III OZ 362/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-02
NSAAdministracyjneWysokansa
wyłączenie sędziegoasesor sądowyKRSniezawisłość sędziowskabezstronnośćprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiorzecznictwoTSUEKarta Praw Podstawowych

NSA oddalił zażalenie na postanowienie WSA odrzucające wniosek o wyłączenie asesora, uznając, że wadliwość procedury powołania sędziego nie wpływa na jego bezstronność w konkretnej sprawie.

Skarżący, redaktor naczelny czasopisma, złożył wniosek o wyłączenie asesora WSA, argumentując, że jego powołanie przez KRS ukształtowaną w nowym trybie narusza prawo. WSA oddalił ten wniosek, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo NSA, które wyklucza badanie niezawisłości sędziego w kontekście procedury powołania. NSA rozpoznał zażalenie na to postanowienie, odrzucając jednocześnie wniosek o zawieszenie postępowania w związku z pytaniami prejudycjalnymi TSUE. Sąd uznał, że zarzucana wadliwość procedury powołania asesora nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej w konkretnej sprawie, a skarżący nie wykazał konkretnych okoliczności budzących wątpliwości co do bezstronności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie M.J., redaktora naczelnego czasopisma, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, które oddaliło wniosek o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty. Skarżący argumentował, że asesor, powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., nie jest prawidłowo powołanym sędzią i nie ma prawa orzekać. Sąd I instancji, opierając się na uchwale NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r. (sygn. akt I FPS 3/22), stwierdził, że zakres art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności jego powołania. Sąd podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnych innych okoliczności wskazujących na brak bezstronności asesora w konkretnej sprawie. NSA rozpoznał również wniosek o zawieszenie postępowania, który skarżący połączył z pytaniami prejudycjalnymi zadanymi przez Sąd Najwyższy do TSUE. Sąd uznał, że nie zachodzi związek prejudycjalny między tymi postępowaniami a rozpoznawaną sprawą, gdyż pytania TSUE dotyczą testu niezawisłości sędziego, a nie ustawowych podstaw wyłączenia w niniejszej sprawie. W dalszej części uzasadnienia NSA odniósł się do meritum zażalenia. Podkreślono, że instytucja wyłączenia sędziego regulowana jest przepisami p.p.s.a., a wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności budzących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności, a nie subiektywnego przekonania strony. Sąd stwierdził, że skarżący nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia i nie wykazał, w jaki sposób wadliwość procedury powołania asesora mogłaby wpłynąć na jego bezstronność w konkretnej sprawie. NSA przywołał orzecznictwo TSUE i NSA, zgodnie z którym sędziowie i asesorzy sądów administracyjnych, nawet powołani w procedurze z udziałem nowej KRS, są sędziami Rzeczypospolitej Polskiej i sędziami europejskimi, a sama wadliwość procedury powołania nie przesądza o braku niezawisłości i bezstronności, jeśli nie prowadzi do naruszenia tych standardów w konkretnej sprawie. W konsekwencji NSA oddalił zażalenie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wadliwość procedury powołania asesora sądowego, nawet jeśli wynika z udziału Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w nowym trybie, nie stanowi samoistnej podstawy do jego wyłączenia od orzekania, jeśli nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. wymaga wykazania konkretnych okoliczności budzących uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sama wadliwość procedury powołania, w tym udział organu nominacyjnego ukształtowanego w nowym trybie, nie jest wystarczającą przesłanką do wyłączenia, jeśli nie wpływa na obiektywizm orzekania. Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA i TSUE, zgodnie z którym sędziowie powołani w takich procedurach są sędziami Rzeczypospolitej Polskiej i sędziami europejskimi, a ich orzeczenia nie są automatycznie nieważne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 19 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis ten odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wniosek o wyłączenie na podstawie tego przepisu powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, a nie subiektywnego przekonania strony.

p.p.s.a. art. 18

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Katalog przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania.

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w postanowieniu sądu drugiej instancji lub uchwale składu siedmiu sędziów.

p.p.s.a. art. 20 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 197 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 5a

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wadliwość procedury powołania sędziego/asesora nie prowadzi automatycznie do naruszenia jego niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie. Brak związku prejudycjalnego między pytaniami TSUE a rozpoznawaną sprawą. Wniosek o wyłączenie sędziego musi opierać się na zobiektywizowanych przesłankach, a nie subiektywnym przekonaniu strony.

