali się na wieloletni konflikt z M. C., będącym prokurentem w spółce P.S. "M." Sp. z o.o., która jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej w O. na której prowadzony jest ośrodek wypoczynkowy, na dowód czego przedłożono odpis zupełny księgi wieczystej, położonej kilkadziesiąt metrów od lokalu gastronomicznego prowadzonego przez skarżącego P. P.
Konflikt powstał w związku z hałasem generowanym przez lokal skarżącego, szczególnie w porze nocnej, czego efektem są toczące się przed Sądem Rejonowym we Włodawie sprawy wykroczeniowe oraz liczne postępowania mandatowe, w których M. C. występuje w roli pokrzywdzonego, przedkładając na tą okoliczność dowód w postaci wniosku Komendanta Powiatowego Policji we W. o ukaranie z 19 września 2024 r. oraz wydany w oparciu o niego wyrok Sądu Rejonowego we Włodawie z 1 lipca 2025 r.
W ocenie skarżących powyższe prowadzi do wniosku, że M. C. wywierał naciski na Radę Gminy Włodawa, aby ta podjęła uchwałę ograniczającą czas korzystania z instalacji i urządzeń emitujących hałas na terenie Gminy Włodawa, a więc również w miejscowości O., gdzie znajduje się lokal skarżącego P. P. i ośrodek wypoczynkowy M. C.
Oprócz tego skarżący w treści wniosku powołali się na bliskie koligacje rodzinne występujące między sędzią sprawozdawcą Jackiem Czają, a M. C., E. C. i E. C. powiązanymi bezpośrednio ze spółką P. S. "M." Sp. z o.o., co wynika z załączonego odpisu pełnego KRS wskazanej spółki i co oprócz wieloletniego konfliktu miało dodatkowo potwierdzać konieczność wyłączenia ze składu orzekającego sędziego sprawozdawcy, albowiem okoliczności te wywołują uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w przedmiotowej sprawie.
W złożonych przez sędziego Jacka Czaję wyjaśnieniach, w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a., stwierdził on, że nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające jego wyłączenie od rozpoznania sprawy na podstawie art. 18 § 1 p.p.s.a. Wyjaśnił dodatkowo, że nie zna skarżących, potwierdzając jednocześnie, iż są to jego krewni, jednakże nie mają oni żadnego związku z rozpoznawaną sprawą i nie ujawniły się okoliczności, mogące wskazywać, że zaskarżona uchwała może dotyczyć ich realnego, aktualnego interesu prawnego. Nie ma emocjonalnego stosunku do sprawy, której przedmiotem jest uchwała rady gminy, a jej adresatami nie są wyłącznie skarżący, lecz wszyscy mieszkańcy obszaru Gminy Włodawa, stąd też zainteresowanymi w sprawie nie są wyłącznie osoby wskazane we wniosku o wyłączenie, tj. M. C., E. C. i E. C. Wyjaśnił, iż nie są mu znane żadne okoliczności dotyczące konfliktu między skarżącym P. P., a M. C. i nigdy o nich nie słyszał.
Konkludując sędzia nie stwierdził żadnych przesłanek określonych w art. 19 p.p.s.a. warunkujących konieczność jego wyłączenia od udziału w sprawie.
WSA w Lublinie postanowieniem z 22 lipca 2025 r. oddalił wniosek skarżących. W rozpoznawanej sprawie nie zostały podniesione bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), stąd badaniu podlegały okoliczności zawarte w art. 19 p.p.s.a. umożliwiające wyłączenie sędziego na wniosek. Zdaniem Sądu a quo skarżący nie uprawdopodobnili w dostatecznym stopniu takich okoliczności, które uzasadniałyby wyłączenie wskazanego sędziego od orzekania w sprawie. Wniosek został oparty na subiektywnym postrzeganiu przez stronę faktów, a nie obiektywnie istniejących rzeczywistych podstawach. Zwrócono uwagę, że skarżony akt prawa miejscowego odnosi się do każdego podmiotu zamieszkującego obszar gminy, a tym samym nie stanowi rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie. Nie kształtuje zatem wyłącznie sytuacji prawnej skarżących, lecz wszystkich podmiotów na obszarze działania gminy. Nie są oni zatem wyłącznymi adresatami podjętej uchwały.
