III OZ 545/23

III OZ 545/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 12b, 46par 2b, 83
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2023 r., sygn. akt II SPP/Kr 181/22 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie referendarza sądowego w sprawie ze skargi T.L. na bezczynność Burmistrza [...] w przedmiocie umorzenia należności za wodę postanawia: odrzucić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 31 lipca 2023 r., II SPP/Kr 181/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek T.L. o wyłączenie starszego referendarza sądowego Moniki Rudzkiej w sprawie ze skargi T.L. na bezczynność Burmistrza [...] w przedmiocie umorzenia należności za wodę.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że 22 marca 2023 r. T.L. e-mailem wniósł o wyłączenie referendarza sądowego ze względu na brak bezstronności. Wezwany do podpisania wniosku złożył go 19 lipca za pośrednictwem e-PUAP. T.L. podniósł, że wezwanie z 22 lutego 2023 r., w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), jest niezrozumiałe, ponieważ wezwano go do złożenia dokumentów, które nie mają związku ze złożonym wnioskiem oraz takich, których nie posiada lub nie może posiadać. W jego ocenie jest krzywdzony, dyskryminowany i prześladowany tylko dlatego, że jest w trudnej sytuacji materialnej oraz życiowej i nie ma adwokata, ani wykształcenia prawniczego do samodzielnej obrony swoich praw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że T.L. mailem z 10 października 2022 r. - powołując się na sygn. akt II SPP/Kr 241/21 - wniósł o zwolnienie z kosztów i opłat oraz przyznanie adwokata. W wykonaniu zarządzenia z 18 listopada 2022 r. wnioskodawcy przesłano urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i podpisania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. T.L. e-mailem z 19 grudnia 2022 r. nadesłał wypełniony urzędowy formularz "PPF". W wykonaniu zarządzenia z 21 lutego 2023 r. wnioskodawca został wezwany do podpisania wniosku w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, a nadto w trybie art. 255 p.p.s.a. - z pouczeniem o możliwości oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy – do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych: – oświadczenie, gdzie zamieszkuje wnioskodawca, udokumentowanie tytułu prawnego do zajmowania tej nieruchomości oraz wykazanie, czyją własność stanowi ta nieruchomość; – wykazanie, z jakiego źródła i w jakiej wysokości wnioskodawca uzyskuje dochody na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania; – wyjaśnienie, czy wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (m. in. członkowie rodziny), a w tym drugim przypadku wykazanie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z podaniem imienia, nazwiska, stopnia pokrewieństwa, stanu majątkowego oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów; – odpis zeznania podatkowego za rok 2022; – wykaz wszystkich posiadanych rachunków bankowych i kart kredytowych oraz wyciągi z tych rachunków obrazujące historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; – dokumenty potwierdzające wysokość wydatków poniesionych w ostatnim okresie rozliczeniowym (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, gospodarowanie odpadami, itp.) i określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, leczenie, itp.;– dokumenty potwierdzające zadłużenie, o którym mowa we wniosku.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że 17 marca 2023 r. T.L. za pośrednictwem e-PUAP nadesłał – w formie niepodpisanego załącznika - wypełniony urzędowy formularz "PPF", w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W rubryce uzasadnienia (pkt 5) podano: "Nie mam możliwości opłacenia kosztów i opłacenia kosztu zatrudnienia adwokata ze środków własnych bez uszczerbku dla utrzymania osobistego". W rubryce zobowiązań i stałych wydatków (pkt 11) podano: "Zadłużenie około 60 tysięcy złotych. Koszty utrzymania około 800 złotych miesięcznie plus opłaty. Leki około 200 złotych miesięcznie. Nie posiadam pracy, ani zasiłków, ani renty. Pomagają mi osoby trzecie. Brak możliwości pracy ze względu na wiek i choroby oraz epidemię COVID-19". 17 marca 2023 r. T.L. e-mailem poinformował, że wykonał wymagany ustawą obowiązek złożenia wniosku i oświadczenia. Jego zdaniem z wezwania - wbrew art. 255 p.p.s.a. – nie wynika, czego dotyczą wątpliwości sądu i w jakim zakresie oświadczenia są niewystarczające. Wnioskodawca dodał, że nie ma pracy mimo aktywnego codziennego jej poszukiwania, a w związku z brakiem dochodów nie ma obowiązku składania zeznań podatkowych – są one zerowe. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie przedstawić żądanych zaświadczeń i dokumentów we wskazanym terminie, albowiem zaświadczenia wystawiane są w urzędach w terminach od 7 do 30 dni lub dłużej, a ponadto wiąże się to z opłatami, których nie jest w stanie ponieść. Dalej wnioskodawca wniósł o przedłużenie terminu do 60 dni w celu zgromadzenia dokumentacji niewymagającej uiszczania opłat. Ponadto poinformował, że nie posiada dokumentacji w pozostałym zakresie i nie ma podstaw prawnych do składania wyjaśnień żądanych przez sąd. Na koniec poprosił o informację, o jakie rachunki chodzi w wezwaniu (oryginały, skany, kserokopie, fotokopie).