III OZ 321/25

III OZ 321/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
III OZ 549/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-18
II SA/Wa 1390/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-01-19
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 86, art. 87
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1390/23 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi W.Z. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...], Prezes Rady Ministrów (dalej także jako: "organ") po rozpatrzeniu wniosku W.Z. (dalej także jako: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 2 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej, utrzymał w mocy wskazaną decyzję.
Skarżący powołaną decyzję z dnia 12 kwietnia 2023 r. odebrał w dniu 21 kwietnia 2023 r. (por. zwrotne potwierdzenie odbioru w tej dacie, k. 52 akt administracyjnych) i zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, składając skargę w dniu 16 czerwca 2023 r. (por. koperta, w której nadano skargę w Urzędzie Pocztowym [...] 1, k. 6 akt).
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r. odrzucił ww. skargę, uznając ją jako wniesioną z uchybieniem terminu.
Skarżący objął powołane postanowienie zażaleniem.
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 27 lutego 2024 r. odrzucił zażalenie, wskazując, że wniesiono je po upływie siedmiodniowego terminu.
Skarżący objął powołane postanowienie zażaleniem.
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 2 lipca 2024 r. odrzucił zażalenie, wniesione przez skarżącego na postanowienie z dnia 27 lutego 2024 r., uznając je za spóźnione.
Skarżący objął powołane postanowienie zażaleniem.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt III OZ 549/24, oddalił zażalenie skarżącego na postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 2 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1390/23.
Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie pismem z dnia 22 października 2024 r. wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika – radcę prawnego do prowadzenia sprawy z urzędu – w ramach przyznanego prawa pomocy.
Ustanowiony pełnomocnik w piśmie z dnia 20 listopada 2024 r. (data prezentaty WSA) sformułował wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wskazał, że skarżący, w związku z ogólną sytuacją jego dotyczącą, stał się osobą nieporadną życiowo. Będąc świadomym ograniczeń w postrzeganiu i percepcji przepisów prawa i kierowanych do niego pouczeń, już w spóźnionej skardze wniósł o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Zdaniem pełnomocnika przedmiot niniejszego postępowania jest na tyle delikatną materią, że w powiązaniu z okolicznościami dotyczącymi skarżącego a jednocześnie pozbawieniem go – nie z jego winy – pomocy profesjonalnego pełnomocnika na wstępnym etapie sprawy, uzasadnia przywrócenie terminu do złożenia skargi. Następnie pismem z dnia 3 lutego 2025 r. (data prezentaty WSA) uzupełnił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, poprzez załączenie dokumentacji medycznej.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1390/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję organu z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej: odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracji w Warszawie wskazał, że pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu wskazał na jego nieporadność życiową oraz ograniczenia w postrzeganiu i percepcji przepisów prawa i kierowanych do niego pouczeń. Zwrócił również uwagę na okoliczność pozbawienia skarżącego pomocy profesjonalnego pełnomocnika na wstępnym etapie sprawy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji przedstawione okoliczności mające w przekonaniu pełnomocnika skarżącego wpływ na nieterminowe wniesienie skargi, nie stanowią w realiach niniejszej sprawy o zaistnieniu przesłanek przemawiających za stwierdzeniem braku winy w uchybieniu wspomnianego terminu. W niniejszej sprawie nie przedstawiono na tyle przekonującej argumentacji na rzecz złożonego wniosku o przywrócenie terminu, by można było przyjąć brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia skargi. Samo bowiem wskazanie na nieporadność życiową i brak należytego rozumienia kierowanych do skarżącego pouczeń, nie może stanowić skutecznej przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. W pouczeniu stanowiącym integralną część decyzji objętej skargą do Sądu, wskazano zaś, że strona niezadowolona z decyzji może wnieść na nią skargę – za pośrednictwem organu - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie trzydziestu dni od dnia jej doręczenia. Również fakt braku przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu na wstępnym etapie postępowania, nie może – wobec uchybienia terminowi w danym zakresie – stanowić przesłanki braku winy w dopełnieniu terminu. Potencjalnie bowiem ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik, byłby umocowany do działania w imieniu skarżącego z dniem wyznaczenia i od tego czasu odpowiadałby za podejmowane w jego imieniu czynności procesowe. Nie mógłby zatem, z oczywistych względów, odpowiadać za kroki procesowe podejmowane przed jego powołaniem do występowania w danej sprawie. Jego działanie byłoby zatem irrelewantne z punktu widzenia czynności procesowych podejmowanych na etapie składania skargi do sądu administracyjnego.