Odrzucone argumenty

Asesor sądowy powołany z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w nowym trybie nie jest sędzią w rozumieniu prawa. Postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu rozstrzygnięcia pytań prejudycjalnych przez TSUE.

Godne uwagi sformułowania

zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełniania przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu nie zachodzą podstawy do uznania, że możliwość rozstrzygnięcia zasadności skargi oraz złożonego zażalenia uzależniona jest w jakikolwiek sposób od treści rozstrzygnięcia wymienionego jako podstawa wniosku o zawieszenie postępowania nie zawiera ono uzasadnionych podstaw nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia nie powoływanie wątpliwości odnoszących się do bezstronności ww. asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje zatem, że wniosek o jego wyłączenie był bezzasadny

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska NSA w kwestii badania statusu sędziów powołanych w procedurze z udziałem nowej KRS oraz braku związku prejudycjalnego z pytaniami TSUE dotyczącymi niezawisłości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziego/asesora na podstawie wadliwości procedury nominacyjnej, a nie innych podstaw wyłączenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii praworządności, statusu sędziów i ich niezawisłości, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i szerszej publiczności.

Czy wadliwie powołany sędzia może orzekać? NSA rozstrzyga o praworządności.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OZ 362/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SA/Gl 440/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2025-01-29
III OZ 3/24 - Postanowienie NSA z 2024-01-23
III SAB/Gl 440/23 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2024-03-04
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. – redaktora naczelnego czasopisma [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 440/23 oddalające wniosek M.J. – redaktora naczelnego czasopisma [...] o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty oraz wniosku o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie ze skargi M.J. – redaktora naczelnego czasopisma [...] na decyzję Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej [...] sp. z o.o. [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr PKM/119/DKW/03/2023 w przedmiocie udzielenia informacji prasowej postanawia: 1. odmówić zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, 2. oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 440/23 w sprawie ze skargi M.J. – redaktora naczelnego czasopisma [...] na decyzję Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej [...] sp. z o.o. [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr PKM/119/DKW/03/2023 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.", oddalił wniosek M. J. - redaktora naczelnego czasopisma [...] (dalej jako: "skarżący") o wyłączenie asesora WSA Adama Pawlyty od orzekania w sprawie o sygn. III SA/Gl 440/23.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący
w zgłoszonym żądaniu podniósł, iż objęty wnioskiem asesor i inne osoby wymienione z imienia i nazwiska nie są sędziami. Zwrócił uwagę, że zostały one powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 - dalej "ustawa nowelizująca ustawę o KRS"), co w jego ocenie z definicji uniemożliwia uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy jest prawidłowy i zgodny z prawem. Skarżący wyraził przy tym przekonanie, iż osoba nieposiadająca statusu prawidłowo powołanego sędziego nie ma prawa orzekać.
Sąd nie podzielił zapatrywania skarżącego. W pierwszej kolejności WSA w Gliwicach wyjaśnił, że wniosek skarżącego nie jest pierwszym w sprawie. Poprzednio skarżący złożył wniosek analogicznej treści, datowany na 27 września 2023 r
w związku z wyznaczeniem do rozpoznawania sprawy sędzi WSA Doroty Fleszer. Również ten wniosek oparł na podstawie powołania sędzi WSA Doroty Fleszer, jak również innych osób wymienionych we wniosku, z inicjatywy Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy nowelizującej ustawę o KRS.
WSA w Gliwicach wyjaśnił przy tym, że kwestia tego ostatniego wyłączenia została prawomocne rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sadu Administracyjnego z 23 stycznia 2024 r., sygn. akt III OZ 3/24), który oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu I instancji oddalające jego wniosek. Uzasadniając taki kierunek rozstrzygnięcia NSA, powołał się na uchwałę siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22. Z kolei, zgodnie z tą uchwałą, zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełniania przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym jak i procedurą stosowania. Na podstawie tej uchwały NSA stwierdził, że sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu.