Również i fakt powiązania krewnych sędziego ze spółką (bycia jej wspólnikami), która jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości ulokowanej w niedalekim sąsiedztwie lokalu gastronomicznego jednego ze skarżących nie uzasadnia złożonego wniosku, zważywszy, że nie są oni stronami lub uczestnikami postępowania sądowego wywołanego złożoną przez skarżących skargą. Nie wykazano także żadnych doniosłych relacji panujących między tymi osobami, a sędzią którego wniosek o wyłączenie dotyczy, jak też ich udziału w procesie uchwalania aktu prawa miejscowego lub też konfliktu między skarżącym P. P., a krewnymi sędziego.
Podobnie i przedłożony z wnioskiem nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego we Włodawie nie mógł stanowić podstawy do jego uwzględnienia, albowiem przede wszystkim sprawa nie została prawomocnie rozstrzygnięta, zaś po drugie wniosek o ukaranie został złożony przez oskarżyciela publicznego (organ Policji), a nie pokrzywdzonego zakłócaniem spoczynku nocnego M. C.
Sąd potwierdził także, iż funkcjonowanie baru prowadzonego przez jednego ze skarżących stanowi od lat przedmiot licznych skarg szerokiego grona podmiotów, a nie tylko skarg wnoszonych przez krewnych sędziego, o czym świadczyć ma zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Stąd nie tylko jeden podmiot dostrzega uciążliwość działalności skarżącego, co uniemożliwia potraktowania tej okoliczności jako wykazanie rzeczywistej podstawy konfliktu sąsiedzkiego. W ocenie WSA nic nie przesądza o istnieniu takiego konfliktu czy kierowania się przez M. C. osobistymi pobudkami w zakresie składanych skarg. Istnienia takiego sporu nie potwierdził również sam sędzia sprawozdawca, którego wniosek o wyłączenie dotyczy.
Ponadto, w oparciu o dane archiwalne Sąd ustalił z urzędu, że zbliżoną do niniejszej sprawy zajmował się już WSA w Lublinie w ramach sprawy o sygn. akt II SA/Lu 788/14 z udziałem M. P., w której sędzią sprawozdawcą również był sędzia Jacek Czaja. We wskazanej sprawie skład sądu nie został jednak objęty zarzutami braku bezstronności, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku.
Ostatecznie w ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazali także jakiegokolwiek emocjonalnego zaangażowania w sprawę sędziego sprawozdawcy. Zaprzeczeniem tego jest złożone przez sędziego wyczerpujące i rzetelne oświadczenie, wskazujące na brak występowania okoliczności uzasadniających wątpliwości, co do jego bezstronności, a sam wniosek uznany został jako mający charakter życzeniowy.
