III OZ 240/23

III OZ 240/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SA/Gl 576/22 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2023-11-20
III OSK 1088/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-11
Skarżony organ
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 18 i 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na punkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 576/22 o oddaleniu wniosku M. J. o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer, asesora WSA Piotra Pysznego oraz asesora WSA Aleksandry Żmudzińskiej w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia 31 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 576/22, w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia 31 maja 2022 r., nr [...], w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej – w punkcie 1 oddalił wniosek M. J. w zakresie dotyczącym wyłączenia sędziego WSA Doroty Fleszer, asesora WSA Piotra Pysznego oraz asesora WSA Aleksandry Żmudzińskiej; w punkcie 2 wyłączył sędziego WSA Adama Gołucha od orzekania w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer, asesora WSA Piotra Pysznego oraz asesora WSA Aleksandry Żmudzińskiej nie został oparty o realną bądź potencjalną obawę o niezachowanie bezstronności asesora w konkretnej sprawie. W ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie. Z uzasadnienia wniosku nie wynikają żadne konkretne argumenty, co w ocenie Sądu pierwszej instancji nie czyni zadość wymogom art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a".
Wobec powyższego, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie wyżej wymienionych, dlatego orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a.
Przechodząc zaś do kontroli wniosku dotyczącego wyłączenia sędziego WSA Adama Gołucha, Sąd uwzględnił wniosek o jego wyłączenie zawarty w oświadczeniu złożonym w dniu 19 grudnia 2022 r. przez samego sędziego. Jak wynika z jego treści, zdaniem sędziego istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności ze względu na fakt, iż skarżący jest mu osobiście znany, gdyż jest jego studentem w [...] Wyższej Szkole [...] w K. Na tej podstawie Sąd Wojewódzki orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie, w zakresie punktu 1, złożył M. J., wnosząc o: "zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I P.p.s.a. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego (asesora) nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (dostępny, [w:] CBOSA), wskazując, że: "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.".
W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia wskazanych na wstępie asesorów i sędziego WSA. Na uzasadnienie wniosku wskazał, że osoba formalnie powołana na urząd sędziego (asesora) na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa w obecnym składzie nie jest sędzią (asesorem) w rozumieniu prawa.
Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia wyżej wymienionych. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 P.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 P.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez wyżej wymienionych asesorów i sędziego WSA oświadczenia, iż w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (k. 56, 57, 58) nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki wskazane w art. 18 i 19 P.p.s.a., wystarczające w tym miejscu jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia wyżej wymienionych z mocy ustawy, jak i z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
Odnosząc się natomiast do argumentacji powołanej w zażaleniu, w ocenie NSA nietrafne jest stanowisko zmierzające do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego (asesora) przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią (asesorem) w świetle prawa. Argumentacja ta w istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 P.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie. Na niedopuszczalność takiej wykładni art. 19 P.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18.
W tym względzie podzielić również należy stanowisko zaprezentowane w dotychczasowym orzecznictwie, że sędzia sądu administracyjnego (bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym), powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami (wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., III FSK 3626/21, LEX nr 3254005). W świetle judykatów TSUE, "sam fakt, iż sędziowie (...) są powoływani przez prezydenta (...) państwa członkowskiego nie musi powodować zależności owych sędziów od tego organu ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków", jeżeli "materialne warunki oraz zasady proceduralne podejmowania decyzji dotyczących powoływania sędziów są sformułowane w sposób niedopuszczający do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani" (§ 56 i 57 wyroku TSUE z 20 kwietnia 2021 r., C-896/19, Repubblika przeciwko Il-Prim Ministru, LEX nr 3163088 oraz wyroki TUSE: A.K. i in. C-585/18, C-624/18 i C-625/18, § 133 i 134 oraz A.B. i in., C-824/18, § 122 i 123, pub. https://curia.europa.eu/). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec dotychczasowych aktów powołania sędziów i asesorów sądów administracyjnych spośród kandydatów przedstawionych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na nowych zasadach, którzy sprawują wymiar sprawiedliwości i wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, nie sposób przyjąć, że podnoszona wadliwość Rady, jakkolwiek przekładająca się na ocenę prawidłowości nominacji sędziowskich, jest wystarczającą przesłanką do uznania wydawanych przez tych sędziów orzeczeń za niebyłe czy dotknięte wadą nieważności. Nawet gdyby uznać, że organ składający wniosek o powołanie w postaci obecnej Krajowej Rady Sądownictwa nie spełniał wymogów konstytucyjnych, to uznać należy, że wniosek został przedstawiony, podlegał on kontroli sądowej i co najważniejsze Prezydent RP w ramach przyznanej mu kompetencji dokonał jego merytorycznej oceny, powołując daną osobę na stanowisko sędziego/asesora sądu administracyjnego.
Natomiast uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (pub. sn.pl) nie może mieć bezpośredniego odniesienia do statusu prawnego sędziego (asesora) wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd Najwyższy w powyższej uchwale nie badał wpływu wad procedury poprzedzających powołanie na status sędziego bądź asesora sądu administracyjnego. Niezależnie od tego podkreślić trzeba, że – wbrew argumentacji zażalenia – odniesienie stanowiska zawartego w ww. uchwale w drodze analogii do statusu sędziego (asesora sądowego) WSA nie prowadzi do wniosku, iż osoba ta nie jest sędzią (asesorem) w rozumieniu prawa. Stanowisko zawarte w uchwale SN z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, różnicuje skutki prawne wadliwości procesu powołania sędziego niebędącego sędzią Sądu Najwyższego od tego, czy owa wadliwość ma wpływ na standard niezawisłości sędziowskiej. Zgodnie z pkt. 2 ww. uchwały, sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 K.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym, albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Poczynione powyżej uwagi prowadzą Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego (asesora) nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Wnioskodawca na żadnym etapie sprawy nie wyjaśnił, w jaki sposób ww. kwestie mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność wskazanych na wstępie asesorów i sędziego WSA. Niepowołanie wątpliwości odnoszących się do bezstronności wyżej wymienionych w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje zatem, że wniosek o jego wyłączenie był bezzasadny. Jednocześnie uznać należy, że nie zachodzą żadne podstawy do uznania, że wyżej wymienieni nie są asesorami, czy też sędziami. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje stanowisko przedstawione w postanowieniach tego Sądu: z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. III OZ 413/22, LEX nr 3361996; z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. III OZ 774/22 (dostępne, [w:] CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.