Sąd I instancji stwierdził dalej, że skarżący we wniosku z 28 lutego 2024 r. powtórzył w całości argumentację z 27 września 2023 r., to znaczy skupił się na kwestii powołania asesora WSA Adama Pawlyty. Nie przedstawił natomiast żadnych innych okoliczności odnoszących się wyłącznie do wskazanego wyżej członka składu orzekającego, które wiązałyby się z wątpliwościami co do jego bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Tym samym Sąd I instancji stwierdził, że jest związany oceną prawną powołanych przez skarżącego podstaw wyłączenia, na mocy art. 170 p.p.s.a. i wniosek o wyłączenie asesora oddalił.
Zażalenie złożył M. J., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub
o uwzględnienie wniosku strony o wyłączenie, oraz zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania w przypadku ich poniesienia oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym.
Skarżący wniósł również o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Trybunał Sprawiedliwości
Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Izbę Cywilną Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23, w którym to Sąd Najwyższy zwrócił się do TSUE m.in. z następującym pytaniem: "Czy art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE interpretowany w świetle art. 47 KPP należy rozumieć w ten sposób, że już same okoliczności powołania na stanowisko sędziowskie mogą wskazywać na niespełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego, jeżeli prowadzą do ukonstytuowania sądu, który narusza prawo jednostki do sądu, ewentualnie że o niespełnieniu tych wymogów decyduje bierna akceptacja (polegająca na orzekaniu) przez sędziego nieprawidłowości procedury jego powołania na stanowisko sędziowskie prowadzących do ukonstytuowania sądu, który narusza prawo jednostki do sądu?".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należało rozpoznać wniosek o zawieszenie postępowania. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z kolei według art. 192 p.p.s.a.,
"Z wyjątkiem przypadków określonych w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron", a zgodnie z art. 193 p.p.s.a., "Jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. (...)".
Norma zawarta w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. umożliwia zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, o ile zaistnieje zagadnienie wstępne (prejudycjalne), a więc zagadnienie, od rozstrzygnięcia którego zależy wynik postępowania. Wstrzymanie czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w wyniku zawieszenia postępowania musi być zatem uzasadnione brakiem możliwości podjęcia rozstrzygnięcia, bez uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej, w innym postępowaniu. Dodać należy, że art. 125 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego z urzędu.
Skarżący wniosek o zawieszenie skierował do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem Sądu I instancji, łącząc go przedmiotowo z całym postepowaniem sądowym, w tym z toczącym się postępowaniem przed Sądem I instancji z jego skargi na decyzję Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej [...] sp. z o.o. [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr PKM/119/DKW/03/2023 w przedmiocie udzielenia informacji prasowej oraz z postępowaniem zażaleniowym przed NSA. Postępowanie w sprawie miałoby zatem, zgodnie z treścią wniosku, zostać zawieszone do czasu rozpoznania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Izbę Cywilną Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu, wbrew osnowie wniosku, nie zachodzą podstawy do uznania, że możliwość rozstrzygnięcia zasadności skargi oraz złożonego zażalenia uzależniona jest w jakikolwiek sposób od treści rozstrzygnięcia wymienionego jako podstawa wniosku o zawieszenie postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną, a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (zob. postanowienia NSA: z dnia 28 lutego 2012 r., I GZ 27/12; z dnia 6 marca 2012 r., II OSK 304/12). Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (postanowienie NSA z dnia 23 października 2008 r., II GZ 249/08).
O ile kwestia rozpoznania zażalenia ma wpływ na tok postępowania przed Sądem I instancji i jest rozpoznawana w postępowaniu zażaleniowym, bez konieczności zawieszania postępowania, o tyle pomiędzy przedmiotem skargi – decyzją w przedmiocie udzielenia informacji prasowej – a postępowaniem zainicjowanym pytaniami prejudycjalnymi taki związek nie zachodzi. Są to bowiem kwestie całkowicie rozbieżne przedmiotowo.
Nie zachodzi również związek pomiędzy rozpoznaniem przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Izbę Cywilną Sądu Najwyższego a rozpoznaniem złożonego przez skarżącego zażalenia.
Przedstawione do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zagadnienia prawne w sprawie III CB 40/23 nie mają bowiem związku z niniejszą sprawą, lecz dotyczą zagadnień związanych z tzw. testem niezawisłości i bezstronności sędziego, a te z kolei nie dotyczą ustawowych podstaw wyłączenia sędziego w oparciu o przepis art. 19 p.p.s.a. w tej konkretnej sprawie i w tym konkretnym postępowaniu zażaleniowym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w pkt. 1 sentencji.
Nie zasługuje na uwzględnienie złożone przez skarżącego zażalenie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I p.p.s.a. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości
