III OZ 162/25

III OZ 162/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 419/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-09-26
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 419/25 wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie skargi J.S. na decyzję Rektora [...] z dnia 31 stycznia 2025 r., nr BPM-SS/S/41/2025 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 7 marca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 419/25 Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał J.S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Rektora [...] z dnia 31 stycznia 2025 r. Stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535), wysokość wpisu określono na kwotę 200 złotych. W zarządzeniu wskazano ponadto, że wpis należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.
Na powyższe zarządzenie zażalenie wniósł skarżący, odwołując się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2024 r., III OZ 14/24 i wskazując, że sprawa z jego skargi jest sprawą z zakresu pomocy społecznej, a zatem na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a.") winien być zwolniony od uiszczenia wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie spór dotyczy tego czy skarżący jest objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
W związku z tym zwrócić należy uwagę, że w postępowaniu sądowadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), a zatem strona skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi.
Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych jest natomiast wyjątkiem od tej ogólnej zasady. Wszystkie zatem odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania, wynikające z regulacji szczególnych, w tym art. 239 P.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 240, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 907). Taką wykładnię należy zatem zastosować w niniejszej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, wyrażenie użyte w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a "w zakresie sprawy z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej" ma swe źródło wyłącznie w przepisach regulujących materię świadczeń z pomocy społecznej, tj. w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283). Zgodnie bowiem z zasadami ogólnymi i zakresem podmiotowym tej ustawy, ustawa o pomocy społecznej określa: zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania, organizację pomocy społecznej oraz zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej (art. 1 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto ustawa ta w art. 2 wyjaśnia, że "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości" (ust. 1). Przy czym pomoc tę "organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi" (ust. 2). Celem ustawy o pomocy społecznej, co wynika z jej art. 3 jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, jak również podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Natomiast ustawa z dnia 20 lipca 2028 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.), określa zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki (art. 1 tej ustawy). Jej misją jest prowadzenie najwyższej jakości kształcenia oraz działalności naukowej, kształtowanie postaw obywatelskich, a także uczestnictwo w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach (art. 2). Celem tej ustawy nie jest zatem pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, czy wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb osób będących w trudnej sytuacji życiowej. Ustawa ta, co prawda, reguluje kwestie dotyczące wsparcia materialnego studentów, jednakże pomoc ta nie jest prowadzona w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Regulacje dotyczące pomocy socjalnej studentów uregulowane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie mają zatem charakteru pomocy społecznej sensu stricte. W konsekwencji pomoc materialna udzielana studentom na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie wchodzi w zakres spraw z pomocy społecznej. Tym samym sprawy dotyczące pomocy materialnej studentów nie są objęte ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2024 r., III OZ 14/24.
Uznać zatem należy, że Przewodniczący Wydziału zastosował właściwą w sprawie regulację prawną, wyznaczył odpowiednią kwotę wpisu, termin na jego uiszczenie oraz rygor nieuzupełnienia tego braku, stąd też brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego zarządzenia.
Należy przy tym wyjaśnić, że zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ewentualne zakończenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób korzystny dla skarżącego. W niniejszej sprawie wniosek taki nie został jednak złożony.
Skoro skarżący nie jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, jak i nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy, to zasadnie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 oraz 198 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.