III OZ 119/23

III OZ 119/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i dopuszczono do udziału w postępowaniu
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 33 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1663/22 o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu ze skargi [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 4 lipca 2022 r., znak [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i dopuścić Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce do udziału w sprawie w charakterze uczestnika
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1663/22, odmówił dopuszczenia Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce z siedzibą w Gdańsku do udziału w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 4 lipca 2022 r. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce z siedzibą w Gdańsku, wnioskiem z dnia 19 grudnia 2022 r., powołując się na art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.), wystąpił o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu wniosku Związek podał, że zgodnie z treścią statutu, podstawowymi celami Związku są ochrona praw i reprezentowanie interesów członków Związku, jednym z nich jest skarżąca spółka, w szczególności wobec związków zawodowych pracowników, organów władzy i administracji publicznej oraz organów samorządu terytorialnego, a także organizacji społecznych i gospodarczych (§ 7 ust. 1 Statutu). Zdaniem Związku z powyższego wynika jednoznacznie, że misją Związku jest wspieranie przedsiębiorstw finansowych w Polsce, w tym przedsiębiorstw z branży zarządzania wierzytelnościami, poprzez ochronę praw członków Związku, w tym reprezentowanie ich zbiorowych interesów poprzez m.in. interweniowanie w sporach prawnych z urzędami centralnymi, np. organami ochrony danych osobowych czy występowanie przed sądami w sprawach wniesionych w wyniku sporu z urzędami centralnymi np. w wyniku niekorzystnej dla członka Związku decyzji administracyjnej. Zdaniem Związku, jego udział w postępowaniu ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego zgodnie z art. 198 Konstytucji RP.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 32 P.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W świetle art. 33 § 1 P.p.s.a osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Natomiast zgodnie z art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Wobec powyższego, kluczowym i decydującym o możliwości dopuszczenia Związku do postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy istnieje po jego stronie interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zapadłe w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Mieć interes prawny znaczy ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny. W takim przypadku określony podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie można jednak wskazać przepisu, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (por. W. Jakimowicz, Publiczne prawo podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania tej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej.
Podstawą wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie była skarga wywiedziona przez skarżącą – [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa UODO z dnia 4 lipca 2022 r. nakazującą skarżącej Spółce oraz [...] Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty reprezentowany przez [...] TFI S.A. z siedzibą w G. zaprzestania przetwarzania danych osobowych B. Z. Stronami tak zainicjowanego postępowania mogą być tylko skarżąca Spółka, której skarga wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, została przez organ administracji publicznej przekazana właściwemu sądowi administracyjnemu, wspomniany organ, którego decyzja objęta została skargą oraz uczestnicy postępowania, tj. [...] Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty reprezentowany przez [...] TFI S.A. z siedzibą w G. oraz B. Z.
Ponadto Sąd pierwszej instancji podniósł, że argumentacja Związku o pełnionej misji w postaci wspierania przedsiębiorstw finansowych w Polsce, w tym przedsiębiorstw z branży zarządzania wierzytelnościami nie stanowi wystarczającego uzasadnienia na rzecz dopuszczenia Związku do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu. Realizacja celu określonego przez Związek nie mieści się w zakresie sprawy wywołanej skargą, w której to akt stosowania normy prawa materialnego, w niniejszej sprawie zawartej w ustawie o ochronie danych osobowych, nie będzie wpływał na sytuację prawną podmiotu (Związku) w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Skoro zatem akt stosowania tej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej. Wspomniana wyżej misja nie stanowi o występowaniu takiego interesu, poza faktycznym, który winien przesądzać o zasadności przystąpienia Związku do niniejszego postępowania w charakterze uczestnika.
