III OZ 455/25

III OZ 455/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Wymierzenie grzywny
Sygn. powiązane
VII SO/Wa 20/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-06-18
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.55  §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Uczelni [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2025 r., sygn. akt VII SO/Wa 20/25 w sprawie z wniosku E.J. w przedmiocie wymierzenia grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzą na skargę w ustawowym terminie postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 18 czerwca 2025 r., VII SO/Wa 20/25, po rozpoznaniu wniosku E.J. (dalej: "wnioskodawczyni") o wymierzenie Uczelni [...] w W. (dalej: "organ") grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. w przedmiocie nieprzekazania w ustawowym terminie skargi, postanowił wymierzyć organowi grzywnę w wysokości 500 zł i zasądzić od organu na rzecz wnioskodawczyni kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że pismem z 16 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o wymierzenie w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) grzywny za nieprzekazanie do Sądu skargi z 18 lutego 2025 r. na bezczynność organu.
W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o jego oddalenie. Wyjaśnił, że na przestrzeni ostatnich miesięcy stał się stroną wielu postępowań i napotyka trudności organizacyjne z terminowym wypełnieniem swoich obowiązków. Podyktowane są one przede wszystkim tym, że dopiero w lutym 2025 r. uchylony został zarząd przymusowy ustanowiony na uczelni. Ponadto w okresie od lutego do marca 2025 r. w Biurze Obsługi Studenta doszło do zmian personalnych w obrębie stanowisk kierowniczych oraz zmienił się podmiot świadczący obsługę prawną uczelni. Jednocześnie organ wskazał, że podlega aktualnie kontroli prowadzonej przez wiele podmiotów, które absorbują jego uwagę. Podkreślił ponadto, że wywiązał się z obowiązku przekazania skargi, odpowiedzi na nią oraz akt postępowania 20 maja 2025 r.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że grzywna, o której mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a., pełni funkcję dyscyplinującą, tj. jej celem jest doprowadzenie do wykonania przez organ ciążącego na nim obowiązku procesowego, funkcję represyjną oraz prewencyjną, służącą zapobieganiu podobnym naruszeniom w przyszłości.
Sąd odnotował, że ostatecznie organ wykonał swój obowiązek. Nastąpiło to jednak dopiero 20 maja 2025 r., a zatem ponad 8 tygodni po terminie i dopiero po wezwaniu go przez Sąd do udzielenia odpowiedzi na wniosek.
W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że argumenty organu nie mogą przemawiać za odstąpieniem od wymierzenia grzywny. Jednocześnie podkreślił, że w tym przypadku pełni ona przede wszystkim funkcję prewencyjną.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł organ, zarzucając naruszenie art. 55 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wymierzenie grzywny, pomimo wystąpienia bezprecedensowych okoliczności faktycznych oraz prawnych, uniemożliwiających prawidłowe wypełnienie obowiązku.
Zdaniem organu realia w jakich funkcjonuje powodują, że 8 tygodniowe opóźnienie nie może być uznane za nadmierne, ani nie świadczyło o lekceważącym stosunku do swoich obowiązków. Ponadto organ wskazał, że uprzednio, w dwóch sprawach o zbliżonym stanie faktycznym, Sąd oddalił wnioski o wymierzenie grzywny.
Na tej podstawie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie złożył także wniosek o wstrzymanie jego wykonania do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą do wymierzenia grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest uchybienie obowiązkom określonym w art. 54 § 2 p.p.s.a. Należy do nich przekazanie sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni.
Grzywna ma charakter mieszany: dyscyplinująco-restrykcyjny. Jej celem jest nie tylko doprowadzenie do wykonania obowiązku, ale także wymierzenie sankcji za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki. Ponadto wymierzenie grzywny pełni funkcję prewencyjną i ma służyć zapobieganiu naruszania prawa w przyszłości.
Jak trafnie przyjął to Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie powszechnie przyjmuje się, że zawarte w art. 55 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny nie obliguje sądu do wymierzenia organowi grzywny w razie spełnienia wskazanych w nim przesłanek, a jedynie wprowadza fakultatywnie możliwość jej orzeczenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 stycznia 2014 r., I OZ 1230/13; z 20 września 2018 r., I OZ 850/18; z 20 stycznia 2021 r., I OZ 1002/20; publ. CBOSA). Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków z art. 54 § 2 p.p.s.a., czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny organ obowiązek ten wypełnił i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2008 r., I OZ 850/08).
Pomimo, że wymierzenie grzywny ma charakter fakultatywny, to odstąpienie od jej nałożenia (w przypadku spełnienia ku temu przesłanek), powinno być zarezerwowane jedynie dla wyjątkowych sytuacji. Wynika to z faktu, że oddalenie wniosku w sytuacji, w której w istocie wnioskodawczyni ma rację, gdyż organ obiektywnie nie wywiązuje się ze swojego ustawowego obowiązku, może godzić w elementarne poczucie sprawiedliwości. Tym bardziej, że w celu przymuszenia organu do przekazania skargi do sądu uiszcza się opłatę od wniosku, zaś oddalając wniosek, Sąd pierwszej instancji de facto postawiłby wnioskodawczynię w roli strony przegrywającej sprawę sądową, której nie należy się chociażby zwrot kosztów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2024 r., III OZ 611/23).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny sprawy i słusznie uznał, że przedstawione przez organ okoliczności nie stanowią sytuacji na tyle wyjątkowej, aby całkowicie odstąpić od wymierzenia grzywny.
Fakt, że w przeszłości w dwóch wskazanych przez organ sprawach o podobnym stanie faktycznym, Sąd oddalił wniosek o wymierzenie grzywny, nie przemawia za zasadnością odstąpienia od wymierzenia grzywny w tym przypadku. Przeciwnie, należy podkreślić, że liberalne podejście do obiektywnie nieprawidłowego wykonywania przez organ nałożonych na niego obowiązków procesowych, może doprowadzić do wystąpienia podobnych przypadków w przyszłości. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wymierzenie grzywny ma w tym przypadku przede wszystkim prewencyjny charakter.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy wyjaśnienia organu oraz przyczyny, które spowodowały nieprzekazanie skargi sądowi administracyjnemu w terminie mogły mieć jedynie wpływ na wysokość grzywny. Sąd powinien bowiem wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc także przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 oraz czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, a także, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił ten obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu.
Ustawodawca w art. 154 § 6 p.p.s.a. pozostawił sądowi orzekającemu w przedmiocie wymierzenia grzywny swobodny zakres ustalenia jej wysokości, tj. do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy i na tej podstawie wymierzył grzywnę w wysokości 500 złotych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rzeczoną kwotę należy uznać za adekwatną, w szczególności nie jest ona nadmierna, gdyż stanowi niecały procent maksymalnej możliwej do nałożenia kwoty.
Z powyższych powodów należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co czyni zażalenie bezzasadnym.
Końcowo odnosząc się do wniosku organu o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozpoznania zażalenia, należy wskazać, że zgodnie z art. 152 § 1 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Biorąc dodatkowo pod uwagę, że w myśl art. 64 § 3 p.p.s.a. do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie do momentu rozpatrzenia zażalenia, było nieprawomocne. Jako takie nie podlegało zatem wykonaniu, co czyniło niniejszy wniosek bezprzedmiotowym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.