III OZ 299/23

III OZ 299/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I OZ 1178/17 - Postanowienie NSA z 2017-08-04
I OZ 718/18 - Postanowienie NSA z 2018-07-31
I OZ 719/18 - Postanowienie NSA z 2018-07-31
II SA/Kr 208/16 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2016-04-04
III OZ 567/23 - Postanowienie NSA z 2023-11-14
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 88 w zw. z art. 87 § 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 208/16 o odrzuceniu wniosku T.L. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 208/16 o odrzuceniu skargi T.L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2015 r. znak: Adm.0144-3-248/15/SO w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 208/16 odrzucił skargę T.L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2015 r. znak: Adm.0144-3-248/15/SO w przedmiocie dostępu do informacji publicznej, ze względu na nieuzupełnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, braków formalnych skargi przez jej podpisanie.
Odpis w/w postanowienia, wraz z uzasadnieniem, został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 28 kwietnia 2016 r. (k. 30 akt sądowych), wraz ze stosownym pouczeniem o dopuszczalności, terminie i sposobie jego zaskarżenia.
W dniu 11 kwietnia 2022 r. T.L. przesłał do Sądu wiadomość e-mail zatytułowaną: "Zażalenie na postanowienie z dnia 04.04.2016. Wnoszę o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. W postanowieniu z dnia 16.03.2022, sąd pisze, że rzekomo wnioskodawca/skarżący nie zażalił się na postanowienie z dnia 16.03.2016. Tym samym wniosek i zażalenie są oczywiste".
W wykonaniu zarządzenia z dnia 28 kwietnia 2022 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu, poprzez ich podpisanie i uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 16 maja 2022 r.
W odpowiedzi skarżący w dniu 23 maja 2022 r. przesłał zażalenie i wniosek o przywrócenie terminu podpisany podpisem elektronicznym. Dodatkowo przesłał niepodpisaną wiadomość e-mail, w której zawarł argumentację uzasadniającą, jego zdaniem, brak winy w uchybieniu terminu. Podniósł w niej m.in., że złożył przedmiotowe zażalenie, podobnie jak szereg innych pism procesowych, na dzienniku podawczym Urzędu Miasta w [...], zgodnie z zasadą pomocniczości urzędów i wnoszenia pism przez obywatela, który nie miał innej możliwości, aby wnieść pismo do sądu. Pisma te były przesyłane do WSA w Krakowie, zaś data złożenia na dzienniku podawczym była datą wpływu do Sądu, co jest jednoznaczne ze złożeniem w terminie. W ocenie skarżącego, w/w zażalenie figuruje w dokumentacji Urzędu Miasta w [...] jako wniesione na dziennik podawczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 208/16 odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§ 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§ 5). Zgodnie z art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się, iż kwestia dopuszczalności przywrócenia terminu po upływie roku od jego uchybienia stanowi przesłankę dotyczącą postępowania, należy więc do warunków dopuszczalności rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, a nie do przesłanek merytorycznych, czyli do warunków zasadności tego wniosku. W przypadku negatywnej decyzji sądu wniosek podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 88 p.p.s.a., a nie oddaleniu (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 580/10; 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 134/2008; 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 273/2011). Przepis art. 87 § 5 p.p.s.a. oznacza w istocie, że możliwość przywrócenia uchybionego terminu została, co do zasady, ograniczona rocznym terminem liczonym od dnia uchybionego terminu. W rozpoznawanej sprawie w/w przepis znajduje zastosowanie. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę T.L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2015 r. znak: Adm.0144-3-248/15/SO w przedmiocie dostępu do informacji publicznej na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., tj. z uwagi na nieuzupełnienie przez skarżącego braków formalnych skargi przez jej podpisanie. Jako że odpis postanowienia, wraz z uzasadnieniem i odpowiednim pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia, został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 28 kwietnia 2016 r., siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na to postanowienie upływał z dniem 5 maja 2016 r. Zatem od tej daty należałoby liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Tymczasem wniosek taki skarżący złożył w dniu 11 kwietnia 2022 r., a zatem po upływie roku od dnia uchybienia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Wobec powyższego spełniona została przesłanka ograniczająca do jednego roku możliwość procedowania nad wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej.
