III OZ 187/25

III OZ 187/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Koszty sądowe
Sygn. powiązane
I SAB/Op 96/24 - Wyrok WSA w Opolu z 2024-12-30
Skarżony organ
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 200, 1rt. 205 § 2 i art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.N. na postanowienie zawarte w pkt. 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt I SAB/Op 96/24 o odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania w całości w sprawie skargi P.N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w pkt. 4 wyroku i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt I SAB/Op 96/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.N. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w pkt 1. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w G. do rozpoznania wniosku P.N. z dnia 13 września 2024 r.; w pkt 2. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie; w pkt. 3 stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; w pkt. 4 odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania w całości.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt. 4 wyroku wskazał, że w myśl art. 206 P.p.s.a. może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Na podstawie tego przepisu sąd administracyjny działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. "Uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., mogą być nie tylko okoliczności odnoszące się do niewielkiego wkładu pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, ale także takie okoliczności jak niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę oraz istnienie wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony skarżącej, tj. czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, zachodzą powyższe okoliczności wskazujące na uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia kwoty zwrotu kosztów. Sądowi bowiem wiadomo z urzędu, z danych zamieszczonych w systemie CBOSA i PASSA, że skarżący, reprezentowany przez tego samego (r. pr. A.D.) lub innego pełnomocnika (r. pr. A.K.), zainicjował postępowania sądowoadministracyjne dotyczące dostępu do informacji publicznej, w identycznych stanach faktycznych (por. wyroki WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 grudnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Go 113/24; w Kielcach z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Ke 114/24; w Białymstoku z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Bk 112/24; w Gdańsku z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt III SAB/Gd 174/23 według danych w systemie CBOSA). Sąd dostrzegł też, że wniosek skarżącego z dnia 13 września 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej, kontrolowany w sprawie niniejszej, jest identyczny z wnioskami, złożonymi w tej samej dacie 13 września 2024 r., do innych szkół w całym kraju, co Sąd ustalił z urzędu na podstawie danych z systemu CBOSA. W efekcie więc skarżący sporządził jeden wniosek (o udzielenie informacji publicznej), rozsyłając go wiadomością e-mail do wielu podmiotów, a jeżeli nie uzyskał odpowiedzi w terminie - po sporządzeniu przez jego pełnomocnika (tego samego) jednego wzoru identycznie brzmiącej skargi - kierował ją do różnych wojewódzkich sądów administracyjnych. Podobny sposób działania skarżący przyjmował w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych, dotyczących dostępu do informacji publicznej, w których skarżący reprezentowany przez ww. pełnomocników zainicjował szereg postępowań dotyczących bezczynności organów w zakresie udostępnienia informacji publicznej. Jedynie w drodze przykładu Sąd powołał: (por. sprawa zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygn. akt SAB/Op 122/24 według danych z systemu PASSA oraz wyroki WSA: w Poznaniu: z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt. IV SAB/Po 43/24; z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 35/24; z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 180/23; z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV SAB/Po 67/23; z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt IV SAB/Po 52/23; z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SAB/Po 53/23; z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SAB/Po 159/22; z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SAB/Po 5/22; z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SAB/Po 4/22; w Gdańsku z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SAB/Gd 193/23; w Szczecinie z dnia 5 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Sz 92/23; w Gliwicach: z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt III SAB/GL 424/22; z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt III SAB/GL 424/22; w Warszawie z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 20/23; w Bydgoszczy z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SAB/Bd 91/22 według danych w systemie CBOSA).
W ocenie WSA w Opolu, czynności pełnomocnika w kontrolowanej sprawie nie wygenerowały zatem po jego stronie żadnych wysiłków intelektualnych ani innych. Łącznie rozpatrywane okoliczności w postaci: powtarzających się seryjnych wniosków i skarg, a tym samym udziału pełnomocnika w toku postępowania ograniczonego do sporządzenia zwięzłej skargi o identycznej treści jak skargi skierowane do innych wojewódzkich sądów administracyjnych oraz wynikającego stąd niewielkiego nakładu pracy pełnomocnika reprezentującego skarżącego, prowadzą do wniosku, że nie doszło do uchybienia poczuciu sprawiedliwości, czy zasadzie słuszności w przypadku odstąpienia od zasądzenia kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie, w której sporządzono pismo procesowe o charakterze szablonowym. Co ważne opisana seryjność wniosków i skarg budzi wątpliwości Sądu co do tego, czy w istocie intencją wnioskodawcy jest usunięcie bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów postępowania. Powyższe okoliczności wyczerpują przesłankę uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., dającego podstawę do odstąpienia od zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów sądowych.