i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.". W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Adama Pawlyty. Na uzasadnienie wniosku wskazał, że osoba formalnie powołana na urząd sędziego (asesora) na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa w obecnym składzie nie jest sędzią (asesorem) w rozumieniu prawa ("nie jest sądem ustanowionym ustawą").
Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W dotychczasowym orzecznictwie wskazuje się, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący w sposób nieuprawniony nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie, uznając przeprowadzenie takiego wnioskowania za okoliczność bez znaczenia w sprawie. Jednocześnie złożone przez asesora WSA oświadczenie, iż w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (k. 200) nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości.
Odnosząc się natomiast do argumentacji powołanej w zażaleniu, w ocenie NSA nietrafne jest stanowisko zmierzające do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego (asesora) z udziałem "politycznej KRS" nie jest sędzią (asesorem) w świetle prawa. Argumentacja ta w istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie. Na niedopuszczalność takiej wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18.
W tym względzie podzielić również należy stanowisko zaprezentowane w dotychczasowym orzecznictwie, że sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami (wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., III FSK 3626/21, LEX nr 3254005). W świetle judykatury TSUE, "sam fakt, iż sędziowie (...) są powoływani przez prezydenta (...) państwa członkowskiego nie musi powodować zależności owych sędziów od tego organu ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków", jeżeli "materialne warunki oraz zasady proceduralne podejmowania decyzji dotyczących powoływania sędziów są sformułowane w sposób niedopuszczający do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani" (§ 56 i 57 wyroku TSUE z 20 kwietnia 2021 r., C-896/19, Repubblika przeciwko Il-Prim Ministru, LEX nr 3163088 oraz wyroki TUSE: A.K. i in. C-585/18, C-624/18 i C-625/18, § 133 i 134 oraz A.B. i in., C-824/18, § 122 i 123, pub. https://curia.europa.eu/). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec dotychczasowych aktów powołania sędziów i asesorów sądów administracyjnych spośród kandydatów przedstawionych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na nowych zasadach, którzy sprawują wymiar sprawiedliwości i wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, nie sposób przyjąć, że podnoszona wadliwość Rady, jakkolwiek przekładająca się na ocenę prawidłowości nominacji sędziowskich, jest wystarczającą przesłanką do uznania wydawanych przez tych sędziów orzeczeń za niebyłe czy dotknięte wadą nieważności. Nawet gdyby uznać, że organ składający wniosek o powołanie w postaci obecnej Krajowej Rady Sądownictwa nie spełniał wymogów konstytucyjnych, to uznać należy, że wniosek został przedstawiony, podlegał on kontroli sądowej i co najważniejsze Prezydent RP w ramach przyznanej mu kompetencji dokonał jego merytorycznej oceny, powołując daną osobę na stanowisko sędziego/asesora sądu administracyjnego.
Natomiast uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (pub. sn.pl) nie może mieć bezpośredniego odniesienia do statusu prawnego asesora sądowego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd Najwyższy w powyższej uchwale nie badał wpływu wad procedury poprzedzających powołanie na status sędziego bądź asesora sądu administracyjnego. Niezależnie od tego podkreślić trzeba, że – wbrew argumentacji zażalenia – odniesienie stanowiska zawartego w ww. uchwale w drodze analogii do statusu asesora sądowego WSA nie prowadzi do wniosku, iż osoba ta nie jest asesorem w rozumieniu prawa. Stanowisko zawarte w uchwale SN z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, różnicuje skutki prawne wadliwości procesu powołania sędziego niebędącego sędzią Sądu Najwyższego od tego, czy owa wadliwość ma wpływ na standard niezawisłości sędziowskiej. Zgodnie z pkt. 2 ww. uchwały, sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Poczynione powyżej uwagi prowadzą Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania asesora sądowego nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Wnioskodawca na żadnym etapie sprawy nie wyjaśnił, w jaki sposób ww. kwestie mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność asesora sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Adama Pawlyty. Niepowołanie wątpliwości odnoszących się do bezstronności ww. asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje zatem, że wniosek o jego wyłączenie był bezzasadny. Jednocześnie uznać należy, że nie zachodzą żadne podstawy do uznania, że ww. nie jest asesorem sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w konsekwencji podtrzymuje stanowisko wyrażone w postanowieniach NSA: z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22 i z 11 stycznia 2023 r., III OZ 774/22 (pub. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jak w pkt. 2. sentencji postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI