III OZ 452/24

III OZ 452/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
II SA/Bk 299/24 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2025-01-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. A., M. A., A. S., W. O. i T. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 299/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2024 r., znak: KO.603/20/23, KO.603/21/23, KO.603/22/23, KO.603/23/23, KO.603/24/23, KO.603/25/23 w sprawie ze skargi M. A., M. A., A. S., W. O. i T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2024 r., znak: KO.603/20/23, KO.603/21/23, KO.603/22/23, KO.603/23/23, KO.603/24/23, KO.603/25/23 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
M. A., M. A., A. S., K. B., W. O. i T. D. (dalej także jako: "skarżący") wywiedli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej także jako: "SKO", "Kolegium") z 12 marca 2024 r., znak KO.603/20/23, KO.603/21/23, KO.603/22/23, KO.603/23/23, KO.603/24/23, KO.603/25/23 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów.
W skardze zawarto także wiosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na możliwość wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków prawnych. Ponadto w treści uzasadnienia podniesiono, że z samej istoty zaskarżonego aktu wynika, że brak wstrzymania jego wykonania może wywołać wysoce niekorzystne i nieodwracalne dla skarżących skutki. Skarżący podkreślili, że generalnie kwestionują to, by byli podmiotami zobowiązanymi do usunięcia odpadów, o czym ma świadczyć argumentacja zawarta w samej skardze. Same koszty związane z usunięciem odpadów, których dotyczy niniejsza sprawa będą bardzo wysokie, zaś skarżący jako osoby fizyczne nie będą w stanie ich ponieść z uzyskiwanego wynagrodzenia. Obowiązek taki może doprowadzić ich do utraty całego majątku i źródeł utrzymania ich oraz ich rodzin. Skarżący wskazują, że uzyskują przeciętne dochody, nie posiadają ani majątku, ani oszczędności, które pozwoliłyby im na wywiązanie się z obowiązku nałożonego zaskarżoną decyzją. Dodatkowo wykonanie decyzji SKO na obecnym etapie sprawy ma być w ich ocenie niekorzystne z punktu widzenia interesu społecznego oraz stron, ponieważ nie jest oczywiste, czy rozstrzygnięcie organów jest prawidłowe, a wykaże to dopiero sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, z kolei egzekucja kosztów wywołanych takim rozstrzygnięciem SKO doprowadzi do nieodwracalnych skutków, polegających na znacznym o ile nie całkowitym zubożeniu skarżących.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 299/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że sąd z treści wniosku nawet poglądowo nie jest w stanie wywnioskować na czym miałoby polegać zaistnienie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków związanych w wykonaniem zaskarżonej decyzji. Na uwadze trzeba mieć także, że argumentacja przedstawiona w treści samej skargi dotyczy jedynie okoliczności, które mają uzasadniać potencjalne uchylenie zaskarżonej decyzji, a więc odnoszą się do przedmiotu postępowania głównego i nie mają wpływu na ocenę wniosku o wstrzymanie wykonania zaś w niniejszym postępowaniu wpadkowym sąd rozpoznaje jedynie przesłanki dotyczące zasadności wstrzymania wykonania aktu, a nie jego wzruszenia.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiedli M. A., M. A., A. S., W. O. i T. D. zaskarżając je w całości i zarzucając orzeczeniu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uprawdopodobnili zaistnienia przesłanek niebezpieczeństwa wyrządzenia im znacznej szkody łub spowodowania niemożliwych do odwrócenia skutków, podczas gdy już z uwagi na okoliczności podniesione w skardze oceniane przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego należałoby przyjąć, że dobrowolne wykonanie zaskarżonej decyzji przez skarżących nie jest możliwe z uwagi na nieposiadanie zasobów pieniężnych i możliwości realizacji zobowiązania wynikającego z tej decyzji, zaś jej przymusowe wykonanie w ramach postępowania egzekucyjnego, skutkować będzie licznymi konsekwencjami niemożliwymi do odwrócenia, a wynikającymi z utraty przez każdego ze skarżących w zasadzie całego majątku, czy likwidację działalności gospodarczej przez tych, którzy takową prowadzą, finalnie będzie to powodowało konieczność złożenia przez nich wniosku o upadłość konsumencką, a w przypadku skarżących prowadzących działalność gospodarczą będzie to powodowało m.in. konieczność; - zwolnienia zatrudnianego obecnie, zaufanego personelu doświadczonych kierowców, - wypowiedzenie umów najmu lokalu, w którym prowadzona jest działalność skarżących, - zerwaniem licznych kontraktów zawartych przez skarżących na odbiór nieczystości zawartych zarówno z odbiorcami indywidualnymi, jak i podmiotami publicznymi, - zerwanie zawartych przez skarżących kontraktów na obsługę budowy dróg, co może powodować znaczące przedłużenie realizacji tych inwestycji. W związku z powyższym wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2024 r., nr KO.603/20/23, KO.603/21/23, Kp.603/22/23, KO.603/23/23, KO.603/24/23, KO.603/25/23 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów.
