III OZ 514/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-06-14
NSAAdministracyjneWysokansa
wyłączenie sędziegoprzewlekłość postępowaniaawans zawodowy nauczycielasądy administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnyminauczycielekurator oświatypostępowanie administracyjneskarżącyorgan administracji

NSA uchylił postanowienie WSA o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego oraz wyrok WSA w sprawie skargi na przewlekłość postępowania, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA oddalającego skargę na przewlekłość postępowania w sprawie awansu zawodowego nauczyciela. Kluczowym elementem było zażalenie na postanowienie WSA o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesora sądowego z powodu potencjalnych powiązań rodzinnych z Wielkopolskim Kuratorem Oświaty. NSA uznał zażalenie za zasadne, uchylając postanowienie o oddaleniu wniosku i stwierdzając nieważność postępowania przed WSA z powodu naruszenia art. 20 § 3 p.p.s.a. (rozpoznanie sprawy przed rozstrzygnięciem wniosku o wyłączenie sędziego). W konsekwencji uchylono wyrok WSA i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wielkopolskiego Kuratora Oświaty w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Kluczową kwestią stało się zażalenie skarżącego na postanowienie WSA oddalające wniosek o wyłączenie asesora sądowego Roberta Talagi, który miał być potencjalnie powiązany rodzinne ze Zbigniewem Talagą, ówczesnym Wielkopolskim Kuratorem Oświaty. NSA uznał zażalenie za zasadne, stwierdzając, że Sąd I instancji przedwcześnie oddalił wniosek o wyłączenie, opierając się na niejednoznacznym oświadczeniu asesora. Sąd nie wyjaśnił wprost, czy powiązania rodzinne istnieją i czy mogłyby budzić wątpliwości co do bezstronności. Ponadto, NSA stwierdził nieważność postępowania przed WSA z urzędu, wskazując na naruszenie art. 20 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji rozpoznał bowiem skargę w przedmiocie przewlekłości postępowania w składzie z udziałem asesora, którego wniosek o wyłączenie nie został jeszcze rozstrzygnięty, co stanowiło naruszenie prawa. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżone postanowienie i wyrok WSA, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli nie można jednoznacznie ustalić braku powiązań rodzinnych, a oświadczenie sędziego nie jest jasne co do istnienia lub braku takich powiązań, sąd powinien dokonać jednoznacznych ustaleń, aby zapewnić prawo strony do bezstronnego sądu.

Uzasadnienie

Sąd I instancji przedwcześnie oddalił wniosek o wyłączenie asesora, opierając się na jego niejednoznacznym oświadczeniu. Asesor nie wyjaśnił wprost, czy jest powiązany rodzinne z piastunem organu, co uniemożliwiło sądowi rzetelną ocenę wniosku i zapewnienie stronie prawa do bezstronnego sądu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 19

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis regulujący względne przesłanki wyłączenia sędziego, gdy istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności.

p.p.s.a. art. 20 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis stanowiący, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędziego, może on spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki.

p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanka nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, gdy skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 18

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający katalog przyczyn bezwzględnego wyłączenia sędziego z mocy ustawy.

p.p.s.a. art. 22 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące rozpatrywania wniosku o wyłączenie sędziego, w tym konieczność złożenia wyjaśnień przez sędziego.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 197 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący oddalenia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 35 § § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący terminów załatwiania spraw administracyjnych.

k.p.a. art. 36 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i przyczynach zwłoki.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli art. 8 § ust. 6

Przepis określający skutki nieuzupełnienia wniosku w terminie.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli art. 8 § ust. 3

Przepis dotyczący zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący podstawy faktycznej wyroku.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 123 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

p.p.s.a. art. 288

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący odtwarzania akt.

p.p.s.a. art. 194 § § 1 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący prawa do wniesienia zażalenia.

p.p.s.a. art. 194 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Termin do wniesienia zażalenia.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 20 § 3 p.p.s.a. przez rozpoznanie sprawy przed rozstrzygnięciem wniosku o wyłączenie sędziego. Naruszenie art. 19 i 22 § 2 p.p.s.a. przez błędne oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu niejednoznacznego oświadczenia asesora co do powiązań rodzinnych.

