III OZ 33/24

III OZ 33/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.61 par.3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. sp.j. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2288/21 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi [...] S.A. sp.j. [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2288/23, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 października 2023 r. nr DPP-TPZ.0272.111.2023(3) w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że w skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z argumentacją, że tymczasowa ochrona prawna mogłaby uchronić skarżącą przed skutkami decyzji bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że chodzi o szkodę wyrządzoną wykonaniem decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Zdaniem skarżącej, ustalony w decyzji środek nie powinien był być wobec niej w ogóle zastosowany, a także brak jest podstaw do zamrożenia jej zasobów, co wynika z samych podstawowych prawidłowo zrekonstruowanych faktów mających znaczenie dla zastosowania ustawy sankcyjnej i nie wymaga dokonywania wykładni szczegółowych przepisów czy dokonywania skomplikowanych analiz materiału dowodowego. Brak udzielenia skarżącej ochrony tymczasowej i późniejsze uchylenie decyzji, uniemożliwią jej skorzystanie z ustalonego "kontyngentu", a przede wszystkim z możliwości pozyskania i zbudowania nowej relacji w alternatywnych źródłach pozyskiwania sadzy technicznej. Liczba takich źródeł nie jest nieograniczona, a warunki rozpoczęcia współpracy z nowym podmiotem wraz z upływem czasu będą stawały się coraz mniej korzystne z uwagi na rosnącą konkurencję. Powyższe zaś wykracza poza zakres zwykłych skutków ekonomicznych decyzji. Poza powyższy zakres wykraczają również skutki decyzji, których doświadcza już w okresie przygotowywania skargi. Interesy skarżącej nie zostaną zabezpieczone przy tym na gruncie art. 5 ustawy umożliwiającego Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej wyrażenie zgody na uwolnienie niektórych zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych. Jak podała skarżąca, już została poinformowana przez dostawcę energii elektrycznej o wypowiedzeniu umów na dostawę energii elektrycznej oraz o demontażu liczników energii elektrycznej. Ponadto przedłużający się okres braku możliwości generowania przychodów, przy zwiększających się kosztach, nieuchronnie spowoduje upadłość skarżącej. Powyższe, aż do przywrócenia zasilania, wyłącza ją oraz spółki z Grupy [...] z możliwości korzystania ze swoich zasobów oraz podejmowania czynności zmierzających do ochrony jej praw. Dostawy energii elektrycznej są również kluczowe dla próby utrzymania aktywów skarżącej w stanie niepogorszonym. Skarżąca podniosła, że brak dostępu do energii elektrycznej pozbawi ją możliwości obsługi i zabezpieczenia magazynów z sadzą techniczną.
Następnie WSA w Warszawie wyjaśnił, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności została w sposób kompleksowy uregulowana w art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), zaś katalog pozytywnych przesłanek warunkujących wstrzymanie przez sąd administracyjny wykonania aktu lub czynności określony został w art. 61 § 3 P.p.s.a. i ma charakter taksatywny. Zgodnie z treścią tego przepisu, sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Rozpoznając wniosek, Sąd stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie, ponieważ przesłanki określone w art. 61 § 3 P.p.s.a. nie zostały przez skarżącą uprawdopodobnione. Obowiązek uprawdopodobnienia nakłada na stronę obowiązek przedstawienia konkretnych zdarzeń, które uprawdopodobnią, że wykonanie zaskarżonej decyzji faktycznie spowoduje znaczną szkodę lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, niezbędne jest wskazanie na konkretne okoliczności pozwalające ocenić, czy wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Zadaniem Sądu jest natomiast ocena, czy argumenty przedstawione przez skarżącą przemawiają za wydaniem postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Ponadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie kwestionowana decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1497 ze zm., dalej "ustawa"). Jest to ustawa szczególna (specustawa), która reguluje m.in. zasady wpisywania na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. Zgodnie z art. 3 pkt 10 tej ustawy, decyzja w tym przedmiocie podlega natychmiastowemu wykonaniu. Zastosowane w tego rodzaju decyzji środki mają służyć przeciwdziałaniu wspierania agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę przez podmiot w niej wskazany i w związku z tym muszą być wykonane natychmiast. Interes społeczny polegający na przeciwdziałaniu agresji przeważa w tej konkretnej sytuacji nad interesem podmiotu wpisanego na taką listę. Zatem wskazywane przez Spółkę przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji nie mogą być brane pod uwagę ze względu na cel ustawy. Okoliczności te stanowią oczywiste następstwa wykonania tego rodzaju decyzji, jak zaskarżona w niniejszej sprawie. Udzielenie ochrony tymczasowej w oparciu o wskazane przez Spółkę argumenty stawiałoby pod znakiem zapytania nie tylko sens normy wyrażony w art. 3 ust. 10 ustawy, ale i skuteczność zaskarżonej decyzji, a ostatecznie - cel ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Innymi słowy, skutki wykonania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, a więc "zamrożenie majątku" Spółki – tj. czasowa niemożność dysponowania tym majątkiem – a co za tym idzie poważne utrudnienia lub wręcz brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, są celowym zabiegiem ustawodawcy, który z pewnością wziął je pod uwagę uchwalając ustawę. Zatem wstrzymywanie wykonania tejże decyzji z przyczyn opisanych przez skarżącą Spółkę, byłoby wprost sprzeczne z celem powyższej ustawy. Należy również zwrócić uwagę, że w samej ustawie zostały przewidziane szczególne instrumenty prawne mające na celu przeciwdziałać ryzyku powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (art. 5 czy art. 6a tej ustawy), o które to skarżąca Spółka może zabiegać.