Postanowienie WSA stało się przedmiotem zażalenia skarżących do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którzy zaskarżyli je w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz wyłączenie sędziego WSA w Lublinie Jacka Czai od rozpoznania sprawy II SA/Lu 316/25. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zarzucili Sądowi pierwszej instancji, iż nie dokonał on w ogóle oceny "czy dla postronnego obserwatora, a także – jak się wskazuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego – z punktu widzenia strony, "zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego"". W tej materii powołano się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z 16 stycznia 2009 r. (I OZ 956/08), w którym przeprowadzono wykładnię art. 19 p.p.s.a. w oparciu m.in. o wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04. Skarżący zwrócili uwagę na koligacje rodzinne łączące osoby powiązane ze spółką P. S. "M." Sp. z o.o. z sędzią sprawozdawcą, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, a także fakt zakłócania ciszy nocnej przez jednego ze skarżących wywołanego funkcjonowaniem jego baru w miejscowości O. w Gminie Włodawa, bezpośrednio sąsiadującego z ośrodkiem wypoczynkowym stanowiącym własność krewnych sędziego przewodniczącego, co jest bezpośrednio powiązane z treścią skarżonej uchwały zakazującej hałasów w porze nocnej na terenie gminy, odnośnie której orzekać ma właśnie sędzia Jacek Czaja, co wywołuje uzasadnione wątpliwości względem jego bezstronności dotyczącej oceny sprawy. Stanowisko skarżących potwierdzać ma także orzecznictwo Sądu Najwyższego, a zwłaszcza wyrok z 14 grudnia 2021 r. (sygn. akt II K 426/21) i postanowienie z 9 stycznia 2019 r. (sygn. akt IV KK 723/18), których fragmenty przywołano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Wyłączenie sędziego stanowi gwarancję procesową, która w swych założeniach ma zapewnić uczestnikowi postępowania prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ustawodawca przewidział dwa tryby wyłączenia sędziego: z mocy prawa, co wynika z regulacji art. 18 p.p.s.a. oraz na wniosek strony lub wskutek żądania wyłączenia złożonego przez samego sędziego, w sytuacji gdy zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego.
Kluczowy cel instytucji wyłączenia sędziego zamyka się w realizacji konstytucyjnego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, jak wskazuje norma art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej także: "Konwencja o Ochronie Praw Człowieka") oraz art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., nr 38, poz. 167).
Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), na gruncie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających jakiekolwiek wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W swoich orzeczeniach dotyczących bezstronności sądu ETPCz przyjmuje tzw. zasadę domniemania bezstronności i stosuje bardzo rygorystyczne kryteria, które mogłyby doprowadzić do podważenia tego domniemania. Naruszenie tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania ETPCz rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W wyroku z 9 lutego 2012 r., 42856 Kinskẏ v. Czechy (LEX nr 1107708) ETPCZ stwierdził, że: "[i]stnienie bezstronności dla celów art. 6 ust. 1 Konwencji musi zostać rozstrzygnięte zgodnie z kryterium subiektywnym, to jest na podstawie osobistych przekonań konkretnego sędziego w danej sprawie, a także zgodnie z kryterium obiektywnym, to jest po dokonaniu oceny, czy dany sąd dawał gwarancje wystarczające, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze.[...] Co do kryterium obiektywnego, należy rozstrzygnąć, czy oprócz zachowania sędziów, istnieją podlegające ocenie okoliczności faktyczne, które mogą rodzić wątpliwości co do ich bezstronności. Oznacza to, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie zaistnienia w danej sprawie uprawnionego powodu ku temu, by obawiać się, iż danemu sędziemu lub organowi sprawującemu funkcję składu orzekającego brakuje bezstronności, stanowisko zainteresowanej osoby jest ważne, lecz nie jest rozstrzygające. Rozstrzygającym jest to, czy można uznać taką obawę za obiektywnie uzasadnioną. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie lub innymi słowy, sprawiedliwości nie tylko musi stać się zadość, musi być ona także widoczna. Stawką jest tutaj zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w społeczeństwie" (zob. też wyrok ETPCz z 21.12.2010 r., 27225/05 Gajewski v. Polska, LEX nr 675691; wyrok TSUE z 1.07.2008 r., C-341/06 P. Chronopost S.A. i La Poste v. Union Française de L’Express (UFEX) i inni, LEX nr 410025; A. Hauser, Prawo jednostki do sądu europejskiego, C. H. Beck Warszawa 2017 r., s. 58-62).
