III OZ 353/25

III OZ 353/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono zażalenie w części i w części odrzucono
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i 2, art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 528/24 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi [...] na bezczynność [...] sp. z o. o. w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. odrzucić zażalenie na pkt 1 i 3 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 528/24; 2. oddalić zażalenie na pkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 528/24.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r., III SAB/Gl 528/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] (dalej: "skarżący") na bezczynność [...] sp. z o.o. w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w kwestii wniosku skarżącego o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziów WSA Doroty Fleszer i Adama Gołucha: (1) połączył ww. wnioski do wspólnego rozpoznania, (2) umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Adama Gołucha, (3) odrzucił wniosek o wyłączenie sędzi WSA Doroty Fleszer.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że pismem z 4 października 2024 r. skarżący został poinformowany o składzie orzekającym wyznaczonym do rozpoznania jego skargi.
Tego samego dnia do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o wyłączenie, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), wyznaczonych do orzekania w przedmiotowej sprawie sędziów WSA Doroty Fleszer i Adama Gołucha, a w dalszej kolejności - w przypadku nieuwzględnienia wniosku - o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności kilkunastu wskazanych w tym piśmie sędziów oraz asesorów, między innymi wyznaczonych do składu rozpoznającego skargę sędziów WSA: Doroty Fleszer i Adama Gołucha.
W treści wniosku skarżący podniósł, że składa go w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, w którym uznano, że osoba powołana przez polityczną Krajową Radę Sądownictwa nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą, gdyż skład ten nie stanowi "sądu", w rozumieniu Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Dodał, że legalność powołania sędziów na wniosek politycznej Krajowej Rady Sądownictwa zakwestionowano skutecznie także w wyroku Wielkiej Izby TSUE z 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych: C-585/18, C-624/18 i C-625/18. Skarżący podniósł, iż według stanowiska doktryny i judykatury, nominaci politycznej KRS powołani zostali na urząd sędziego bezskutecznie.
Postanowieniem z 4 listopada 2024 r. WSA w Gliwicach, na podstawie art. 19 p.p.s.a. wyłączył od rozpoznania sprawy sędziego WSA Adama Gołucha i odmówił wyłączenia sędzi WSA Doroty Fleszer. Zażalenie na ww. rozstrzygnięcie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 4 marca 2025 r., III OZ 61/25.
Rozpoznając wniosek skarżącego o przeprowadzenie testu niezawisłości i niezależności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a") Sąd Wojewódzki wywiódł, że wniosek ten może zostać złożony tylko co do sędziego lub składu wyznaczonego do rozpoznania sprawy. Nie można takim wnioskiem obejmować innych sędziów, zatrudnionych w danym sądzie, tak jak to uczynił to skarżący. Z tego względu rozpoznanie wniosku skarżącego może dotyczyć tylko sędziów wymienionych przez niego, pod warunkiem, że jednocześnie zostali oni wyznaczeni do rozpoznania sprawy.
WSA w Gliwicach podniósł, że do rozpoznania przedmiotowej sprawy zostali wyznaczeni sędziowie: Krzysztof Wujek, Dorota Fleszer, Adam Gołuch i Marzanna Sałuda, zaś rozpoznawanym w przedmiotowym postępowaniu wnioskiem skarżący objął sędziów WSA: Dorotę Fleszer oraz Adama Gołucha. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że sędzia Adam Gołuch został już wyłączony od rozpoznania sprawy na mocy postanowienia Sądu z 4 listopada 2024 r., wydanego w oparciu o art. 19 p.p.s.a. Wobec tego, Sąd Wojewódzki uznał, że postanowienie, którym wyłączono sędziego WSA Adama Gołucha od orzekania w sprawie zaspokaja żądanie wniosku skarżącego z 4 października 2024 r., co powoduje, że postępowanie zainicjowane tym wnioskiem stało się bezprzedmiotowe. Według Sądu, pierwszej instancji, w takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. w związku z art. 5a § 18 p.u.s.a.
Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędzi WSA Doroty Fleszer, Sąd Wojewódzki podał, że wniosek skarżącego nie spełnia przypisanych mu wymogów formalnych, wynikających z art. 5a § 5 pkt 2 p.u.s.a., to znaczy nie przytacza okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. W konsekwencji Sąd uznał, że wniosek ten należało odrzucić na podstawie art. 5a § 6 p.u.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zaskarżając je w całości. W zażaleniu wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z udziałem strony przed TSUE pod sygn. akt C 521/2, w którym zostaną rozpoznane pytania Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetlę prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że zażaleniem rozpoznawanym w niniejszej sprawie, skarżący objął zaskarżeniem postanowienie WSA w Gliwicach z 14 kwietnia 2025 r. w całości, mimo prawidłowego pouczenia o możliwości zaskarżenia wyłącznie punktu drugiego tego postanowienia, tj. umorzenia postępowania w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Adama Gołucha.
