III OZ 127/24

III OZ 127/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Skarżony organ
Minister Spraw Zagranicznych
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 206, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 397/23 w sprawie ze skargi [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 1 kwietnia 2023 r. udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 grudnia 2023 r., II SAB/Wa 397/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] (dalej: "skarżący") na bezczynność Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z 1 kwietnia 2023 r. o udostępnienia informacji publicznej: zobowiązał Ministra Spraw Zagranicznych do rozpoznania wniosku skarżącego z 1 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt. 2); zasądził od Ministra Spraw Zagranicznych na rzecz skarżącego kwotę 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3) oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 4).
Sąd pierwszej instancji uzasadniając rozstrzygnięcie pkt 4 sentencji wyroku wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, który pozwala odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w całości. Zgodnie z art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd pierwszej instancji wskazał, że niniejsza sprawa nie należy do zawiłych. Ponadto wziął pod uwagę, że przed wojewódzkim sądem administracyjnym prowadzone są liczne sprawy o podobnym charakterze, na sygnatury akt których wskazał sam pełnomocnik w piśmie z 22 października 2023 r. Wniesienie niniejszej skargi (tożsamej treści) na bezczynność tego samego organu w rozpatrzeniu analogicznych wniosków o udostępnienie informacji publicznej wymagało niewielkiego wkładu pracy, ponieważ w sprawie nie występowały ani okoliczności faktyczne wymagające wyjaśnienia, ani budzące wątpliwości problemy prawne wymagające rozstrzygnięcia. Z tego względu Sąd uznał za zasadne zastosowanie w sprawie niniejszej art. 206 p.p.s.a.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył zażalenie z zakresie odstąpienia przez Sąd pierwszej instancji od zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 4 sentencji ww. wyroku), zarzucając naruszenie:
1) art. 206 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynikało, że nie jest spełniona przesłanka "uzasadnionego przypadku", a pełnomocnik skarżącego wykonał w postępowaniu pracę wykraczającą poza samo sporządzenie skargi, składając w toku postępowania pisma procesowe, co istotnie wykracza poza standard nakładu pracy pełnomocnika w postępowaniach przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji czyni odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w całości sprzecznym z zasadą sprawiedliwości,
2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez dokonanie kontrfaktycznej oceny w uzasadnieniu zaskarżonego w zakresie pkt 4 sentencji wyroku polegającej na uznaniu, iż zgodne z zasadą sprawiedliwości jest odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w ogóle.
W ocenie skarżącego powyższe naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziły do bezpodstawnego pozbawienia skarżącego jako strony wygrywającej kosztów zastępstwa prawnego. Takie działania zniechęcają strony postępowania do szukania w uzasadnionych przypadkach ochrony sądowoadministracyjnej z uwagi na obawę o to, że nawet w wygranej sprawie będzie musiała sama pokryć koszty zastępstwa prawnego.
Skarżący wskazał na rozbieżne stanowiska sądów admininistracyjnych w kwestii interpretacji art. 206 p.p.s.a. Jego zdaniem jednak odstąpienie przez WSA w Warszawie od zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w całości w sytuacji uwzględnienia skargi, nie mieści się w granicach uznania określonego normą art. 206 p.p.s.a. i jako takie nie daje się pogodzić z zasadą sprawiedliwości. Miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego w sytuacji mniejszego nakładu pracy pełnomocnika z uwagi na wielość podobnych spraw powinno polegać na zasądzeniu adekwatnej stawki wynagrodzenia, a nie kompletnym jego pozbawieniu. Jednocześnie skarżący przywołał orzecznictwo wskazujące, że "zasądzenie kosztów postępowania według stawek niższych niż minimalne byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby takie stawki przewidywała umowa pomiędzy stroną, a pełnomocnikiem".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasada związana z odpowiedzialnością za wynik postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym została określona w art. 200 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2).
Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustalenie czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zależy od swobodnej oceny sądu. Stosując art. 206 p.p.s.a. sąd działa w sposób uznaniowy. Ocena ta musi jednak uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie.
W orzecznictwie podkreśla się, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z 13 września 2016 r., I OZ 930/16 oraz wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16).
Jak wskazano powyżej warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. jest wyjaśnienie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., II FZ 8/11).
Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu Sąd pierwszej instancji odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w części nie naruszył art. 206 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżący 1 kwietnia 2023 r., za pośrednictwem poczty elektronicznej, zwrócił się do Ministra Spraw Zagranicznych o udostępnienie w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: "u.d.i.p."): 1) skanów wszystkich zaświadczeń określonych w art. 37 ust. 1 ustawy o broni i amunicji, które wydał Konsul RP w Londynie w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 grudnia 2022 r., 2) informacji, na podstawie jakich dokumentów wydano każde ze wskazanych wyżej zaświadczeń.
Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy pism procesowych pełnomocnika skarżącego radcy prawnego B. B. z: 31 lipca 2023 r. (informacja o uzupełnienie braków formalnych skarg), 23 sierpnia 2023 r. (przekazanie nr REGON skarżącego), 22 października 2023 r. (stanowisko skarżącego, co do twierdzeń organu zawartego w odpowiedziach na skargi), 23 października 2023 r. (wniosek o udostępnienie akt sądowych w systemie PASSA) – skarżący poza niniejszą sprawą był reprezentowany przez tego samego pełnomocnika również w 30 innych tożsamych ze sobą sprawach, których sygnatury pełnomocnik przytaczał w każdym z ww. pism.
Z systemu CBOIS wynika z kolei, że pozostałe sprawy o sygn. akt od II SAB/Wa 398/23 do II SAB/Wa 405/23, od II SAB/Wa 409/23 do II SAB/Wa 429/23 oraz II SAB/Wa 458/23, również dotyczyły wniosków skarżącego o udostępnienie w trybie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, skanów wszystkich zaświadczeń określonych w art. 37 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Z tą jednak różnicą, że dotyczyły pozyskania informacji odnoszących się do innych (poza Londynem) placówek dyplomatycznych RP na świecie (np. w Indiach, USA, Kanadzie).
W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji, odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części obejmującej koszty zastępstwa procesowego, zasadnie doszedł do przekonania, że w sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Skarżący, reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, wywiódł wiele skarg na bezczynność tego samego organu, związanych z udostępnianiem tego samego rodzaju informacji, jedynie z rozróżnieniem na różne państwa świata. Wniesienie skarg w sprawach tożsamych, co do okoliczności faktycznych i prawnych, wymagało zatem mniejszego nakładu pracy.
Zdaniem NSA tożsamy przedmiot spraw mógł być zatem uzasadnionym powodem odstąpienia od zasądzenia pełnego zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika. Tym bardziej, że pozostałe 30 sprawy zostało już zakończonych. Jedynie w dwóch z nich Sąd pierwszej instancji nie zasądził zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, w dwóch sprawach przyznał skarżącemu po 240 zł., zaś w pozostałych 26 po 480 zł.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.