Bezstronność należy z jednej strony postrzegać jako skierowany do sędziego nakaz zachowania bezstronności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu przez niego konkretnej sprawy, z drugiej natomiast – postrzegać w odbiorze zewnętrznym, składającą się na obraz bezstronnego sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Wskazane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i w normach prawa międzynarodowego prawo do bezstronnego sądu odczytywać należy jako konieczność takiego ukształtowania ustroju sądów oraz sposobu postępowania przed nimi, aby jednostce zwracającej się o rozstrzygnięcie sporu zagwarantować rozpoznanie sprawy w sposób obiektywny, a tym samym niestronniczy. Równie ważne jest też, aby podmiot zwracając się do sądu o podjęcie rozstrzygnięcia miał na podstawie uzewnętrznionych znamion przekonanie, że jego sprawa zostanie rozpoznana w sposób bezstronny oraz rozstrzygnięta w taki sposób jak innej osoby będącej w takiej samej sytuacji. To jest możliwe tylko wówczas, gdy w danym społeczeństwie wymiar sprawiedliwości jawił się będzie, na podstawie zewnętrznych przesłanek, jako rzeczywiście bezstronny. O zapewnieniu prawa do bezstronnego sądu można mówić tylko wtedy, gdy orzekający w sprawie sąd nie jest subiektywnie stronniczy tak względem uczestników postępowania jak i samej sprawy oraz daje jednocześnie gwarancję obiektywnego rozpoznania sprawy z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. "Sprawiedliwość nie tylko powinna być wymierzona, ale musi być również postrzegana jako wymierzona" (zob. wyrok ETPCz z 9.02.2012 r., 42856 Kinskẏ v. Czechy).
Wymóg bezstronności, będący niewątpliwie samodzielnym kryterium kwalifikacji sądu z punktu widzenia standardu międzynarodowego i konstytucyjnego, pozostaje w ścisłej relacji z zasadą niezawisłości sędziowskiej. W orzecznictwie utrwalone jest odwoływanie się do bezstronności jako składnika zasady niezawisłości, przy jednoczesnym podkreślaniu, że naruszenie obowiązku zachowania przez sędziego bezstronności, polegające np. na dostosowywaniu treści wydawanych orzeczeń do sugestii przekazywanych z zewnątrz, stanowi szczególną postać sprzeniewierzenia się obowiązkom wynikającym z zasady niezawisłości (zob. wyrok TK z 24.06.1998 r., sygn. K 3/98, OTK 1998, nr 4, poz. 52; wyrok TK z 14.10.2015 r., Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9, poz. 147). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano uwagę, że orzeczenie o wyłączeniu sędziego staje się niezbędne, gdy strona ma chociażby subiektywną, ale uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (por. postanowienia SN z 29.10.1993 r., sygn. I CO 37/93, LEX nr 78451; z 19.11.1981 r., sygn. IV PZ 63/81, LEX nr 8371, z 15.01.2008 r., sygn. III SO 8/07, LEX nr 1821138, z 9.03.2017 r., sygn. akt II UO 1/17, LEX nr 2271460).
Jak słusznie zauważa to WSA w zaskarżonym postanowieniu, wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22.02.2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008 r., nr 6, poz. 97). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8.05.2009 r., sygn. akt II FZ 128/09, LEX nr 574751).
Należy przy tym zaznaczyć, że przepis art. 19 p.p.s.a. znowelizowano na skutek wydania przez TK wyroku z 13 grudnia 2005 r. (SK 53/04), w którym został on uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pominięcie w jego treści podstaw wyłączenia sędziego umożliwiających uwzględnienie i ocenę wszelkich okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziowskiej w sprawie. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził m.in., że: "mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego, powinny godzić wartość, jaką jest niezależność sędziego od stron postępowania czy innych jego uczestników, z realnym zapewnieniem stronie możliwości urzeczywistnienia tego prawa poprzez wpływ na postępowanie za pomocą takich instrumentów procesowych, które pozwolą na eliminację jakichkolwiek uzasadnionych w oczach postronnego obserwatora wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W konsekwencji o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, «zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do bezstronności sędziego»".
