III OZ 542/25

III OZ 542/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86, art. 87
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wa 31/25 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 kwietnia 2025 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 22 listopada 2024 r., znak [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
[...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (dalej jako: "skarżący", "Zakład", "wnioskodawca") wniósł skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 22 listopada 2024 r. o utrzymaniu w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 28 czerwca 2024 r. w sprawie wymierzenia opłaty podwyższonej w wysokości
1 297 503 zł za wprowadzanie w 2019 r. ścieków do środowiska z oczyszczalni ścieków w [...], z naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Zakład wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2025 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia o kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w nieuwzględnieniu wniosku kierowano się tym, że wnioskodawca prowadzi działalność o znacznych rozmiarach związaną z poborem, uzdatnianiem i dostarczaniem wody. W roku 2023 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły ponad 20 mln zł, w roku 2024 ponad
16 mln zł. Wobec wnioskodawcy nie toczy się postępowanie układowe, upadłościowe ani restrukturyzacyjne. Wnioskodawca posiada ogromny majątek o wartości ponad 10 mln zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym w kwocie
294 708,78 zł. Zakład zatrudnia pracowników i prowadzi również inwestycje. W oparciu o powyższe ustalenia uznano, że majątek trwały wnioskodawcy oraz dostęp do środków finansowych pozwala na uiszczenie kwoty wpisu sądowego w wysokości 12 976 zł oraz innych mogących w przyszłości wystąpić kosztów sądowych i z pewnością nie przekroczy to możliwości finansowych wnioskodawcy. Stwierdzono, że przyznania prawa pomocy nie uzasadnia również charakter prowadzonej działalności związanej z zaspokajaniem potrzeb bytowych mieszkańców gminy.
Odpis postanowienia z dnia 2 kwietnia 2025 r. wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem, jak to wynika z akt sprawy o sygn. IV SPP/Wa 31/25, został doręczony wnioskodawcy w dniu 8 kwietnia 2025 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru na k. 32), tym samym termin na złożenie sprzeciwu upływał wraz z dniem 15 kwietnia 2025 r.
W sprzeciwie złożonym w dniu 16 kwietnia 2025 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – koperta w aktach sądowych IV SPP/Wa 31/25 na k. 62) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. Skarżący wskazał, że postanowienie referendarza sądowego otrzymał w dniu 9 kwietnia 2025 r. Tego dnia sekretariat spółki niezwłocznie wysłał do innego działu w spółce informację drogą elektroniczną o otrzymanej korespondencji z Sądu. W dniach od 9 kwietnia 2025 r. do 14 września 2025 r. jednoosobowy Zarząd spółki przebywał na urlopie i z daną informacją zapoznał się w dniu 15 kwietnia 2025 r. Ponadto w tym okresie (od 9 kwietnia 2025 r. do 14 września 2025 r.) z przyczyn niezależnych od spółki (awaria systemu elektronicznej) nie działała prawidłowo poczta skrzynek elektroniczna w spółce. Przykładowo wskazano, że kierowana korespondencja do kancelarii zewnętrznej spółki z dnia 9 kwietnia 2024 r. dotarła dopiero w dniu 15 kwietnia 2024 r., o czym świadczy dołączony dowód w postaci oświadczenia kancelarii z dnia 15 kwietnia 2025 r. o przyczynach technicznych związanych z odbiorem korespondencji ze spółki skarżącej. Podniesiono, że osoba, która odebrała pismo, nie miała możliwości z niezależnych od siebie przyczyn przekazani go adresatowi, gdyż fizycznie nie było takiej możliwości, nadto w spółce była awaria łącza internetowego – w tym problemy techniczne z pocztą elektroniczną związane z wysyłaniem i odebraniem e-mail.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wa 31/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: odmówił przywrócenia terminu.