Godne uwagi sformułowania

Asesor nie wyjaśnił wprost czy jest powiązany rodzinnie ze Zbigniewem Talagą, co jest istotą rozpoznawanego wniosku o wyłączenie. Sąd I instancji opierając się na oświadczeniu asesora co najmniej przedwcześnie przyjął, że brak jest przesłanek z art. 19 p.p.s.a. do wyłączenia asesora. Wydanie wyroku w składzie z udziałem tego asesora nie jest czynnością niecierpiącą zwłoki.

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący sprawozdawca

Teresa Zyglewska

sędzia

Beata Jezielska

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w sądach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście potencjalnych powiązań rodzinnych i niejednoznacznych oświadczeń sędziów. Podkreślenie znaczenia art. 20 § 3 p.p.s.a. i konsekwencji jego naruszenia dla ważności postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziego w sądzie administracyjnym i procedury jego rozpoznawania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu wymiaru sprawiedliwości - bezstronności sędziowskiej i potencjalnych konfliktów interesów. Wyjaśnienie, jak sądy powinny postępować w przypadku wątpliwości co do powiązań rodzinnych, jest istotne dla prawników i obywateli.

Czy zbieżność nazwisk wystarczy, by podważyć bezstronność sędziego? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OZ 514/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-06-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
659
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SAB/Po 43/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-04-21
III OSK 1851/22 - Wyrok NSA z 2024-06-14
III OZ 515/22 - Postanowienie NSA z 2022-11-15
II SA/Wa 401/22 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2022-05-25
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 19, art. 22 § 2, art. 183 § 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant asystent sędziego Olga Malicka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Po 43/21 oraz zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Po 43/21 w sprawie ze skargi M. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wielkopolskiego Kuratora Oświaty w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 3. zasądza od Wielkopolskiego Kuratora Oświaty na rzecz M. S. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Po 43/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił skargę M. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wielkopolskiego Kuratora Oświaty w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 12 listopada 2021 roku skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wielkopolskiego Kuratora Oświaty w sprawie wydania decyzji administracyjnej w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Podniósł, że 20 grudnia 2001 roku złożył w Kuratorium Oświaty w Poznaniu sprawozdanie z wykonania planu rozwoju zawodowego, przeprowadzonego zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami wykonawczymi, z prośbą o dokonanie jego oceny w celu nadania mu stopnia nauczyciela dyplomowanego. 20 grudnia 2001 roku organ wszczął postępowanie w jego sprawie, jednak od 2002 r. nie podjął żadnej czynności w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że nie prowadzi postępowania o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego w stosunku do skarżącego, postępowanie zostało zakończone w 2002 roku, pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Pismem z 25 lutego 2022 r. skarżący wniósł o wyłączenie z rozpoznania niniejszej sprawy asesora sądowego WSA Roberta Talagi. W uzasadnieniu podał, że bezpośrednio związany z wydaniem zaskarżonego w niniejszej sprawie orzeczenia Wielkopolskiego Kuratora Oświaty jest Zbigniew Talaga w minionych latach pełniący obowiązki Wielkopolskiego Kuratora Oświaty a obecnie zajmujący stanowisko Wicekuratora Oświaty. Podał, że wniosek swój opiera na zbieżności nazwisk: obaj ci panowie noszą tak rzadkie nazwisko, że ich powiązanie rodzinne jest prawdopodobne, stąd zachodzi okoliczność z art. 19 p.p.s.a.
W oświadczeniu z 14 marca 2022 r. asesor sądowy Robert Talaga wyjaśnił, że według jego wiedzy nie zachodzą wobec niego żadne przyczyny wymienione w art. 18 p.p.s.a. ani też okoliczności wskazane w art. 19 tej ustawy, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie.
Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SAB/Po 43/21 Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania asesora sądowego WSA Roberta Talagi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w sprawie nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się do zbieżności nazwisk asesora WSA i Wielkopolskiego Kuratora Oświaty Sąd wskazał, że w złożonym przez asesora sądowego oświadczeniu zaprzeczył on istnieniu okoliczności wskazanych w art. 19 p.p.s.a., tym samym, zdaniem Sądu Wojewódzkiego prawdopodobieństwo powiązań rodzinnych, czy innych wątpliwych co do bezstronności okoliczności w niniejszej sprawie nie istnieje.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że sprawa skarżącego była sprawą wycofaną, na skutek nieuzupełnienia braków formalnych wniosku. Dokumentacja dotycząca tej sprawy została zniszczona jako niepodlegająca archiwizacji. Tym samym w ocenie Sądu I instancji nie było możliwie uwzględnienie skargi na przewlekłość i zobowiązanie organu do załatwienia wniosku skarżącego z 20 grudnia 2001 roku.
Skarżący wniósł zarówno skargę kasacyjną od ww. wyroku, jak i zażalenie na powyższe postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie od orzekania asesora sądowego WSA Roberta Talagi.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz zwrotu wpisu sądowego. W uzasadnieniu podniósł, że zbieżność nazwisk asesora WSA i Zbigniewa Talagi, do niedawna pełniącego obowiązki Wielkopolskiego Kuratora Oświaty, a obecnie zajmującego stanowisko Wicekuratora Oświaty, może świadczyć o powiązaniach rodzinnych tych osób. Wskazał, że Sąd nie wyjaśnił, na jakiej podstawie nabrał pewności co do braku zaistnienia przesłanek wyłączenia asesora w postaci powiązań rodzinnych asesora z organem, jeśli sam asesor w swoim oświadczeniu co do ich braku nie był pewny.
W drodze skargi kasacyjnej skarżący zaskarżył ww. wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. przez oddalenie skargi w sytuacji wyraźnego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającego na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, że:
a) organ wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku i doręczył mu wezwanie z pouczeniem o skutku nieuzupełnienia braków w terminie,
b) skarżący cofnął swój wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego w sprawie awansu zawodowego, a wniosek skarżącego o statusie "nieuzupełniony" miał również status "wycofany",
c) dokument - certyfikat zniszczenia nr 00101099 z 13 lutego 2014 r. stanowi dowód zniszczenia dokumentacji skarżącego w sprawie awansu zawodowego na stopień nauczyciela dyplomowanego,
- a w konsekwencji błędnego ustalenia, że dokumentacja skarżącego dotycząca awansu zawodowego na stopień nauczyciela dyplomowanego została zniszczona zgodnie z przepisami prawa, a skarżący nie uzupełnił wniosku w wymaganym terminie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkując niemożnością zbadania, czy w przedmiotowej sprawie organ prowadził przewlekle postępowanie oraz przyjęciem, że postępowanie przed organem zostało zakończone;
2. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez zaakceptowanie przez Sąd I instancji poczynionych przez organ ustaleń faktycznych w oparciu o okoliczności nieznajdujące podstaw w zebranym materiale dowodowym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do przyjęcia, że nieuzupełniony wniosek skarżącego był zarazem wnioskiem wycofanym, który został przekazany do Archiwum Państwowego w Poznaniu celem zniszczenia;
3. art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak możliwości jednoznacznego ustalenia motywów, jakimi kierował się Sąd w swoim rozstrzygnięciu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uniemożliwiając skarżącemu kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku;
4. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 288 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo zaniechania przeprowadzania przez organ postępowania o odtworzenie akt, tj. w szczególności treści wezwania do uzupełnienia braków i dowodu jego nadania/doręczenia skarżącemu, podczas gdy treść tych dokumentów miała istotne znaczenie dla niniejszego postępowania, rozstrzygając o przewlekłości postępowania;
5. art. 183 § 2 pkt 4) p.p.s.a. przez dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Sądem I instancji sędziego, który mógł podlegać wyłączeniu od orzekania z mocy ustawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, skutkując nieważnością postępowania;