W analizowanym przypadku faktem bezspornym jest wydanie przez Radę Gminy Włodawa aktu prawa miejscowego - uchwały ustanawiającej ograniczenia czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, następnie zaskarżonej skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i powołaniem do rozpoznania sprawy jako sprawozdawcy sędziego Jacka Czai, który z kolei jest krewnym osób bezpośrednio powiązanych ze spółką będącą użytkownikiem wieczystym nieruchomości sąsiadującej z barem prowadzonym przez jednego ze skarżących, w którym dochodzi do zakłócania ciszy nocnej w efekcie puszczania w porze nocnej głośnej muzyki. Okoliczności te bezpośrednio wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza przedłożonego wydruku odpisu księgi wieczystej, wniosku o ukaranie z 19 września 2024 r., nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego we Włodawie z 1 lipca 2025 r., odpisu pełnego KRS spółki z którą powiązani są krewni sędziego czy wreszcie samego oświadczenia sędziego sprawozdawcy. Wskazana argumentacja, wbrew odmiennemu zapatrywaniu na tą kwestię wyrażonemu przez Sąd pierwszej instancji prowadzi do uzasadnionego wniosku, iż między jednym ze skarżących, będącym właścicielem baru emitującego hałas, a pobliskimi sąsiadującymi z nim mieszkańcami, w tym przede wszystkim krewnymi sędziego, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, istnieje konflikt na tle zakłócania ciszy nocnej. Oceny tej nie zmienia abstrakcyjny charakter skarżonego aktu prawa miejscowego, skoro na jej terenie funkcjonuje ośrodek wypoczynkowy, którego właścicielami lub zarządcami są osoby powiązane więzami rodzinnymi z sędzią mającym orzekać w sprawie. Jako chybione uznać także należy stanowisko WSA z którego wynika, że wskazany sędzia kilkanaście lat temu już raz orzekał w zbliżonym przypadku i wówczas żadna ze stron nie kwestionowała bezstronności składu orzekającego, skoro w tychże obu przypadkach występują inne strony, przy jednoczesnym braku wykazania jakiegokolwiek powiązania między nimi.
W takim układzie stanu faktycznego sprawy, powiązanego z podstawą prawną złożonego wniosku o wyłączenie stwierdzić należy, iż szczególnego znaczenia nabiera aspekt społeczny odbioru sędziego, uzasadniający wątpliwości, co do braku bezstronności danego sędziego względem rozpoznawanej sprawy. Chodzi w tym przypadku obiektywnie o wyeliminowanie sytuacji, która w społecznym odbiorze mogłaby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Sędzia nie tylko musi mieć własne poczucie bezstronności, lecz jest także zobowiązany do takiego postępowania i zachowań, które zapewniają przekonanie u innych o jego bezstronności. Postępowanie sędziego, stwarzające choćby pozory braku bezstronności i obiektywizmu, godzi w społeczny odbiór sędziego jako bezstronnego arbitra, który jest niezbędny dla prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Bezstronność jest uznawana za jedną z podstawowych wartości charakteryzujących rozstrzyganie sporów przez sąd. Sędzia musi być postrzegany jako bezstronny i nie chodzi o to, czy można mu postawić uzasadniony zarzut braku obiektywizmu, ale o to czy z punktu widzenia strony zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości, co do jego bezstronności (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z 19.11.1981 r., IV PZ 63/81, LEX nr 8371).
Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia należy uznać, że udział sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jacka Czai w rozpoznaniu sprawy toczącej się przed tym Sądem w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 316/25 nie musi, ale potencjalnie może w odbiorze zewnętrznym (społecznym) wywoływać uzasadnione przeświadczenie o kierunkowym nastawieniu względem orzekanej sprawy i stron postępowania, co z kolei może wywoływać uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności. We wskazanych okolicznościach zasadnym zatem było wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 19 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI