III OZ 551/22

III OZ 551/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6142 Szkoły wyższe niepaństwowe, w tym  zawodowe
Sygn. powiązane
III OSK 909/24 - Postanowienie NSA z 2024-05-09
III SA/Kr 120/22 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2023-09-28
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 28 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń M.Z. oraz A. w N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 120/22 w sprawie ze skargi R.W. na uchwałę Kolegium Elektorów A. w N. z [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odwołania z funkcji rektora postanawia: 1. odrzucić zażalenie A. w N. na pkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 120/22 2. odrzucić zażalenia A. w N. i M.Z. na pkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 120/22 3. uchylić pkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 120/22.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika występującego w imieniu wskazanej we wniosku M.Z. jako reprezentującej A. w N. o udostępnienie akt w systemie PASSA, odmówił dopuszczenia M.Z. do postępowania sądowoadministracyjnego na prawach strony oraz odmówił udostępnienia akt w systemie PASSA.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 17 lutego 2022 r. (złożonym przez ePUAP) pełnomocnik M.Z. wniósł o udostępnienie akt postępowania sądowoadministracyjnego w systemie elektronicznym PASSA. Pełnomocnik złożył wniosek jako umocowany do reprezentowania A. w N. Pełnomocnictwo podpisała M.Z. występująca jako prorektor i reprezentująca organ, którego uchwała została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt postępowania sądowoadministracyjnego, dwie osoby uznają się za uprawnione do reprezentowania organu. Po pierwsze, dr B.G. jako pełniąca funkcję p.o. rektora - prorektor ds. studenckich i kształcenia, a także dr M.Z. pełniąca funkcję prorektora ds. studenckich i kształcenia, która dodatkowo została wymieniona w § 2 zaskarżonej uchwały. Z akt sądowych wynika także, że zostały złożone dwie odpowiedzi na skargę.
W ocenie Sądu I instancji, wniosek o dostęp do akt postępowania wymagał uprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczenia M.Z. jako uczestnika na prawach strony. W ocenie Sądu I instancji, skoro brak jest uchwały Senatu w przedmiocie wniosku o odwołanie skarżącego (dr hab. R.W.) to również i brak jest podstaw prawnych do reprezentowania organu przez M.Z. Na wezwanie Sądu pełnomocnik M.Z. przedstawił jedynie wniosek senatorów z 7 grudnia 2021 r. oraz listę senatorów obecnych przy podpisywaniu wniosku w dniach 7-13 grudnia 2021 r. Sąd I instancji uznał, że M.Z. jako jedna ze "stron konfliktu" w sprawie pełnienia funkcji p.o. rektora nie reprezentuje organu, a jej pełnomocnik nie jest uprawniony do dostępu do akt sprawy. M.Z. ma jedynie interes faktyczny.
Zażalenia na powyższe postanowienie wniosła M.Z. osobiście oraz radca prawny P.G., wskazujący, że występuje w imieniu organu i powołujący się na pełnomocnictwo udzielone mu przez M.Z. jako osobę uprawnioną do reprezentowania organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Po pierwsze, zasady udostępniania przez wojewódzki sąd administracyjny akt sprawy zostały uregulowane w art. 12a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Akta sprawy udostępnia się stronom postępowania (art. 12a § 4 p.p.s.a.). Żaden jednak z przepisów ustawy p.p.s.a., jak też żaden przepis szczególny, nie umożliwiają podmiotowi, który wystąpił o udostępnienie akt sprawy sądowoadministracyjnej i któremu odmówiono takiego dostępu, wniesienia zażalenia (lub innego środka zaskarżenia) na tego rodzaju rozstrzygnięcie. Nie wynika to w szczególności z art. 12a p.p.s.a., jak i z art. 194 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem są rozstrzygnięcia wymienione w tym przepisie. Brak jest zatem podstaw prawnych do wydania postanowienia w tym przedmiocie, ponieważ odmowa udostępnienia akt sprawy następuje w formie zarządzenia, które z uwagi na niezaskarżalność nie wymaga uzasadnienia. Z tego też powodu przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego była przede wszystkim kwestia odmowy dopuszczenia M.Z. do udziału w postępowaniu, szczególnie, że jest to kwestia o zasadniczym znaczeniu również z punktu widzenia możliwości udostępnienia tej osobie akt sprawy.
Po drugie, stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego [...]. Postanowienie w tym przedmiocie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. W tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił dopuszczenia M.Z. do udziału w postępowaniu, pomimo, że nie złożyła ona wniosku w tym przedmiocie. Co więcej, M.Z. wiąże swój udział w tym postępowaniu nie ze statusem uczestnika postępowania, a więc osoby, która nie brała udziału w postępowaniu, ale posiada interes prawny, ale z funkcją osoby uprawnionej do reprezentowania organu. Wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, żaden przepis ustawy p.p.s.a. nie przewiduje, że rozstrzygnięcie w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. "należało również wydać w przypadku, gdy za stronę postępowania (organ, którego uchwała została zaskarżona) zgłosiła się jedna ze stron sporu w przedmiocie reprezentacji organu." Stanowisko to nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Ustalenia w zakresie osoby właściwej do reprezentacji organu Sąd prowadzi na wstępnym etapie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega oczywiście specyfikę prowadzonego obecnie postępowania, w którym w istocie rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a więc kontrola legalności uchwały w sprawie odwołania rektora, może potencjalnie wpłynąć na pełnienie funkcji przez osobę będącą obecnie p.o. rektora oraz ocenę pełnienia tej funkcji przez M.Z.. Jest to natomiast kwestia wtórna, ponieważ na obecnym etapie postępowania Sąd I instancji był wyłącznie zobowiązany do stwierdzenia, kto jest osobą uprawnioną do reprezentowania organu i dalsze prowadzenie sprawy z jej udziałem. Do tego rodzaju oceny wystarczające było uzyskanie informacji od sprawującego nadzór nad uczelnią ministra właściwego do spraw nauki i szkolnictwa wyższego. Jak natomiast wynika z akt sprawy, w ocenie Ministra Edukacji i Nauki funkcję rektora pełni obecnie dr B.G.. Oznacza to, że M.Z. nie jest uprawniona do reprezentowania organu i nie jest stroną tego postępowania (a więc nie ma również możliwości domagać się dostępu do akt sprawy, ponieważ ten przysługuje wyłącznie stronie). Przedwczesna natomiast była ocena w zakresie prawidłowości powołania tej osoby jako p.o. rektora, ponieważ ocena ta wkroczyła w zakres merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Po trzecie, zgodnie z art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny [...]. Z kolei zgodnie z art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., zażalenie podlega odrzuceniu, jeżeli strona, pomimo wezwania, nie uzupełniła jego braków. W tej sprawie Sąd I instancji wezwał radcę prawnego P.G. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia wniesionego w imieniu organu, przez nadesłanie stosowanego pełnomocnictwa, ponieważ jak wynika z akt sprawy, pełnomocnictwo podpisane zostało przez M.Z. jako przedstawiciela organu. Natomiast, jak już wyżej wskazano, z informacji uzyskanych od Ministra Edukacji i Nauki M.Z. nie pełni funkcji pozwalającej jej na reprezentowanie organu. Pomimo wezwania, radca prawny P.G. nie nadesłał prawidłowego pełnomocnictwa, a więc zażalenie wniesione w imieniu organu podlegało odrzuceniu.
Po czwarte, mając powyższe na uwadze należało uchylić zaskarżone postanowienie. Wynika to z tego, że M.Z. nie składała wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a postanowienie na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. może zostać wydane wyłącznie na wniosek. Ponadto, ocena zawarta w zaskarżonym postanowieniu wkracza w merytoryczne rozpatrzenie tej sprawy, ponieważ Sąd I instancji przynajmniej częściowo dokonał oceny prawidłowości odwołania rektora. Po zwrocie akt przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd I instancji będzie zobowiązany do dalszego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy (o ile oczywiście są spełnione warunki formalne do wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia, czego Naczelny Sąd Administracyjny obecnie nie kontroluje). Na obecnym etapie postępowania, stronami tego postępowania są skarżący oraz organ reprezentowany przez osobę uprawnioną wskazaną przez właściwego ministra, sprawującego nadzór nad tym organem (uczelnią). Kwestia wpływu kontroli legalności zaskarżonej uchwały na status prawny osób pełniących określone funkcje w A. w N. wykracza obecnie poza granice obecnie prowadzonego postępowania. Natomiast z uwagi na brak możliwości zaskarżenia odmowy udostępnienia akt w systemie PASSA, zażalenia wniesione w tym przedmiocie zostały odrzucone i rozstrzygnięcie to pozostaje w mocy, aczkolwiek bez uzasadnienia Sądu I instancji zawartego w postanowieniu z 17 marca 2022 r., które zostało wyeliminowane z obrotu prawnego wraz z uchyleniem pkt 2 tego postanowienia.
Z tych względów i na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Natomiast na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 3 sentencji postanowienia.