Dalej, skarżący w wywiedzionym środku zaskarżenia podnieśli również, że zostali mocą decyzji Kolegium zobowiązani do usunięcia odpadów z grup, m.in.: [...]a także [...]stanowiące bryłę o pow. [...] m2, które jak wynika z ustaleń organów obu instancji miały być składowane na działkach ozn. nr geod. [...]. Uwzględniając obowiązujące na terenie Miasta [...] stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi i zakładając w najprostszym wariancie, że bryła odpadów znajdująca się na działkach nr [...] obejmuje wyłącznie odpady o kodzie [...], które należą do grupy najtaniej utylizowanych odpadów ([...] zł za przyjęcie [...] odpadów), koszt ich usunięcia wynosiłby przeszło 54 000 000,00 zł. Nadto wśród odpadów na wskazanych działkach znajdują się też i te należące do grupy [...], a cena ich przyjęcia za [...] wynosi już [...] zł, tym samym wspomniana kwota wzrasta do 900 726 750 (dziewięćset milionów siedemset dwadzieścia sześć tysięcy siedemset pięćdziesiąt) zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935: dalej jako: "p.p.s.a."), sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka, określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jest to wyjątek od zasady, zgodnie z którą wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Działanie sądu na wniosek powoduje, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzależnione od uzyskania dostatecznej wiedzy o okolicznościach uzasadniających taką konieczność. Uzasadnienie wniosku powinno wskazywać takie okoliczności, które pozwolą na uznanie przez Sąd, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OZ 333/24, Legalis).
Dalej, Sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazać należy, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2024 r., sygn. akt III FZ 234/24, Legalis). Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżanej decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Nie wystarcza przy tym samo powołanie się na treść obowiązujących przepisów, a uzasadnienie wniosku powinno wskazywać konkretne okoliczności rozpoznawanej sprawy świadczące o spełnieniu przesłanek przyznania ochrony tymczasowej (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt I OZ 204/24, Legalis; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 481/24, Legalis).
Nadto przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie można utożsamiać z oceną legalności wydanej decyzji. Celem instytucji wstrzymania wykonania aktu jest jedynie tymczasowe ukształtowanie stosunków do czasu merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd (zob. postanowienie NSA z 18.03.2014 r., II OZ 250/14, LEX nr 1447295).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wskazane przez skarżących skutki wykonania zaskarżonej decyzji są ogólne i mają charakter czysto potencjalny, i hipotetyczny niepoparty żadnymi materiałami ani sprecyzowaną argumentacją, co w połączeniu ze stwierdzeniem, że egzekwowanie nałożonego obowiązku usunięcia odpadów powoduje dolegliwość w postaci uszczerbku finansowego, nie jest pojęciem tożsamym z groźbą wyrządzenia znacznej szkody, czy też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze regulację zawartą w art. 61 § 3 p.p.s.a. i argumentację zawartą w zażaleniu, jak i we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wraz z przedłożoną do zażalenia dokumentacją źródłową należy uznać, że bezpośrednim skutkiem wykonania wobec strony zaskarżonej decyzji może być utrata płynności finansowej, co oznaczałoby jej likwidację. Likwidacja tego podmiotu oznaczałaby z kolei konieczność zwolnienia pracowników, jak i wypowiedzenie umów najmu lokalu, w którym prowadzona jest działalność skarżących, czy też zerwaniem licznych kontraktów zawartych przez skarżących na odbiór nieczystości zawartych zarówno z odbiorcami indywidualnymi, jak i podmiotami publicznymi oraz zerwanie zawartych przez skarżących kontraktów na obsługę budowy dróg, co może powodować znaczące przedłużenie realizacji tych inwestycji.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sam fakt znacznego utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, mogący spowodować konieczność likwidacji działalności gospodarczej uzasadnia uznanie, że może zachodzić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I GSK 1476/11).
Nadto uznać należy za należycie wykazaną i uprawdopodobnioną przez skarżących argumentację w przedmiocie wysokich kosztów usunięcia (zutylizowania) odpadów składowanych na działkach ozn. nr geod. [...], które stanowią bryłę o pow. [...] m2. Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu zażaleniowym uznał za realne i wiarygodne wyliczenia skarżących w oparciu obowiązujące na terenie Miasta [...] stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że przed rozdysponowaniem odpadów do poszczególnych wyspecjalizowanych punktów odbioru należałoby dokonać ich selekcji na odrębne frakcje, a uwzględniając koszty tej operacji globalna cena za usunięcie odpadów z ww. działek może przekroczyć kwotę 1 mld złotych
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może w kontekście całokształtu okoliczności spowodować trudne do odwrócenia skutki. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym należy uznać, że sytuacja skarżących odpowiada hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.