Stosownie do brzmienia art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.). W art. 5a § 5 tej ustawy, określono wymogi wniosku, natomiast stosownie do art. 5a § 6 p.u.s.a. wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w art. 5a § 5 p.u.s.a. podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po terminie albo z innych przyczyn niedopuszczalny. W kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 5a p.u.s.a określono procedurę merytorycznego rozpoznania wniosku oraz postępowanie odwoławcze, wskazując zarówno sąd właściwy do jego rozpoznania, jak i skład rozpoznający wniosek oraz sposób jego wyłonienia. W przypadku rozpoznania wniosku przez wojewódzki sąd administracyjny, jego rozpoznanie następuje w składzie trzech sędziów losowanych spośród całego składu Sądu (art. 5a § 10 p.u.s.a.). Stosownie zaś do art. 5a § 16 p.u.s.a. zdanie pierwsze od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku podmiotowi, który złożył wniosek i sędziemu, którego orzeczenie dotyczy, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tego ostatniego przepisu wynika, że zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje jedynie w przypadku merytorycznego rozpoznania wniosku, tj. oddalenia wniosku lub też jego uwzględnienia przez wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy (por. postanowienia NSA z: 20 września 2022 r., II GSK 1396/22; 19 grudnia 2022 r., III FZ 573/22). Przepisy regulujące procedurę rozpoznawania wniosku, dodane przez art. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259), w sprawach nieuregulowanych w ustawie Prawo o ustroju sądów administracyjnych, do postępowania toczącego się na skutek wniosku odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zażaleniu (art. 5a § 18 p.u.s.a.). Ustawodawca w art. 5a p.u.s.a. nie uregulował procedury związanej z odrzuceniem wniosku, więc na podstawie art. 5a § 18 tej ustawy w omawianym zakresie należy odpowiednio stosować przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak też, wedle art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione enumeratywnie w punktach od 1 do 10 tego przepisu. W żadnym z tych punktów ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucające wniosek strony złożony na podstawie art. 5a p.u.s.a.
Zatem wobec faktu, iż możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziego nie została przewidziana również w innych przepisach, wydane na podstawie art. 5a § 6 p.u.s.a. postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu wniosku strony o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a § 1 p.u.s.a.) nie przysługuje zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela tym samym stanowisko przedstawione w dotychczasowym orzecznictwie (por. postanowienia NSA: z 26 listopada 2024 r., III OZ 482/24; 27 października 2023 r., I GZ 319/23; 19 grudnia 2022 r., III FZ 573/22).
Wprawdzie uzasadnienie zażalenia nie wskazuje na kwestionowanie przez skarżącego punktu pierwszego postanowienia WSA w Gliwicach (mimo zaskarżenia go w całości), trzeba jednak wyjaśnić, że postanowienie w przedmiocie połączenia do wspólnego rozpoznania wniosków o zbadanie spełnienia przez sędziów wymogów niezawisłości i bezstronności nie podlega zaskarżeniu, zatem wywiedziony w tym zakresie środek odwoławczy uznać należało za niedopuszczalny. Połączenie ww. wniosków do ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia ma charakter techniczny, organizacyjny i należy do pojęć z zakresu tzw. ekonomii procesowej. Nie powoduje powstania jednej nowej sprawy. Połączone sprawy zachowują nadal swoją odrębność i samodzielność.
W tych okolicznościach, zażalenie w zakresie punktu pierwszego i trzeciego postanowienia podlegało odrzuceniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 180 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Z tego względu orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Natomiast zażalenie na punkt drugi postanowienia WSA w Gliwicach z 14 kwietnia 2025 r., było dopuszczalne, ponieważ umorzenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a zażalenie na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania przysługuje na podstawie art. 194 § 1 pkt 1b p.p.s.a.
Zażalenie to nie zasługiwało jednak na uwzględnienie, bowiem wyrażone w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Przyczyną umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość, przy czym ustawodawca w art. 161 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zawarł konkretne przykłady bezprzedmiotowości (cofnięcie skargi, śmierć strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego), natomiast w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. określił ewentualne inne przyczyny bezprzedmiotowości postępowania.