WSA w Warszawie zauważył również, że w przypadku złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., w sytuacji gdy nadany jest jej rygor natychmiastowej wykonalności z mocy ustawy, wykładnia tego przepisu musi nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 61 § 2 P.p.s.a. Oznacza to, że Sąd nie może wstrzymać wykonania decyzji, jeśli w sprawie zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie takiej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Zaskarżona decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy samej ustawy, co oznacza, że w sprawie zachodzą przesłanki "od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie decyzji lub postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności". Inaczej mówiąc, nawet zmiana okoliczności faktycznych w toku postępowania sądowego w stosunku do ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym pozostaje co do zasady bez wpływu na natychmiastową wykonalność decyzji, gdyż jej wykonalność przewidział ustawodawca niejako "z góry".
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca Spółka, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia i zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazania sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1. art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie został przez skarżącą uprawdopodobniony;
2. art. 49 § 1 P.p.s.a. poprzez brak wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w zakresie uprawdopodobnienia wskazanych w nim okoliczności;
3. art. 61 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 1 ustawy, poprzez błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji nie mogą być brane pod uwagę ze względu na charakter i cele ustawy;
4. art. 61 § 2 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a i art. 3 ust. 10 in fine ustawy i w konsekwencji uznanie, że ogranicza on możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji,
5. art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. sformułowanie uzasadnienia postanowienia w sposób niejasny i lakoniczny, z pominięciem twierdzeń oraz dowodów przedstawionych przez skarżącą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie podważyło trafności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zwrócił uwagę, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana w oparciu o ustawę z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Jest to ustawa szczególna (specustawa), która w przepisach reguluje zasady wpisywania na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r., tj. reguluje zasady i tryb ingerencji administracyjnoprawnej w swobodę działalności gospodarczej. Z art. 3 ust. 10 tej ustawy wynika, że decyzja podjęta w sprawie wpisu na taką listę podlega natychmiastowemu wykonaniu. Zatem aby zastosowane w tej decyzji środki mogły służyć przeciwdziałaniu wspierania agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę przez podmiot w niej wskazany, muszą być wykonane natychmiast, a interes społeczny polegający na przeciwdziałaniu agresji przeważa w tej konkretnej sytuacji nad interesem podmiotu wpisanego na taką listę. Nie ulega wątpliwości, że szeroki zakres rozwiązań przewidzianych w ustawie powoduje, iż wydanie zaskarżonej decyzji może powodować w odniesieniu do strony ryzyko wystąpienia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Katalog środków wskazanych w art. 1 ustawy umożliwia bowiem m.in. zamrożenie wszelkich funduszy i zasobów gospodarczych będących własnością, pozostających w posiadaniu, faktycznym władaniu lub pod kontrolą podmiotu, czy też wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w takim stanie rzeczy wpis podmiotu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. oraz zastosowanie środków określonych w ustawie rodzi doniosłe skutki prawne, uniemożliwiające podejmowanie jakichkolwiek dyspozycji w odniesieniu do majątku danego podmiotu. Jednakże wskazywane przez skarżącą Spółkę przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji nie mogą być brane pod uwagę ze względu na cel ustawy, tym bardziej, że w niniejszej sprawie zostały one oparte na typowych racjach odnoszących się do trudności ekonomicznych, które stanowią oczywiste następstwa wykonania zaskarżonej decyzji. Udzielenie ochrony tymczasowej w oparciu o wskazane przez skarżącą spółkę argumenty stawiałoby zatem pod znakiem zapytania nie tylko sens normy wyrażony w art. 3 ust. 10 ustawy, ale i skuteczność zaskarżonej decyzji, a finalnie cel tej ustawy (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OZ 584/22). Ponadto podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek sąd administracyjny powinien brać pod uwagę następstwa wykonania decyzji nie tylko w kontekście sytuacji strony skarżącej, lecz również uwzględnić szeroko rozumiany interes publiczny. Częstokroć bowiem interes skarżącego w czasowym odroczeniu skutków wykonania zaskarżonego aktu koliduje z innymi wartościami zasługującymi na ochronę (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt III OZ 101/23).