Dodatkowo WSA w Warszawie wyjaśnił, że sprawa zainicjowana wspomnianą wyżej skargą nie znajduje się w ramach celów wskazanych w statucie Związku (§ 7 pkt 1 Statutu), albowiem nie ma ona związku z "ochroną praw i reprezentowaniem interesów członków Związku" oraz nie sposób z samego faktu członkostwa skarżącej w Związku wywieść istnienia po jego stronie interesu prawnego umożliwiającego przyznanie mu statusu uczestnika na prawach strony w prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu. Niniejsza sprawa z zakresu przetwarzania danych osobowych, szerzej ochrony danych osobowych, nie znajduje się w zakresie tak ogólnie sformułowanych celów statutowych Związku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r. , sygn. akt II FSK 1994/17, statutowa działalność musi mieć konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot danej sprawy sądowoadministracyjnej, aby dany podmiot mógł zostać dopuszczony do postępowania w charakterze uczestnika. Przy ustaleniu spełnienia przesłanek warunkujących dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu dotyczącym praw lub obowiązków osób trzecich nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca, albowiem dopuszczenie innego podmiotu, który nie broni własnego interesu, zmienia układ praw procesowych strony, przyznając te prawa także innemu podmiotowi (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 662/14). Wobec stwierdzenia powyższych faktów Sąd pierwszej instancji uznał, że Związek nie może w ogóle brać udziału w charakterze strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest decyzja Prezesa UODO. Podmiot ten nie ma bowiem interesu prawnego w niniejszej sprawie.
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się organizacja społeczna wnosząca o dopuszczenie do sprawy w charakterze uczestnika. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce nie wykazał, że jego udział w postępowaniu jest bezpośrednio związany z działalnością statutową oraz, że posiada interes społeczny w występowaniu w sprawie. W związku z tym wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez dopuszczenie Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania oraz zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Ustawodawca dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postawił je w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 P.p.s.a.), jak również w obronie interesu publicznego. W świetle art. 33 § 2 P.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie nadanym czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy, tj. ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie (regulaminie) organizacji, uzasadniającym jej dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym, może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także np. propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, jak również nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego (zob. postanowienia NSA z dnia 22 czerwca 2021 r., III FSK 1512/21, III FSK 3266/21, III FSK 3687/21, III FSK 2661/21).
Podnieść należy, że udział organizacji społecznej zapewnia zasadniczo społeczną kontrolę działalności judykatury, pozwalając naświetlić i wyjaśnić sprawę z dodatkowych perspektyw. Wpływać to może zatem pozytywnie na realizację prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jak również na sprawność działania organów państwa, której zapewnienie stanowi wartość konstytucyjną (zob. preambuła Konstytucji). Jednocześnie zapewnienie prawnej możliwości ubiegania się przez organizacje społeczne o dopuszczenie do udziału w postępowaniu stanowi wyraz koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, pozwalając na wypowiedzenie się zainteresowanych sprawą grup interesu.
Dlatego też, Sąd, rozpoznając wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej, winien zbadać, czy sprawa, do której zgłosiła udział organizacja, dotyczy zakresu jej statutowej działalności, oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w sprawie. Zatem w postępowaniu tym nie bada się interesu prawnego organizacji, tak jak to uczynił (błędnie) w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż za udziałem Związku w niniejszym postępowaniu przemawia fakt spełnienia obu ww. przesłanek warunkujących pozytywne rozpatrzenie wniosku, tj. przedmiot niniejszej sprawy dotyczy statutowej działalności Związku oraz za jego dopuszczeniem przemawia interes społeczny.
Działalność statutowa Związku obejmuje ochronę praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych członków. Realizacja tego celu polega na wspieraniu swoich członków (przedsiębiorstwa finansowe) poprzez interweniowanie w sporach prawnych czy opiniowanie zagadnień prawnych mających wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw gospodarczych. Reprezentacja w sporach może polegać na wyrażeniu poglądu w danej sprawie mającej bezpośredni wpływ na działalność wszystkich przedsiębiorców z sektora, który zrzesza. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż orzeczenie, które zapadnie w sprawie będzie miało wpływ na funkcjonowanie firm z rynku zarządzania wierzytelnościami w zakresie przepisów dotyczących ochrony danych osobowych, a w szczególności ich przetwarzania. Zatem w sprawie spełniony został również warunek istnienia interesu społecznego. Dodatkowy udział w postępowaniu sądowoadmisnitracyjnym podmiotu reprezentującego cały sektor zarządzania wierzytelnościami, pozwoli bowiem Sądowi spojrzeć na sprawę z szerszej perspektywy, a nie tylko z punku widzenia wąskich interesów samych stron postępowania.
Z tych względów, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. i na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.
Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.