III OZ 486/25

III OZ 486/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.18 i art.19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 10 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt II SAB/Lu 63/25 o oddaleniu wniosku M. J. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: sędzi Anny Strzelec i asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Burmistrza N. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia
30 czerwca 2025 r., sygn. akt II SAB/Lu 63/25 oddalił wniosek M. J. (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: sędzi Anny Strzelec i asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Burmistrza N. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Sąd I instancji w uzasadnieniu postanowienia, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, podkreślił, że zakres przedmiotowy art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora sądowego) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych są rozłączne. W konsekwencji powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że na skutek złożenia wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego (asesora sądowego) w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W ocenie Sądu I instancji kwestionowanie w ramach wniosku składanego w trybie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi okoliczności związanych z powołaniem sędziego i jego postępowaniem po powołaniu mogłoby stanowić obejście szczególnego i sformalizowanego trybu przewidzianego w art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że w powołanej powyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw, która oznacza, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie instytucje prawne, które umożliwiają wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą. W konsekwencji takich regulacji wskazywane tryby powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca dostosowując się do powyższej zasady przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, że każdorazowo okoliczności te bada się w kontekście konkretnej sprawy i indywidualnej sytuacji danego sędziego.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaznaczył, że jeżeli strona dąży do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy w związku z okolicznościami towarzyszącymi jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, może to uczynić jedynie w trybie art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Niedopuszczalne byłoby bowiem przyjęcie, że te same okoliczności mogą być badane w trybie o wyższym (art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) i niższym (art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) stopniu rygoryzmu i formalizmu, ale przy tym mogłyby zostać rozpoznane w skrajnie odmiennej procedurze.
W związku z powyższym Sąd I instancji podkreślił, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów został oparty wyłącznie na argumentacji dotyczącej procedury powołania sędziów w – zdaniem skarżącego – wadliwej procedurze, a jak już wskazywano, badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszącym jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu jest możliwe jedynie w trybie i na zasadach określonych w art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zauważył, że skarżący taki wniosek zresztą złożył.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził więc, że skarżący nie wskazał we wniosku o wyłączenie sędziów żadnych okoliczności, które mogłyby podlegać badaniu w trybie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, koncentrując się jedynie na okolicznościach dotyczących ich powołania w – jego zdaniem – wadliwej procedurze.
Sąd I instancji dodał, że ustawodawca kształtując treść art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że to sam sędzia dokonuje oceny, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę oraz wydać w niej orzeczenie. Złożone zaś przez sędzię Annę Strzelec i asesora sądowego Bartłomieja Pastuchę oświadczenia wskazują na brak okoliczności uzasadniających ich wyłączenie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie autorytet moralny sędziego (asesora sądowego) przemawia zaś za wiarygodnością złożonych wyjaśnień, w szczególności w zestawieniu z tym, że skarżący nie poparł złożonego wniosku stosownymi okolicznościami i argumentacją i nie przedstawił oraz nie uprawdopodobnił okoliczności, które mogłyby wskazywać na wystąpienie przesłanki do wyłączenia sędziów.
Pismem z dnia 2 lipca 2025 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z jego udziałem przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sygn. C 521/21, a ponadto wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zniesienie postępowania oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku strony o wyłączenie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w przypadku ich poniesienia oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym.
W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego ocenie osoba powołana na stanowisko sędziego (asesora) z udziałem politycznej KRS nie jest "sądem ustanowionym ustawą", zaś art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który ogranicza zakres badania wniosku jedynie do części okoliczności poddających w wątpliwość bezstronność nominata politycznej KRS wobec strony, jest jego zdaniem niezgodny z prawem do rzetelnej procedury sądowej, tj. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, bowiem wyklucza podniesienie zarzutów wskazujących na hipotetyczną, ale realną możliwość braku bezstronności oraz zarzutów w zakresie faktu, iż osoby objęte wnioskiem nie zostały skutecznie powołane na urząd oraz nie są sądem ustanowionym ustawą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędzi WSA Anny Strzelec i asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego (asesora) w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy. Jednocześnie zaakcentowano także rozłączność zakresu przedmiotowego okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) – dalej: p.u.s.a.
Bazując na oświadczeniach sędzi WSA Anny Strzelec oraz asesora WSA Bartłomieja Pastuchy, których dotyczył wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez sędzię WSA Annę Strzelec oraz asesora WSA Bartłomieja Pastuchy oświadczeń, w szczególności biorąc pod uwagę, że cała argumentacja przedstawiona przez skarżącego we wniosku dotyczyła okoliczności związanych z powołaniem ww. sędzi oraz asesora oraz z ich postępowaniem po powołaniu, co jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, nie podlega badaniu w ramach rozpoznawania wniosku złożonego w trybie art. 19 p.p.s.a.
Skarżący nie kwestionował stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie innych przesłanek wyłączenia sędzi czy asesora z mocy ustawy, wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędzi WSA Anny Strzelec oraz asesora WSA Bartłomieja Pastuchy od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędzi oraz asesor. Przesłanki do ich wyłączenia nie mogła stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, wyłącznie zarzucana przez niego wadliwość procesu powołania na stanowisko sędziego (asesora). Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności sędzi (asesor) WSA w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie
art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który nie obliguje sądu do zawieszenia postępowania, a stanowi, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu (sprawa C-521/21). Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie zagadnienia, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie byłoby niezasadne, albowiem zagadnienie związane z dopuszczalnością podważania statusu sędziów i asesorów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w nieprawidłowym składzie w trybie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora sądowego) zostało rozstrzygnięte uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wiążącą wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych stosownie do treści art. 269 § 1 p.p.s.a.