III OZ 46/26

III OZ 46/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6262 Radni
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18 § 1, 19, 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2025 r. sygn. akt III SA/Lu 461/25 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Agnieszki Kosowskiej i Anny Strzelec w sprawie ze skargi K.W. na zarządzenie zastępcze Wojewody L. z dnia 27 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 3 grudnia 2025 r., III SA/Lu 461/25, po rozpoznaniu wniosku K.W. (dalej: "skarżąca") o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Agnieszki Kosowskiej i Anny Strzelec w sprawie ze skargi skarżącej na zarządzenie zastępcze Wojewody L. z 27 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego, oddalił wniosek.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zakres okoliczności stanowiących podstawy wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") i art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a.") są całkowicie rozłączne. Wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów został oparty wyłącznie na argumentacji dotyczącej procedury powołania sędziów. Tymczasem, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu jest możliwe jedynie w trybie i na zasadach określonych w art. 5a p.u.s.a.
W związku z powyższym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie było żadnych podstaw, aby badać, w ramach wniosku strony o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., kwestii związanych ze spełnieniem przez objętych wnioskiem sędziów wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących ich powołaniu i postępowania po powołaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił ponadto, że jeżeli strona wnosi o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., to wyłącznie na niej spoczywa obowiązek przestawienia obiektywnych okoliczności wywołujących, w jej ocenie, wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie wystarcza do wyłączenia samo występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie o negatywnym nastawieniu sędziego do strony. Biorąc to pod uwagę, Sąd pierwszej instancji odnotował, że skarżąca we wniosku o wyłączenie sędziów nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby podlegać badaniu w trybie art. 19 p.p.s.a., koncentrując się jedynie na okolicznościach dotyczących – jej zdaniem – nieprawidłowego ich powołania w wadliwej procedurze. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, skoro skarżąca nie przedstawiła żadnych skonkretyzowanych zarzutów odnoszących się do sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, to wniosek taki był bezzasadny.
Niezależnie od tego, Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca kształtując treść art. 19 p.p.s.a. uznał, że również sam sędzia dokonuje oceny, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę oraz wydać w niej orzeczenie. Złożone zaś przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie oświadczenia, wskazują na brak jakichkolwiek okoliczności uzasadniających ich wyłączenie.
Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Ponadto złożyła wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C 521/21, w której to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetle prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej, a także do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 października 2023 r., III CB 40/23. Niezależnie od tego skarżąca wniosła także o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, czy w związku z wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r., C-225/25:
1. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w uznaniu za skuteczne i zgodne z prawem każdego orzeczenia wydanego w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii i to bez względu na rodzaj lub umiejscowienie sądu w systemie krajowym sądów państwa członkowskiego,
2. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoją one na przeszkodzie w przyjęciu iż orzeczenie wydane w składzie, w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii - jest orzeczeniem Sądu państwa członkowskiego Unii Europejskiej, a więc prowadzi do obowiązku uznania przez każdy Sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej, że orzeczenie takie nie podlega wykonaniu w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek zakresie na terytorium Unii Europejskiej, gdy taka konsekwencja jest niezbędna i nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii.
W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością jego uwzględnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.).
Funkcją instytucji wyłączenia jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego nie jest uwarunkowane wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącej, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, we wskazanym przez skarżącą trybie, Sąd nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziów w kontekście okoliczności towarzyszących ich powołaniu i ich późniejszego postępowania.
W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Agnieszki Kosowskiej i Anny Strzelec. Skarżąca bowiem nie powołała się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia. W myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny jego wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania nieprawidłowości powołania przez tzw. "nową KRS", nie mogła odnieść zakładanego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne.
W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziów. Niewskazanie zaś wątpliwości dotyczących bezstronności w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Agnieszki Kosowskiej i Anny Strzelec był bezzasadny.
Odnośnie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE wskazanych przez skarżącą spraw, wskazać należy, że niniejsze postępowanie wywołane zażaleniem skarżącej dotyczy wyłącznie wniosku o wyłączenie. Nie odnosi się natomiast do testu niezawisłości. Zgodnie bowiem z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Z tego samego powodu nie zaistniały także podstawy do zadania pytań w trybie postępowania prejudycjalnego
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.