III OZ 1/25

III OZ 1/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Rafał Stasikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
III OSK 1550/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-01
II SA/Bk 535/24 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2025-04-17
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 535/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2024 r., znak DSSD.SOSD.542.1.2024 w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Białymstoku odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej skardze skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu w Białymstoku utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich Uniwersytetu
w Białymstoku z 17 października 2023 r. o skreśleniu jej z listy uczestników studiów doktoranckich z powodu nieuzyskania stopnia doktora w terminie ustalonym planem
i programem studiów. W ocenie skarżącej skreślenie z listy uczestników studiów doktoranckich znacznie utrudni jej sfinalizowanie całego postępowania związanego z pracą (rozprawą) doktorską, w tym jej obronę, a także może generować po jej stronie koszty, pobierane przez Uniwersytet, a związane z realizacją procesu obrony rozprawy doktorskiej poza studiami doktorskimi. Stwierdziła, że koszty takie mogą stać się realną przeszkodą, by uzyskać stopień doktora, ponieważ obecnie nie jest zatrudniona w żadnym miejscu i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.
Odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, sąd I instancji podniósł, że w judykaturze jednolicie przyjmuje się, że ostateczna decyzja w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich wywiera materialnoprawny skutek już z momentem jej wydania i doręczenia stronie. Zatem wstrzymanie wykonania decyzji Rektora nie przywróciłoby skarżącej żadnych uprawnień wynikających z posiadania statusu studenta studiów doktoranckich. Skoro decyzja o skreśleniu została wykonana, to nie można wstrzymać jej wykonania - wykonanie zaskarżonej decyzji stoi na przeszkodzie dopuszczalności wstrzymania jej wykonania. Tylko ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji może spowodować przywrócenie skarżącej statusu sprzed wydania zaskarżonego aktu.
Sąd ten dodał również, że skarżąca nie przedstawiła popartej stosowaną dokumentacją argumentacji uzasadniającej spełnienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze. zm.; dalej "p.p.s.a."). Nie może być za takowe uzasadnienie uznana ogólnikowa argumentacja odnośnie potencjalnych kosztów związanych z realizacją procesu obrony rozprawy doktorskiej poza studiami doktorskimi oraz trudnej sytuacji życiowej. Tym niemniej okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej, bowiem zażądała ona wstrzymania wykonania decyzji, co do której wydanie takiego orzeczenia nie jest dopuszczalne.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, podejmując w nim polemikę z ustaleniami sądu I instancji. Wskazała, że sąd nie wzywał jej do uzupełnienia wniosku o brakującą dokumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności możliwe jest wówczas, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Przesłanki jakimi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu takiego wniosku w sposób wyczerpujący zostały określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., w myśl którego są nimi: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki te należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. Wykazanie istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie.
Z powyższego wynika, że strona skarżąca powinna we wniosku przedstawić taką argumentację, która przekona, iż konsekwencje wykonania zaskarżonego aktu mogą spowodować znaczną szkodę lub doprowadzić do powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak uzasadnienia wniosku lub niewykazanie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. stanowi wystarczającą podstawę do negatywnego rozpoznania wniosku. Zatem, żądając udzielenia ochrony tymczasowej, strona skarżąca powinna we wniosku wskazać, na której przesłance opiera swoje żądanie oraz je uzasadnić, a także w miarę potrzeby przedstawić stosowne dowody.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca swojego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie uzasadniła zgodnie z ww. wymaganiami. W przedmiotowej skardze skarżąca zawarła przedmiotowy wniosek, który uargumentowała w następujący sposób: "wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się ze skreśleniem mnie z listy uczestników studiów doktoranckich. Konsekwencja ta znacznie utrudni mi sfinalizowanie całego postępowania związanego z pracą (rozprawą) doktorską, w tym jej obronę, a także może generować po mojej stronie koszty, pobierane przez Uniwersytet, a związane z realizacją procesu obrony rozprawy doktorskiej poza studiami doktorskimi. Koszty takie mogą stać się realną przeszkodą, by uzyskać stopień doktora, ponieważ obecnie nie jestem zatrudniona w żadnym miejscu i jestem w trudnej sytuacji życiowej". Wynika z tego, że skarżąca w istocie nie wykazała zaistnienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania wskazanej decyzji w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca we wniosku powinna przedstawić na czym konkretnie polega niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by sąd administracyjny mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane lub twierdzenia, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do odwrócenia. Na skarżącej spoczywa obowiązek co najmniej uprawdopodobnienia w sposób rzetelny i jasny istnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Tymczasem z wniosku skarżącej wynika jedynie, że skreślenie z listy utrudni jej sfinalizowanie postępowania związanego z pracą doktorską i może generować po jej stronie jakieś bliżej nieokreślone koszty, zaś skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, czego jednak w żadne sposób nie rozwinęła i nie udokumentowała. We wniosku skarżąca nie usiłowała nawet przekonać sądu, że wykonanie zaskarżonej decyzji stanowi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie zgodnie podnosi się, że wykonanie określonego w decyzji obowiązku o charakterze pieniężnym ma z natury rzeczy charakter odwracalny, bowiem w razie uwzględnienia skargi przez sąd i uprawomocnieniu się orzeczenia w tym przedmiocie, świadczenie to będzie podlegało zwrotowi. W takiej sytuacji tym bardziej na skarżącej spoczywał obowiązek takiego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, żeby sąd mógł ocenić wielkość grożącej jej szkody i charakter spowodowanych skutków.
Powyższych elementów zabrakło w rozpoznawanym przez sąd I instancji wniosku, wobec czego sąd ten prawidłowo odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jeżeli zaś chodzi o wywody sądu dotyczące braku możliwości wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, to Naczelny Sąd Administracyjny
w składzie rozpoznającym tę sprawę uznał, że wobec braku wymaganego prawem uzasadnienia przez skarżącą wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przedwczesne byłoby wiążące wypowiadanie się na ten temat, aczkolwiek należy zauważyć, że w orzecznictwie jest taki nurt (por. postanowienie NSA z 18 maja 2023 r., III OSK 857/23). Z powołanych przez sąd orzeczeń jedynie postanowienie z 16 grudnia 2016 r., I OSK 2093/16, odnosi się merytorycznie do tej kwestii.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.