III OZ 323/25

III OZ 323/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 827/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2025-10-13
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono zażalenie w części oraz odrzucono zażalenie w pozostałej części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J.– redaktora naczelnego czasopisma [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 827/24 w sprawie ze skargi M. J. – redaktora naczelnego czasopisma [...] na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. oddalić zażalenie w części dotyczącej pkt. 1 zaskarżonego postanowienia, 2. odrzucić zażalenie w części dotyczącej pkt. 2 zaskarżonego postanowienia.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 7 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 827/24, po rozpoznaniu wniosku skarżącego M. J.– redaktora naczelnego czasopisma [...] o wyłączenie sędziów WSA: Doroty Fleszer i Adama Gołucha oraz asesora WSA Adama Pawlyty, na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), odmówił wyłączenia sędzi WSA Doroty Fleszer oraz asesora WSA Adama Pawlyty od rozpoznawania sprawy (pkt 1) oraz wyłączył sędziego WSA Adama Gołucha od orzekania w niniejszej sprawie (pkt 2).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, w odniesieniu do pkt 2 postanowienia, że wniosek o wyłączenie sędziego WSA Adama Gołucha był zasadny. W odniesieniu do pkt 1 Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie od orzekania sędziego WSA i asesora sądowego jest niezasadny. Zdaniem skarżącego osoby te winny być wyłączone od orzekania w niniejszej sprawie, gdyż zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w sposób nieprawidłowy. Jednakże w ocenie Sądu powołane przez skarżącego mają charakter generalny i nie zostały poparte konkretnymi obiektywnymi okolicznościami oraz dowodami wskazującymi na realną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Wniosek skarżącego nie zawiera takiej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów wymienionych we wniosku w rozpoznaniu sprawy, co czyni żądanie nieuzasadnionym. Za wskazanie konkretnych okoliczności przemawiających za wyłączeniem sędziego i asesora nie może zostać uznane przekonanie skarżącego o nieprawidłowym powołaniu ww. do pełnienia urzędu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. J., zaskarżając je w całości. W zażaleniu wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania z udziałem strony przed TSUE pod sygn. akt "C 521/2", w którym to zostaną rozpoznane pytania SR Poznań Stare Miasto w Poznaniu o ustalenie statusu (braku statusu) sądu osób powołanych przez polityczną KRS na urząd sędziego lub asesora oraz skuteczności tego powołania w świetlę prawa Unii, a także co do kwestii skuteczności (braku skuteczności) orzeczeń wydanych przez nominatów politycznej KRS i prawnej dopuszczalności ich wykonywania na terytorium państwa Unii Europejskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił, jako niedopuszczalne, zażalenie na postanowienie w części dotyczącej pkt. 2, tj. wyłączającej sędziego WSA Adama Gołucha od orzekania w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci je temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Na podstawie art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. a contrario zażalenie na postanowienie uwzględniające wniosek o wyłączenie sędziego nie przysługuje (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 sierpnia 2010 r., I OZ 601/10).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie w części dotyczącej pkt. 2 zaskarżonego postanowienia.
W pozostałej części zażalenie podlega oddaleniu jako niezawierające usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zawieszenie postępowania należy wskazać, iż podlega on oddaleniu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten przewiduje fakultatywną kompetencję sądu administracyjnego, co oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobligowany do zawieszenia postępowania w razie spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie rozstrzygnięcie zagadnienia, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2023 r., III OSK 7047/21). W ocenie NSA zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie byłoby niezasadne, albowiem zagadnienie związane z dopuszczalnością podważania statusu sędziów i asesorów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w nieprawidłowym składzie w trybie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora sądowego) zostało rozstrzygnięte uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, wiążącą wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych stosownie do treści art. 269 § 1 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zażalenia, kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA.
Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego WSA i asesora sądowego wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z ich powołaniem na stanowisko asesora WSA, gdyż art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu.
Niezależnie od powyższego, w ocenie NSA w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie od orzekania ww. sędziego i asesora sądowego. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.".
W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia sędzi WSA Doroty Fleszer oraz asesora WSA Adama Pawlyta. Na uzasadnienie wniosku wskazał, że osoba formalnie powołana na urząd sędziego (asesora) na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa w obecnym składzie nie jest sędzią (asesorem) w rozumieniu prawa.
Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. sędziego i asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że podane przez skarżącego we wniosku o wyłączenie sędziów i asesora nie wskazują na możliwy brak bezstronności w rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Samo osobiste przeświadczenie strony co do tego, że sędzia (asesor) był powołany przez polityczną KRS i w związku z tym nie jest niezawisły, nie może być uznane za przemawiające za jego wyłączeniem. Jednocześnie złożone przez sędziego i asesora WSA oświadczenia, iż w sprawie nie istnieją okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do prawdziwości tych oświadczeń. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki wskazane w art. 18 i 19 p.p.s.a., wystarczające w tym miejscu jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia ww. asesora z mocy ustawy, jak i z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie w części dotyczącej pkt. 1 zaskarżonego postanowienia.