W przedmiotowej sprawie tego rodzaju okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności w zakresie przestrzegania terminowości czynności procesowych nie można było przezwyciężyć, nie wystąpiły.
Mając powyższe na względzie. Sąd, działając na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł, reprezentowany przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu, skarżący zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764 ze zm.) o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za I i II instancję, powiększonej na podstawie § 4 ust. 3 o stawkę 23% podatku VAT.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. i art. 87 § 2 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest kryterium braku winy. Kryterium to wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. Zatem strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, że powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły.
W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (por. postanowienie NSA z 8.06.2016 r., I GZ 369/16, LEX nr 2106390).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym w sprawie nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Istotą sporu jest ocena, czy skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, uprawdopodobnił, że niewniesienie skargi w terminie, wynikającego – jego zdaniem – z nieporadności życiowej, ograniczeń w postrzeganiu i percepcji przepisów prawa i kierowanych do niego pouczeń nastąpiło bez winy skarżącego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz argumentacja przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu odpowiada prawu, a skarżący nie podważył jej w przedmiotowym zażaleniu.
Twierdzenia skarżącego o ogólnej nieporadności pozostają gołosłowne, a w części są w oczywisty sposób sprzeczne z ustalonymi w sprawie okolicznościami, co czyni je nie w pełni wiarygodnymi.
Przede wszystkim wskazać należy, że przedłożona przez pełnomocnika skarżącego dokumentacja medyczna w postaci zaświadczenia o stanie zdrowia jest datowana na dzień 3 grudnia 2024 r., zaś skarżącemu upływał termin na wniesienie skargi wraz z dniem 21 maja 2023 r., tym samym te okresy dzieli ponad 1,5 roku. Nadmienić należy, że faktycznie skarżący złożył przedmiotową skargę w dniu 16 czerwca 2023 r. Inna dokumentacja medyczna nie została przedłożona do akt sprawy. Dalej, wprawdzie w rubryce "Rozpoznanie – choroba podstawowa" jest informacja o padaczce, bólach grzbietu i rwie kulszowej, zaś w rubryce "Opis przebiegu choroby i dotychczasowego leczenia" jest adnotacja, że "(...) ma wykonane badania obrazowe w związku z bólami grzbietu od 3 lat", jednak w żaden sposób nie przemawia to za okolicznością, że w okresie od dnia 21 kwietnia 2023 r. (data doręczenia decyzji organu) do dnia 21 maja 2023 r. (data, z którą upływał termin na wniesienia skargi od decyzji organu) skarżący był rzeczywiście osobą ogólnie nieporadną życiową i ograniczoną w postrzeganiu i percepcji przepisów prawa i kierowanych do niego pouczeń.
Wskazać należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, zgodnie z którym przeszkodę uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu może stanowić nagła choroba strony lub jej pełnomocnika. Równocześnie wskazuje się jednak, że sama choroba, nawet udokumentowana zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, gdyż należy w takiej sytuacji również wykazać, że jej rodzaj uniemożliwiał dokonanie konkretnej czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy osoby trzeciej przy dokonaniu tej czynności (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 508/13; z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 329/14; z 20 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 383/14; z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 643/14; CBOSA). Jak już wyżej wskazano, skarżący jednak takich okoliczności nie wykazał we wniosku. Z wniosku o przywrócenie terminu oraz z treści zażalenia nie wynika, że dolegliwości chorobowe utrudniały skarżącemu funkcjonowanie w całym okresie trwania choroby, jak również kiedy się nasiliły i jak długo się utrzymywały, a zatem nie wykazał, że stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że wykluczało to podejmowanie przez niego jakichkolwiek czynności.
Mając wyżej wymienione okoliczności na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu braku winy w uchybieniu terminu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.