W ocenie NSA, w sprawie należy uwzględnić kontekst normatywny, który nakazuje uznać, iż na gruncie ustawy zostały przewidziane szczególne instrumenty prawne, mające na celu przeciwdziałać ryzyku powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Wskazać tu należy na art. 5 ustawy, umożliwiający Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej wyrażenie zgody na uwolnienie niektórych zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych, lub udostępnienie niektórych zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych, na warunkach, jakie uzna za stosowne. W kontekście tego przepisu umożliwienie podmiotowi wpisanemu na listę dysponowania majątkiem należy do kompetencji właściwego organu administracji. Organ ten – rozważając przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 5 ustawy – powinien wziąć pod uwagę także słuszny interes strony. Zatem ostatecznie to Szef KAS uwzględnia okoliczności przemawiające za "odmrożeniem" części majątku, zaś decyzja może zostać wydana także z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ponadto na mocy ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1713) z dniem 18 sierpnia 2022 r. dodano do ustawy art. 6a przewidujący instytucję tymczasowego zarządu przymusowego. Zarząd ten ustanawia minister właściwy do spraw gospodarki w drodze decyzji, gdy jest to niezbędne dla zapewnienia funkcjonowania podmiotu gospodarczego prowadzącego przedsiębiorstwo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, m.in. w celu utrzymania miejsc pracy w tym przedsiębiorstwie. Celem zarządcy jest zapewnienie ciągłości działalności przedsiębiorstwa podmiotu gospodarczego, zarządzanie przedsiębiorstwem, wykonywanie uprawnień przysługujących osobie lub podmiotowi wpisanym na listę, wobec których został ustanowiony zarząd, a także podejmowanie działań niezbędnych do zapobieżenia wykorzystaniu środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych objętych zarządem w celu bezpośredniego lub pośredniego wspierania agresji, naruszeń lub innych działań określonych w art. 3 ust. 2. Strona żaląca może zmierzać do uniknięcia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków także na drodze określonej w art. 6a ustawy.
Podsumowując, skoro przeciwdziałanie ryzyku powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków jest możliwe na drodze administracyjnej, to brak jest podstaw do udzielenia stronie ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a.
Należy także zauważyć, iż w przypadku, gdy strona we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można tego uznać – jak błędnie w zażaleniu twierdzi skarżąca – za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 P.p.s.a.), lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, skutkujący oddaleniem wniosku. Uzasadnienie wniosku nie jest bowiem elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność, zatem nie podlega uzupełnieniu poprzez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie i uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, a więc jego niezamieszczenie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., art. 61, teza 11 oraz postanowienia NSA z dnia: 2 października 2013 r., sygn. akt I OZ 848/13 i 16 września 2014 r., sygn. akt I OZ 744/14).
Prawidłowości wydanego przez sąd rozstrzygnięcia nie podważają również zarzuty i argumenty zażalenia. W szczególności niezasadny jest argument dotyczący lakoniczności oraz nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. W ocenie NSA, sąd wyczerpująco wskazał przyczyny, które legły u podstaw odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, wskazał jakimi powodami się kierował, przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz odniósł się do okoliczności niniejszej sprawy.
Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.