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Za okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza sądowego w danej sprawie nie mogą być uznane kwestie dotyczące subiektywnego poczucia strony o tym, że referendarz sądowy jest niesprawiedliwy i zastrzeżeń co do sposobu procedowania referendarza sądowego nad wnioskiem o przyznanie prawa pomocy czy też jego udziału w wydawaniu orzeczeń, z których strona jest niezadowolona.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, o braku bezstronności referendarza sądowego nie może świadczyć wezwanie do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, skoro stosownie do art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. to na stronie składającej ten wniosek spoczywa ciężar dowodu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów, a ustawodawca nie przewidział możliwości prowadzenia przez referendarza sądowego z urzędu dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (np. przez zwrócenie się do określonych instytucji o przedstawienie dodatkowych dokumentów). Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z referendarzem sądowym, a przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego należy do wyłącznej oceny (uznania) referendarza sądowego rozpatrującego wniosek strony, który jest władny stwierdzić, czy dane zawarte we wniosku oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania stronie prawa pomocy
Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że prawo pomocy przysługuje każdemu. Nie może być ono, zdaniem skarżącego, w żaden sposób ograniczane, ani reglamentowane. W ocenie strony wnoszącej zażalenie, wezwanie przez referendarza do przesłania niemających żadnego oparcia w przepisach prawa oświadczeń, dokumentów, czy rachunków za żywność, energię, leki jest nadinterpretacją i nadużyciem prawa, a jednocześnie dowodem na brak kwalifikacji i brak podstaw etycznych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie podlega odrzuceniu.
Stosownie do art. 194 § 2 p.p.s.a., zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Z kolei zgodnie z art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 2 i art. 197 § 2 p.p.s.a., sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Z 31 maja 2019 r. wszedł w życie art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 183 z późn. zm.). Na mocy tego przepisu dopuszczono możliwość wnoszenia pism do sądu administracyjnego w formie dokumentu elektronicznego podpisanych przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a.). Pismo do sądu administracyjnego można wnieść w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu (art. 12b § 2 p.p.s.a.). Elektroniczna skrzynka podawcza organu (sądu), to "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego" (art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 57, z późn. zm.). Zgodnie z art. 16 ust. 1a tej ustawy, podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na e-PUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji oraz zapewnia jej obsługę, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) przez adres elektroniczny rozumieć należy oznaczenie systemu teleinformatycznego umożliwiające porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Elektroniczna skrzynka podawcza, wymagająca spełnienia standardów określonych i opublikowanych na e-PUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji nie jest zatem tożsama z jakimkolwiek adresem elektronicznym, czy "urzędową skrzynką mailową", a funkcjonalność elektronicznej skrzynki podawczej zasadniczo wiąże się z dostarczaniem dokumentów do tzw. podmiotu publicznego. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180), minister właściwy do spraw informatyzacji umożliwia podmiotom publicznym tworzenie elektronicznych skrzynek podawczych na e-PUAP (skrót nazwy Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej - system teleinformatyczny, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne). Natomiast utworzenie elektronicznej skrzynki podawczej na e-PUAP oznacza upoważnienie ministra do obsługi doręczeń za pomocą e-PUAP do pomiotów, o których mowa w ust. 1, i doręczeń realizowanych przez te podmioty (§ 8 ust. 2). Doręczenia dokonywane za pomocą e-PUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego, który utworzył na e-PUAP elektroniczną skrzynkę podawczą. Za pomocą e-PUAP możliwe jest przekazywanie doręczanych podmiotowi publicznemu dokumentów elektronicznych do jego systemu teleinformatycznego (§ 8 ust. 3). Należy też podkreślić, że w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli zatem pismo (podanie, wniosek, skarga) zostało przesłane drogą elektroniczną do podmiotu publicznego, zgodnie z warunkami korzystania z platformy e-PUAP, to automatyczne wygenerowanie poświadczenia przedłożenia pozwala przyjąć przez nadawcę, że dokument ten wpłynął do urzędu. Standardów takich nie musi spełniać "zwykła" skrzynka mailowa. Poczta elektroniczna (adres e-mail) stanowi bez wątpienia środek komunikacji elektronicznej i jest objęta definicją w art. 3 pkt 4 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, nie jest jednak tożsama z pojęciem elektronicznej skrzynki podawczej, która stanowi "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej" i służy "do przekazywania dokumentu elektronicznego". Pojęcie elektronicznej skrzynki podawczej nie jest więc tożsame z adresem e-mail, choćby ten drugi był dostępny w przestrzeni publicznej (por. postanowienia NSA: z 23 listopada 2022 r., III FZ 276/22, z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4856/21; z 27 kwietnia 2022r., I OZ 134/22).