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że ze znajdującego się na karcie numer 32 w aktach sądowych o sygn. IV SPP/Wa 31/25 zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji sądowej wnioskodawca potwierdził firmową pieczątką oraz podpisem pracownika Zakładu odbiór postanowienia z dnia 2 kwietnia 2025 r. w dniu 8 kwietnia 2025 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji przedstawiona przez wnioskodawcę argumentacja odnosząca się problemów technicznych związanych z awarią systemową poczty elektronicznej w spółce oraz fakt przebywania na urlopie w dniach od 9 kwietnia 2025 r. do 14 września 2025 r. jednoosobowego Zarządu spółki [...] nie stanowi okoliczności uprawdopodobniających brak winy wnioskodawcy. Wewnętrzne kwestie organizacyjne dotyczące przekazywania w Zakładzie korespondencji o wysokim priorytecie nie mają istotnego wpływu na okoliczność uprawdopodobnienia braku winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Awaria techniczna poczty elektronicznej nie jest zdarzeniem trudnym do wykrycia, który powinien być rozwiązany poprzez prowadzenie komunikacji innym kanałem. Ponadto poczta elektroniczna zawiera funkcje powiadomienia nadawcy o skutecznym doręczeniu i odbiorze korespondencji przez odbiorcę, który w tym przypadku winien być przez wnioskodawcę wdrożony. Tym bardziej okoliczność przebywania jednoosobowego zarządu spółki na urlopie nie stanowi okoliczności świadczącej o braku winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Prowadzenie działalności gospodarczej jest bowiem związane z ewentualnością prowadzenia sporów sądowych, a co się z tym wiąże wymiany korespondencji z sądem, którą to ewentualność skarżący winien uwzględniać.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, skarżący Zakład zaskarżając je w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: art. 86 § 3 p.p.s.a., poprzez odmówienie skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 2 kwietnia 2025 r. referendarza sądowego WSA w Warszawie odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżącemu termin do wniesienia ww. sprzeciwu winien zostać przywrócony oraz art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, bowiem skarżący winien uprawdopodobnić a nie udowodnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przywrócenie terminu do dokonania czynności – wniesienia sprzeciwu, a w konsekwencji poprzez przyjęcie, że ww. sprzeciwu skarżącego do rozpoznania, gdyż skarżący nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jego wniosek powinien postanowić o przywróceniu terminu oraz zasądzić od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania zażaleniowego według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1 października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13 CBOiSA). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym wobec dowodu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności i w ujęciu praktycznym oznacza, że podmiot zobowiązany powinien jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017, str. 515-516 i powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wniosek skarżącego, stwierdzając, że nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia sprzeciwu nastąpiło bez jego winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Innymi słowy, skarżący nie uprawdopodobnił, że zachował należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw, zaś niedochowanie terminu do wniesienia sprzeciwu nastąpiło wskutek nadzwyczajnych okoliczności, których nie mógł przewidzieć i które są przez niego niezawinione. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu sprzeciwu.
Odnosząc się do argumentów związanych ze okolicznością, że skarżący miał problemy techniczne związane z awarią systemową poczty elektronicznej w spółce, wskazać należy, że zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10;) czy mylne poinformowanie strony przez sąd o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Oceniając zachowanie skarżącego i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której skarżący nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Skarżący powinien był należycie zadbać o swoje interesy, aby skorzystać z przysługujących mu środków prawnych w terminie i spełnić wymogi formalne postępowania sądowoadministracyjnego.
Nadmienić należy, że dalsza argumentacja skarżącego, że w dniach od 9 kwietnia 2025 r. do 14 września 2025 r. na urlopie przebywał jednoosobowy Zarząd spółki nie stanowi uprawdopodobnienia okoliczności braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia sprzeciwu) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ustawa p.p.s.a. nie przyznaje Sądowi rozpoznającemu wniosek o przywrócenie terminu kompetencji samodzielnego ustalania, w jakiej sytuacji znajduje się skarżący i czy ta sytuacja uniemożliwiła mu dochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi przy zachowaniu należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw.
W tych okolicznościach należało uznać, że zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu braku winy w uchybieniu terminu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.