III OZ 430/25

III OZ 430/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 668/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2025-12-16
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18 i art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SAB/Gl 668/24 o odmowie wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: Małgorzaty Herman, Beaty Machcińskiej, Magdaleny Jankiewicz oraz Marzanny Sałudy od orzekania w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Prokuratora Okręgowego w Gliwicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia
14 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SAB/Gl 668/24, po rozpoznaniu wniosku J. K. (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: Małgorzaty Herman, Beaty Machcińskiej, Magdaleny Jankiewicz oraz Marzanny Sałudy od orzekania w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Prokuratora Okręgowego w Gliwicach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, odmówił wyłączenia ww. sędziów od orzekania w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji odwołał się do treści wniosku skarżącego i wskazał, że uzasadniając jego słuszność skarżący zarzucił sędziom objętym zakresem żądania rażące naruszenie prawa i działania sprzeczne z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, polegające na poświadczeniu nieprawdy w dokumencie urzędowym, poprzez uporczywe określanie przedmiotu sprawy jako skargi na bezczynność organu, podczas gdy wszystkie dokumenty w aktach jednoznacznie wskazują, że skarga dotyczy decyzji administracyjnej, a ponadto przekroczenie uprawnień, poprzez celowe prowadzenie postępowania na podstawie fałszywych przesłanek prawnych, mimo że dokumenty w aktach sprawy jednoznacznie wskazują na inny stan faktyczny, a także naruszenie Konstytucji RP, w szczególności art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa), art. 7 (działanie organów władzy publicznej wyłącznie na podstawie i w granicach prawa) oraz art. 45 (prawo do rzetelnego procesu). Skarżący podkreślał, że w aktach sprawy każdy wystosowany przez niego dokument jednoznacznie wskazuje na to, że skarży on decyzję wydaną przez Prokuratora Okręgowego w Gliwicach, tymczasem skład sędziowski uporczywie rozpoznaje sprawę w trybie skargi na bezczynność organu administracji, co stanowi świadome i intencjonalne naruszenie prawa. Zdaniem skarżącego działania sędziów objętych wnioskiem o wyłącznie stanowią umyślne i celowe fałszowanie podstawy prawnej postępowania, co ma bezpośredni wpływ na wynik sprawy i godzi w zasady rzetelności postępowania, a także świadczy o braku ich bezstronności w rozpoznawaniu niniejszej sprawy.
Oceniając zasadność wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że podane przez skarżącego okoliczności nie wskazują na możliwy brak bezstronności wskazanych w nim sędziów w rozpoznawaniu niniejszej sprawy.
Sąd I instancji wyjaśnił, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne przekonanie wnioskodawcy. Konieczne jest bowiem wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności danego sędziego, zgodnie z treścią art. 19 ww. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że wyłączenie powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarczy występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego/asesora sądowego, czy też np. subiektywnego przekonania co do jego negatywnego nastawienia do strony.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd I instancji uznał, że nie może stanowić przesłanki wyłączenia sędziego od udziału w sprawie jedynie subiektywne przeświadczenie skarżącego, że ze względu na nieprawidłowo ustalony przedmiot zaskarżenia, sędziowie nie są bezstronni w jego sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie jest również podstawą wyłączenia sędziego przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, gdyż merytoryczne kwestionowanie rozstrzygnięć sądu może odbywać się jedynie za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych.
Jednocześnie Sąd I instancji dodał, że również z oświadczeń złożonych przez sędziów objętych wnioskiem wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpatrywania sprawy z mocy ustawy (art. 18 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz że nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Pismem z dnia 13 maja 2025 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz o wyłączenie objętych wnioskiem sędziów od rozpoznania niniejszej sprawy i ponownie zarzucił, że wymienieni w jego żądaniu sędziowie niezgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym kwalifikują wniesioną przez niego skargę jako dotyczącą bezczynności organu, a nie jako skargę na decyzję. W ocenie skarżącego działanie to nie ma charakteru pomyłki, czy różnicy interpretacyjnej, lecz nosi znamiona celowego zniekształcenia charakteru sprawy w celu osiągnięcia określonych skutków procesowych i pozbawienia skarżącego gwarancji procesowych, m. in. takich jak możliwość wywiedzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziów WSA: Małgorzaty Herman, Beaty Machcińskiej, Magdaleny Jankiewicz oraz Marzanny Sałudy opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziów powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziów w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy.
Bazując na oświadczeniach sędziów WSA objętych wnioskiem skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez ww. sędziów oświadczeń.
Skarżący nie kwestionował stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie innych przesłanek wyłączenia sędziów z mocy ustawy, wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego – wyłącznie w danej sprawie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziów WSA: Małgorzaty Herman, Beaty Machcińskiej, Magdaleny Jankiewicz oraz Marzanny Sałudy od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów. Przedstawiane przez skarżącego okoliczności i zastrzeżenia, koncentrujące się wokół jego przeświadczenia dotyczącego nieprawidłowego ustalenia przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, nie mogą stanowić podstawy wyłączenia sędziów od orzekania, jak i nie wpływają na ich ewentualny brak bezstronności w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy. Strona, która nie zgadza się z wydanym orzeczeniem sądu, także w zakresie prawidłowości ustalenia przedmiotu zaskarżenia, może zwalczać takie rozstrzygnięcie za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziów, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę. Kontrola wyroku pod kątem uchybień przepisom prawa procesowego albo prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada natomiast zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający. Podkreślić należy przy tym, że wbrew twierdzeniom skarżącego, zakwalifikowanie przedmiotu zaskarżenia w danej sprawie jako bezczynność organu, a nie skarga na decyzję administracyjną, nie wyłącza możliwości wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie
art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.