Zażalenie na postanowienie zawarte w pkt. 4 wyroku złożył skarżący, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie kosztów postępowania sądowego w kwocie 597 zł, jak również zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego wg norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1. art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie oraz
2. art. 206 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Ponadto zarzucił rażące naruszenie art. 2, art. 45, art. 31 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie.
W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Szkoły wniósł o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części.
Jako zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie.
Zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Przepis art. 205 § 2 P.p.s.a. za jeden z elementów niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego uważa koszty sądowe. W myśl art. 211 P.p.s.a. kosztami sądowymi są opłaty sądowe i zwrot wydatków. Natomiast art. 212 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna.
W niniejszej sprawie skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł. Zatem WSA w Opolu, uwzględniając skargę, obowiązany był zasądzić na rzecz skarżącego zwrot kosztów sądowych tytułem uiszczonego wpisu sądowego oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa, czego nie uczynił. Z tych też względów zażalenie w tym zakresie zasługiwało na uwzględnienie.
Zamierzonego skutku nie mógł odnieść natomiast zarzut naruszenia art. 206 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten stanowi wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wynikającej z art. 200-204 P.p.s.a., w sytuacjach w nich określonych, zwrotu niezbędnych kosztów postępowania. Art. 206 P.p.s.a. dopuszcza możliwość miarkowania kosztów postępowania, przy czym katalog sytuacji, w których sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania lub je miarkować, jest otwarty i wyznaczony zakresem "uzasadnionych przypadków", podlegających ocenie sądu. Sąd dokonuje zatem analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej uzasadniony przypadek. W razie miarkowania kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). W związku z tym, że art. 206 P.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 P.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:]. B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz – komentarz do art. 206, LEX/el).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji był uprawniony do zastosowania tego przepisu, albowiem charakter i stopień zawiłości sprawy oraz związany z tym nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniają uwzględnienia żądania co do przyznania na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. Aktywność pełnomocnika w niniejszej sprawie sprowadzała się w istocie do napisania skargi. Sprawa nie miała skomplikowanego charakteru, a nadto była bliźniaczo podobna do bardzo dużej ilości spraw zainicjowanych przez skarżącego przed innymi wojewódzkim sądami administracyjnymi, co jest Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadome z urzędu. Skarżący, reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, wywiódł wiele jednobrzmiących skarg na bezczynność organów w przedmiocie rozpoznania wniosków o udostępnienie informacji publicznej o tożsamej treści. Czynności pełnomocnika skarżącego miały zatem charakter powtarzalny. W związku z tym, nakład pracy pełnomocnika związany z prowadzeniem niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił jako minimalny, co uzasadniało odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie skarżącego oraz liczba i treść złożonych wniosków o udostępnienie informacji publicznej świadczy o nadużyciu prawa do informacji publicznej, na które składają się takie okoliczności jak: seryjność i podobieństwo skarg, akcentowanie w treściach pism kwestii kosztów postępowania, czy korelacja czasowa między wniesieniem skargi a zaistnieniem bezczynności w sprawie.
Okoliczności niniejszej sprawy niewątpliwie uzasadniały miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika. Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcie o odstąpieniu od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w pełni znajduje oparcie w art. 206 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji w tym zakresie obszernie, konkretnie i wnikliwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie o odstąpieniu od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w całości.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zostały również naruszone wskazane w zażaleniu przepisy konstytucyjne. Skarżącemu nie zostały w sprawie ograniczone jego wolności oraz prawa do sądu czy uzyskania informacji publicznej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 uchylił zaskarżone postanowienie zawarte w pkt. 4 wyroku w całości.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego należy wskazać, że zgodnie z art. 209 P.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 P.p.s.a.