Analizując możliwość uznania, że przypadek opisany we wniosku jest "wyjątkowy", co uzasadniało rozważenie zasadności wniosku, Sąd pierwszej instancji wskazał, że pod pojęciem "przypadek wyjątkowy", o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a., należy rozumieć nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie. Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu należy wyważyć argumenty wspierające wniosek oraz argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, postanowienie SN z dnia 9 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 802/98). Jednocześnie ustawodawca nie określa ani nie egzemplifikuje pojęcia "przypadek wyjątkowy". Przez wyjątkowy przypadek należy zatem rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie (por. postanowienia NSA z dnia: 30 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 129/2011; 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 991/11).
WSA w Krakowie nie dopatrzył się w niniejszej sprawie żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Nie wynikają one również z samego wniosku o przywrócenie terminu. Podniesiona przez skarżącego okoliczność rzekomego składania pism procesowych na dzienniku podawczym Urzędu Miasta w [...], wbrew prawidłowej treści pouczenia sądowego, z całą pewnością nie jest wystarczająca do uznania, że w sprawie zachodzi jakakolwiek sytuacja wyjątkowa. Ponadto skarżący kwestionował już w przeszłości prawomocność postanowienia z dnia 4 kwietnia 2016 r., podnosząc, że złożył na nie zażalenie, choćby w wiadomości elektronicznej z dnia 23 lipca 2018 r. (k. 334 akt sądowych), po czym w sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 31 lipca 2018 r. sygn. akt I OZ 718/18 oddalił zażalenie skarżącego. W konsekwencji wniosek T.L. o przywrócenie terminu, złożony po upływie roku od dnia uchybionego terminu, wobec braku wyjątkowych okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 5 p.p.s.a.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia T.L. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał wniosek skarżącego o przywrócenie terminu za niedopuszczalny na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 5 p.p.s.a. Z w/w przepisów wynika, że sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym m.in. wniosek o przywrócenie terminu złożony po upływie roku od uchybionego terminu, w sytuacji, gdy nie zachodził przypadek wyjątkowy. Regulacja ta stanowi odstępstwo od normy wyrażonej w art. 86 § 1 p.p.s.a., w świetle której jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Prawidłowe zastosowanie art. 87 § 5 p.p.s.a. jest uwarunkowane wykazaniem łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, tj. że od uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej upłynął okres dłuższy niż rok oraz że nie zaistniały okoliczności wyjątkowe, które to spowodowały.
W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 4 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 208/16 upływał w 5 maja 2016 r., a wniosek o przywrócenie tego terminu skarżący złożył w dniu 11 kwietnia 2022 r. Nastąpiło to zatem niewątpliwie po upływie roku od uchybionego terminu (ponad 5 lat), co skutkuje ziszczeniem się pierwszej z przesłanek niedopuszczalności takiego wniosku.
Jeśli chodzi o drugą przesłankę określoną w art. 87 § 5 p.p.s.a., ustawodawca posłużył się w tym zakresie pojęciem nieostrym "przypadku wyjątkowego". Oznacza to konieczność każdorazowego zdefiniowania tego pojęcia przez sąd w odniesieniu do indywidualnych okoliczności danej sprawy. W orzecznictwie na gruncie tego przepisu wskazuje się, że pod pojęciem "przypadku wyjątkowego" należy rozumieć nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie. Pojęcie wyjątkowego przypadku podlega więc ocenie sądu, jednakże zgodnie z intencją ustawodawcy należy interpretować je ścieśniająco. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia – tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe – nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17). Podstawą do przywrócenia terminu na wniosek oparty o art. 87 § 5 p.p.s.a. nie może być np. sam fakt choroby, choćby ciężkiej, czy podeszły wiek, nie są one bowiem równoznaczne z całkowitą niemożnością dokonania czynności procesowej (por. postanowienia NSA z dnia: 2 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 444/13; 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14; 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 665/16; 21 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1301/17).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpił wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że podnoszona przez skarżącego okoliczność składania pism procesowych na dzienniku podawczym Urzędu Miasta w [...], wbrew prawidłowej treści pouczenia sądowego, nie jest wystarczająca do uznania, że w sprawie zachodzi sytuacja wyjątkowa. Skoro zatem w tej sprawie nie zachodził wyjątkowy przypadek uzasadniający złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionej czynności, to słusznie WSA w Krakowie odrzucił wniosek skarżącego jako niedopuszczalny (art. 88 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.