Istotne pozostaje, że w aktualnym stanie prawnym przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości wniesienia środka zaskarżenia do sądu administracyjnego za pośrednictwem wiadomości e-mail. Pismo wysłane na adres elektroniczny sądu (adres e-mail), czyli z pominięciem elektronicznej skrzynki podawczej sądu, nie wywołuje skutków prawnych, które ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże ze złożeniem pisma procesowego (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2020 r., I GPP 5/20). Przesłanie dokumentu drogą elektroniczną do sądu administracyjnego z pominięciem elektronicznej skrzynki podawczej tego sądu jest zatem nieskuteczne (por. wyrok NSA z 19 maja 2023 r., I FSK 595/21). W konsekwencji nie było podstaw do "drukowania wiadomości" i uznawania tego "dokumentu" za pismo procesowe obarczone brakiem formalnym w postaci braku podpisu osoby wnoszącej. Skoro stosownie do przywołanego powyżej art. 12b § 2 p.p.s.a., dokumenty elektroniczne wnosi się do sądu administracyjnego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, wniesienie zażalenia w formie wiadomości e-mail, jako niespełniające ww. warunku, nie wywołuje skutku prawnego w postaci dochowania terminu do złożenia tego środka prawnego (por. postanowienie NSA z 30 maja 2023 r., III OZ 248/23). Zgodnie z art. 83 § 5 p.p.s.a., datą wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego jest określona w urzędowym poświadczeniu odbioru data wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego sądu lub właściwego organu. Przez urzędowe poświadczenie odbioru pisma wnoszonego przez stronę w formie dokumentu elektronicznego należy rozumieć dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym sądowi lub właściwemu organowi w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny, datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego tych podmiotów oraz datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, A. Niezgódka – Medek, A. Kabat, Lex).
W sprawie niniejszej odpis zaskarżonego postanowienia z 31 lipca 2023 r. został doręczony skarżącemu 21 sierpnia 2023 r. Zażalenie zostało dostarczone wraz z pouczeniem o warunkach wnoszenia pism oraz doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wyjaśniono w nim, że pisma do sądu administracyjnego można wnieść w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu (art. 12b § 2 p.p.s.a.). Elektroniczna skrzynka podawcza sądu jest zlokalizowana na platformie usług administracji publicznej (e-PUAP). Wskazano również, że pisma wysłane na adres elektroniczny sądu (adres e-mail), czyli z pominięciem elektronicznej skrzynki podawczej sądu, nie wywołują skutków prawnych, które ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże ze złożeniem pisma procesowego.
Zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 31 lipca 2023 r. zostało wniesione w formie wiadomości e-mail na adres biuro@krakow.wsa.gov.pl. 28 sierpnia 2023 r. oraz opatrzone prezentatą 29 sierpnia 2023 r. Tak jak wyjaśniono powyżej, zażalenie wniesione w formie e-mail nie wywołało skutku prawnego w postaci dochowania terminu do złożenia tego środka prawnego. Zażalenie strony skarżącej opatrzone podpisem elektronicznym z zachowaniem wymogu, o którym mowa w art. 12b § 2 p.p.s.a., zostało wniesione 27 września 2023 r., a zatem po terminie, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.