W orzecznictwie wskazuje się na brak przeszkód wykluczających możliwość umarzania postępowań określanych mianem wpadkowych czy incydentalnych. Każde z postępowań mieszczących się w tych kategoriach ma swój własny przedmiot, o materialnym bądź procesowym charakterze, którego odpadnięcie czyni to postępowanie bezprzedmiotowym. W odniesieniu do każdego z tych postępowań zachodzić mogą okoliczności czyniące wydanie orzeczenia zbędnym bez względu na to, czy będzie to orzeczenie kończące postępowanie, czy też nie. Owa bezprzedmiotowość może być wynikiem cofnięcia wniosku, którą to czynnością sąd będzie bezwzględnie związany, bądź też innych okoliczności, które stwarzać będą ten stan. Z uwagi na wielość postępowań incydentalnych i wpadkowych, a tym samym różnorodność przedmiotów tych postępowań, nie stworzono definicji tego stanu, tak jak usiłuje się to czynić w przypadku bezprzedmiotowości postępowania głównego poprzez stwierdzenie, że przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. Znacznie szerszy zakres kwestii wpadkowych i incydentalnych, które mogą wystąpić w toku sprawy główniej, a nawet po jej zakończeniu, powoduje, że najlepiej w tych wypadkach bezprzedmiotowość scharakteryzować jako zbędność wydania orzeczenia. Formuła ta mieści się w stosowanej odpowiednio ustawowej przesłance umorzenia z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i obejmuje te wypadki bezprzedmiotowości, które nie są następstwem cofnięcia wniosku i których podstawą umorzenia będzie stosowany odpowiednio art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. M. Dudzik, Umorzenie postępowań ubocznych i incydentalnych w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, PPP 2020/9, s. 37–49). Przyjmuje się więc, że ogólna formuła przewidziana w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. dotyczy również spraw wpadkowych. Ona również odnosi się do postępowań wszczynających postępowanie sądowoadministracyjne (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 161).
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 4 października 2024 r. o przeprowadzenie testu niezawisłości i niezależności w trybie art. 5a p.u.s.a. wobec sędziego WSA Adama Gołucha należało uznać za bezprzedmiotowe. Postanowieniem WSA w Gliwicach z 4 listopada 2024 r., Sąd pierwszej instancji orzekł już o wyłączeniu tego sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy, zatem wniosek skarżącego został uwzględniony. Niewątpliwie zatem, wydanie orzeczenia w tym przedmiocie uznać należało za zbędne.
Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie w pozostałym zakresie, tj. dotyczącym punktu drugiego postanowienia WSA w Gliwicach z 14 kwietnia 2025 r.
Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania. Należy zauważyć, że przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu nie jest postanowienie oddalające, a więc rozpoznające merytorycznie wniosek skarżącego. Kontroli zażaleniowej podlega postanowienie o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Adama Gołucha. Naczelny Sąd Administracyjny władny jest do samodzielnej oceny prawidłowości wydanego postanowienia, a kwestia związana z pytaniem prawnym Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sędziów osób powołanych przez tzw. neo-KRS nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniające zawieszenie postępowania sądowego.
Nie mógł także zostać uwzględniony zawarty w uzasadnieniu zażalenia "wniosek ewentualny do rozpoznania po wyznaczeniu składu orzekającego", tj. wniosek o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a., a w przypadku jego nieuwzględnienia – wniosek o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego, w dalszej kolejności przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności w trybie art. 42 § 3 p.u.s.a., jak również wyłączenie od orzekania "Sędziów delegowanych do Sądu z innych sądów, a w szczególności Sądów niższej instancji".
Należy po pierwsze wskazać, że mimo wymogu zawartego w art. 19 p.p.s.a., jednocześnie z wniesieniem pisma zawierającego rzeczone żądanie, nie wskazano na okoliczności mogące w realiach konkretnego przypadku wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności konkretnego sędziego, wszak na moment jego formułowania skarżącemu nie był znany sędzia wyznaczony do rozpoznania sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której sędzia wyznaczony do określonego składu byłby zainteresowany wynikiem sprawy lub przejawiał oznaki uprzedzenia lub niekorzystnego nastawienia do strony. Ponadto wątpliwość co do bezstronności takiego sędziego winna być uzasadniona, co oznacza konieczność przedstawienia odpowiedniej argumentacji i odniesienia do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie.
Po drugie, za niedopuszczalne należy uznać abstrakcyjne formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Omawiana instytucja procesowa winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Tożsama argumentacja odnosi się zarówno do wniosku w zakresie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również delegowanych z wojewódzkich sądów administracyjnych do orzekania w tutejszym Sądzie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.