6. art. 151 p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli przez przyjęcie, wbrew brzmieniu naruszonego przepisu, że nieuzupełnienie wniosku w wyznaczonym terminie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania, co mogło mieć istotny wypływ na wynik sprawy, skutkując uznaniem przez organ, że nieuzupełnienie wniosku jest równoznaczne z zakończeniem postępowania administracyjnego;
7. art. 151 p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli w zw. z art. 35 § 4 i art. 36 § 1 k.p.a. przez oddalenie skargi na przewlekłość postępowania, mimo iż zawiadomienie organu o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie wskazując na przyczynę zwłoki w rozpoznaniu sprawy nie spełnia warunków art. 36 § 1 k.p.a., przesądzając o przewlekłości postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkując brakiem stwierdzenia przewlekłości prowadzonego przez organ postępowania.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – pisma Archiwum Państwowego w Poznaniu z 11 maja 2022 r. na fakt braku wiedzy Archiwum Państwowego w Poznaniu o zniszczeniu dokumentacji skarżącego w sprawie awansu zawodowego na stopień nauczyciela dyplomowanego, wskazując że przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentu pozwoli wyjaśnić istotne wątpliwości w kwestii rzekomego zniszczenia dokumentacji skarżącego, nie przyczyniając się do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał m.in., że Sąd I instancji dopuścił do udziału w postępowaniu sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy, co stanowi przesłankę nieważności postępowania. Sąd I instancji nieprawomocnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania asesora Roberta Talagi pomimo niewykluczenia pokrewieństwa lub powinowactwa tego asesora z obecnym Wicekuratorem Oświaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zażalenia wniesionego przez skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 1 kwietnia 2022 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie asesora sądowego Roberta Talagi.
Zażalenie jest zasadne.
Skarżący wniósł o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie asesora na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) dalej: "p.p.s.a.", twierdząc, że jest on prawdopodobnie powiązany rodzinnie ze Zbigniewem Talagą, który do niedawna był Wielkopolskim Kuratorem Oświaty a obecnie zajmuje stanowisko Wicekuratora Oświaty, zatem jest on bezpośrednio związany z organem, którego przewlekłość jest przedmiotem skargi. Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie zaś z treścią art 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego, reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Jak już wyjaśnił Sąd I instancji zasadność wniosku o wyłączenie asesora zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego, który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami lub ich przedstawicielami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd rozpoznając wniosek na podstawie 19 p.p.s.a. ocenia czy jest oparty na podstawach wskazujących istnienie stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem a sytuacja ta jest tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Asesor sądowy Robert Talaga złożył 14 marca 2022 r. wyjaśnienie o następującej treści: "[o]świadczam, że według mojej wiedzy nie zachodzą wobec mnie żadne przyczyny wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani też okoliczności wskazane w art. 19 tej ustawy, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do mojej bezstronności w sprawie."
Sąd I instancji oddalając wniosek stwierdził, że "[z] treści oświadczenia z 14 marca 2022 r. złożonego do akt sprawy przez asesora sądowego, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, nie wynika, by w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności wymienione w art. 18 czy 19 p.p.s.a., które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności." Następnie Sąd I instancji stwierdził, że "[w] złożonym oświadczeniu z 14 marca 2022 r. przez odniesienie się do treści art. 19 p.p.s.a. asesor sądowy istnieniu takich okoliczności zaprzeczył, tym samym prawdopodobieństwo powiązań rodzinnych, czy innych wątpliwych co do bezstronności okoliczności w niniejszej sprawie nie istnieje. Zbieżność nazwisk, choćby rzadziej występujących przy wykluczeniu przez asesora istnienia podejrzewanych przez skarżącego powiązań rodzinnych nie stanowi uprawdopodobnienia zajścia okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności asesora sądowego".
