III OZ 311/25

III OZ 311/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
658
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Dyrektor Szkoły
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 247
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt I SPP/Op 137/24 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S.W. na bezczynność Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] w [...] w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania zarejestrowanej pod sygn. akt I SAB/Op 102/24 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
S.W. (dalej także jako: "skarżący"), pismem z dnia 15 października 2024 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] w [...] (dalej także jako: "organ") w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania pisma z dnia 13 sierpnia 2024 r.
Skarga ta została odnotowana w repertorium sądowym pod sygn. akt I SAB/Op 102/24.
Skarżący zarzucił organowi, że ten bezpodstawnie pozostawił bez rozpoznania pismo skarżącego z 9 sierpnia 2024 r., które wpłynęło do sekretariatu szkoły w dniu 13 sierpnia 2024 r. Pismo to zawierało wniosek o "umożliwienie przeprowadzenia egzaminu z zakresu klasy trzeciej dla F.W. oraz klasy drugiej dla M.W. przed dniem 1 września 2024 r. i dopuszczenie ich do klas odpowiednich do ich wieku".
Skarżący wniósł o: stwierdzenie bezczynności organu, polegającej na pozostawieniu bez rozpoznania pisma złożonego w dniu 13 sierpnia 2024 r., zasądzenie od organu kwoty 20.000 zł jako słusznej i zasadnej w tej sprawie, zwolnienie od kosztów postępowania w całości oraz ustanowienie radcy prawnego.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Op 137/24 i stanowi przedmiot niniejszego postanowienia.
Pismem z dnia 30 sierpnia 2024 r. organ pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego z dnia 9 sierpnia 2024 r., złożony w sekretariacie szkoły w dniu 13 sierpnia 2024 r. Z akt sprawy wynika, że wniesienie skargi było poprzedzone ponagleniem skierowanym do organu, czego dokonano w piśmie z dnia 30 sierpnia 2024 r., a następnie w piśmie z dnia 14 października 2024 r. – złożonym w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "k.p.a.").
W odpowiedzi na skargę z dnia 13 listopada 2024 r., organ wniósł o jej odrzucenie w całości, ewentualnie o jej oddalenie w całości. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ podniósł, że w niniejszym przypadku brak jest sprawy administracyjnej. Złożenie przez skarżącego wniosku z dnia 9 sierpnia 2024 r. nie wszczęło bowiem postępowania administracyjnego, a organ nie był zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie egzaminu klasyfikacyjnego, obejmującego swoim zakresem kolejny rok szkolny, w którym M.W. i F.W. nie spełniali obowiązku szkolnego, ponieważ taki obowiązek nie wynika z obowiązujących przepisów prawa. W ocenie organu, egzaminowanie uczniów nie jest sprawą administracyjną w znaczeniu przyjętym w art. 1 k.p.a. Organ podniósł, że zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowień oraz innych aktowi i czynności z zakresu administracji publicznej. Skoro zaskarżona bezczynność nie dotyczy zwłoki w wydaniu decyzji, postanowienia, czy też innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, to – w ocenie organu – należy uznać skargę za niedopuszczalną. Organ zwrócił także uwagę na kwestię braku umocowania skarżącego do dokonania czynności w imieniu małoletnich synów, a zatem i do złożenia skargi do sądu administracyjnego. W ocenie organu, skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad swoimi małoletnimi dziećmi, na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu I Wydział Cywilny z dnia 4 lipca 2022 r., sygn. akt I ACa 1001/21. Wobec pozbawienia skarżącego władzy rodzicielskiej, został on także pozbawiony możliwości reprezentacji małoletnich synów, czyli umocowania do dokonywania czynności prawnych w ich imieniu. Zatem wniosek o przeprowadzenie egzaminu jest, zdaniem organu, bezprzedmiotowy.
Organ, na poparcie okoliczności podnoszonych w odpowiedzi na skargę, dołączył do akt stosowną dokumentację, w tym kopie: wyroków sądów powszechnych, protokołów egzaminów klasyfikacyjnych, protokołu zebrania Rady Pedagogicznej.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt I SPP/Op 137/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, wniosku S.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S.W. na bezczynność Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] w [...] w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania zarejestrowanej pod sygn. akt I SAB/Op 102/24: odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wskazał, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Jednakże w myśl art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zatem, nawet jeśli zachodzą przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, określone w art. 246 p.p.s.a., oczywista bezzasadność skargi wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy.
Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności ocenił, czy skarga w sprawie jest dopuszczalna, czyli czy podlega właściwości sądu administracyjnego. Z tytułu skargi wynika, że została ona wniesiona na bezczynność organu, poprzez pozostawienie bez rozpoznania pisma zawierającego wniosek o przeprowadzenie egzaminu klasyfikacyjnego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że warunkiem prawidłowego rozpoznania skargi na bezczynność organu jest przede wszystkim ustalenie, co jest przedmiotem złożonej przez stronę skargi na niedziałanie organu administracji publicznej. Ustalenie przedmiotu żądania strony determinuje bowiem odpowiedź na pytanie, czy żądaniu temu po stronie organu administracji odpowiada prawnie określony obowiązek działania. W celu oceny dopuszczalności skargi wniesionej w niniejszej sprawie do Sądu, w pierwszej kolejności należało zbadać jej przedmiot. Skarżący zarzuca bowiem organowi bezczynność wskutek pozostawienia bez rozpoznania jego wniosku o przeprowadzenie wobec jego małoletnich synów egzaminu komisyjnego w zakresie podstawy programowej.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że jak podkreśla się w orzecznictwie i literaturze, kwestie oceniania czy to poziomu wiedzy czy zachowania się nie mieszczą się w pojęciu władczych rozstrzygnięć objętych kognicją sądownictwa administracyjnego (postanowienie NSA z 20 lutego 1985 r., sygn. akt SA/Gd 1174/84, ONSA 1985/1/9; postanowienie NSA z 24 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 1428/99; postanowienie WSA w Warszawie z 28 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 2027/05, ONSAiWSA 2008/2/33). Takie działania stanowią samoistne uprawnienia organu oceniającego. Jest to sfera oceny pewnego stanu faktycznego pozostawiona jego uznaniu. W żadnym systemie prawnym sądownictwo nie wkracza w taką dziedzinę. Objęcie takich działań kontrolą wkraczałoby nie w sferę legalności, lecz celowości. Stanowiłoby ingerencję w autonomię egzaminatora czy innego organu oceniającego w zakresie kwalifikacji pewnych zachowań, czy stanu wiedzy danej osoby. Zasadne jest zatem stanowisko, że kwestie przyporządkowania danego zachowania lub poziomu wiedzy określonej ocenie nie należą do spraw z zakresu administracji publicznej (postanowienie NSA z 12 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1744/09).
Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że skarga jest oczywiście bezzasadna, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (wykracza ona poza zakres przedmiotowy objęty kontrolą sądów administracyjnych). Z tego powodu, zgodnie z art. 247 P.p.s.a., nie było również podstaw do merytorycznego rozpatrzenia przez Sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wywiódł skarżący zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przyznanie wnioskowanego prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W piśmiennictwie oraz orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, gdy obowiązujące prawo jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania zawartego w skardze bądź gdy zachodzą przesłanki niedopuszczalności skargi. Analizowany przepis jest instrumentem służącym ekonomii procesowej, bowiem pozwala zakończyć postępowanie w jak najkrótszym czasie bez potrzeby angażowania procedur sądowych w sytuacji, gdy skarga bez głębszej analizy prawnej jest oczywiście bezzasadna (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1629/16, Legalis; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 822/17, Legalis).
Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2008 r., I OZ 273/08 oraz z 14 lutego 2012 r., II GZ 41/12, z 24 listopada 2015 r., I OZ 1534/15; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572, M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 980, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 1034 i nast.).
Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi (art. 247 p.p.s.a.). O oczywistej bezzasadności skargi można bowiem mówić w sytuacji, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Innymi słowy oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to przypadków, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie, bowiem już sam fakt dokonania przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia obszernych rozważań co do wskazanych przepisów prawa materialnego (ustawy o systemie oświaty) w kontekście żądania skarżącego – prowadzi do uznania, iż nie mamy do czynienia z przypadkiem, w którym bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Jak już wyżej wskazano, oczywista bezzasadność skargi musi wynikać bezpośrednio z jednoznacznych i niewymagających interpretacji przepisów prawa. Podstawą zastosowania art. 247 p.p.s.a. nie może być także fakt, iż dana kwestia wydaje się być przesądzona w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OZ 775/07).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu błędnie zastosował art. 247 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji oceni go w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.