III OZ 463/25

III OZ 463/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 199, art. 220 § 1, art. 230 § 1 i § 2, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 1364/25 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 30 maja 2025 r., nr BPM-SS/S/118/2025 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 22 lipca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 1364/25 Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał J. S. (dalej także jako: skarżący) do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 złotych od skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 30 maja 2025 r., nr BPM-SS/S/118/2025 o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. W zarządzeniu wskazano, że wpis należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.
Pismem z dnia 29 lipca 2025 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie żądając jego uchylenia oraz zwolnienia go od uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie i wskazując, że na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony skarżące w sprawach z zakresu pomocy społecznej są z urzędu zwolnione z ponoszenia kosztów sądowych. Na potwierdzenie powyższego stanowiska skarżący przywołał orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III OZ 14/24.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie mogło zostać uwzględnione.
W myśl art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub wpis stały. Pismami wszczynającymi postępowanie w sprawie są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Natomiast stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata i w tym celu przewodniczący wydziału wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Z kolei wysokość wpisu sądowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest określona przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535).
Wyjątkiem od ogólnej zasady ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, jest ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wszystkie zatem odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania, wynikające z regulacji szczególnych, w tym i z przywołanego przez skarżącego art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 240, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 907).
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. wyrażenie "w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej" należy zatem interpretować wąsko, a tego rodzaju interpretacja, wobec brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stoi na przeszkodzie zakwalifikowaniu sprawy dotyczącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości, jako sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do kategorii spraw z zakresu pomocy społecznej należą przede wszystkim sprawy mające swoje źródło w przepisach regulujących materię świadczeń z pomocy społecznej, tj. w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214). Natomiast opiekę społeczną przywołaną przez ustawodawcę obok pomocy społecznej należy rozumieć jako system norm prawnych, wyznaczony przede wszystkim zakresem: ustawy o pomocy społecznej, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1208) i ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz. 438). Chodzi zatem o system ukierunkowany na zapewnienie wsparcia osobom potrzebującym (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt III OZ 402/25). Opieka społeczna łączy w jeden system normy prawne zawarte w wymienionych ustawach (A. Kokoszkiewicz, U. Wojtczak, O potrzebie zmian w systemie opieki społecznej, "Samorząd Terytorialny" 2016, nr 4, s. 27-44).
Powyższe nie oznacza, że ww. ustawy wyczerpują katalog ustaw regulujących system opieki społecznej, bowiem inne akty prawne także mogą regulować kwestie związane z opieką społeczną, zapewniając jednostce poprawę jej sytuacji socjalnej oraz równy dostęp do gwarantowanych konstytucyjne praw i wolności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do tego systemu nie wchodzi jednak ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.), która stanowiła podstawę wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Ustawa ta określa bowiem zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki (art. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), a jej celem jest prowadzenie najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowanie postaw obywatelskich, a także uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach (art. 2). Jej źródło na poziomie konstytucyjnym stanowi gwarantowane w art. 70 Konstytucji RP prawo do nauki, przy czym art. 70 ust. 4 Konstytucji stanowi, że "władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa".
Stypendium socjalne niewątpliwie jest elementem systemu indywidualnej pomocy finansowej dla studentów. Nie oznacza to jednak, że stanowi element systemu opieki społecznej, czy też pomocy społecznej do których odwołuje się art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., stanowiący zdaniem skarżącego podstawę zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, że systemowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, że sprawy z zakresu stypendiów socjalnych nie są sprawami z zakresu pomocy i opieki społecznej. W związku z tym skarga J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 30 maja 2025 r., nr BPM-SS/S/118/2025 o odmowie przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na semestr letni roku akademickiego 2024/2025 nie należy do kategorii skarg wolnych od wpisu sądowego. Tym samym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2025 r. skarżący został prawidłowo wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co prawda w zarządzeniu podano błędną podstawę wezwania, bowiem powołano się na § 2 ust. 6 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, który dotyczy spraw skarg niewymienionych w ust. 1-5 rozporządzenia, w sytuacji gdy prawidłową podstawę wezwania winien stanowić § 2 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia dotyczący skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Nie ma to jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, bowiem wysokość wpisu została ustalona prawidłowo, tj. określono ją na kwotę 200 złotych.
Odwołując się natomiast do argumentacji przedstawionej w zażaleniu wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie nie podziela stanowiska wyrażonego w przywołanym przez skarżącego postanowieniu NSA z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III OZ 14/24, a argumentację w tym zakresie przywołano już powyżej. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że nie oznacza to jednak, że skarżący nie może domagać się zwolnienia z kosztów sądowych wnosząc o przyznanie prawa pomocy, a więc ubiegać się o uzyskanie zwolnienia o charakterze podmiotowym, a nie przedmiotowym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.