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji opierając się na oświadczeniu asesora co najmniej przedwcześnie przyjął, że brak jest przesłanek z art. 19 p.p.s.a. do wyłączenia asesora. Trudno bowiem dociec na jakiej podstawie Sąd I instancji ustalił, że nie zachodzi okoliczność wskazywana przez skarżącego, tj. powiązania rodzinne asesora z piastunem organu administracji. Z oświadczenia asesora wynika tylko tyle, że nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 i 19 p.p.s.a. Zatem o ile chodzi o okoliczność wskazaną w art. 19 p.p.s.a. to składający oświadczenie wszedł w rolę sądu i oświadczył, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Asesor nie wyjaśnił wprost czy jest powiązany rodzinnie ze Zbigniewem Talagą, co jest istotą rozpoznawanego wniosku o wyłączenie. Na podstawie złożonego przez niego oświadczenia nie sposób z całą pewnością ustalić, czy asesor stwierdził, że nie jest powiązany rodzinnie z obecnym lub byłym piastunem organu, czy że jest powiązany rodzinnie z obecnym lub byłym piastunem organu ale uznał, że nie jest to okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Prawidłowo złożone na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. przez asesora wyjaśnienie, powinno zawierać jasne odniesienie się do zarzucanych powiązań rodzinnych, czy one są, czy ich nie ma a jest to tylko przypadkowa zbieżność nazwisk. Wówczas to Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie miałby dopiero możliwość rzetelnej oceny wniosku, w szczególności gdyby zarzucane powiązania rodzinne istniały, pod kątem tego czy mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności asesora w niniejszej sprawie. Wymóg ten wynika z prawa strony do bezstronnego Sądu. Strona ma prawo dowiedzieć się czy jej wątpliwości są słuszne. Aby to zrealizować Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie asesora powinien dokonać jednoznacznych ustaleń, a nie opartych na niejednoznacznym oświadczeniu asesora.
Skoro Sąd I instancji postanowił o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesora z naruszeniem art. 19 i art. 22 § 2 p.p.s.a., to na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie z 1 kwietnia 2022 r. (pkt 1 wyroku).
Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej należy wskazać, że stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, o jakich mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważył z urzędu niezależnie od zarzutu nieważności postępowania przed Sądem I instancji, podniesionego w rozpoznanej skardze kasacyjnej.
Jak już wyżej podano skarżący 25 lutego 2022 r. złożył wniosek o wyłączenie asesora Roberta Talagi od orzekania w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek. Skarżący zgodnie z art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w terminie wskazanym w art. 194 § 2 p.p.s.a., tj. 21 kwietnia 2022 r. wniósł zażalenie na te postanowienie.
Stosownie do treści art. 20 § 3 p.p.s.a. do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Pomimo oczywistości tego przepisu, Sąd pierwszej instancji w składzie z udziałem asesora Roberta Talagi jako sprawozdawcy, na posiedzeniu 21 kwietnia 2022 r., to jest przed rozstrzygnięciem sprawy o wyłączenie asesora Roberta Talagi, rozpoznał skargę w przedmiocie przewlekłości postępowania Wielkopolskiego Kuratora Oświaty i wydał zaskarżony wyrok. Zaskarżony wyrok wydano z naruszeniem art. 20 § 3 p.p.s.a., ponieważ oczywistym jest, że wydanie wyroku w składzie z udziałem tego asesora nie jest czynnością niecierpiącą zwłoki. Wobec tego skład orzekający w sprawie był sprzeczny z przepisami prawa, ponieważ asesor Roberta Talaga nie był uprawniony do orzekania w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o jego wyłączenie. Potwierdzenie tego stanowi uwzględnienie zażalenia skarżącego i uchylenie postanowienia z 1 kwietnia 2022 r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie Roberta Talagi.
Zasadnie zatem zarzucono nieważność postępowania przed Sądem I instancji na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ponieważ skład Sądu, który wydał zaskarżony wyrok w niniejszej sprawie, był sprzeczny z przepisami prawa.
Zachodząca nieważność postępowania przed Sądem I instancji uniemożliwia odniesienie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji (pkt 2 wyroku).
O kosztach postępowania kasacyjnego od Wielkopolskiego Kuratora Oświaty na rzecz skarżącego kasacyjnie orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 3 wyroku).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI