III OW 81/24

III OW 81/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Pauter
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Straż pożarna
Skarżony organ
Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku
Oddalono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 233
art. 8, art. 10 ust. 1 pkt 2 i art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 4
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j)
Dz.U. 2014 poz 616
art. 34 ust. 1 i ust. 2 pkt 13
Ustwaw z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku  ze służbą
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy [...] a [...] Komendantem Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w przedmiocie wskazania organu właściwego do przyznania i wypłacenia odszkodowania w związku z wypadkiem jakiego doznał kandydat na strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej podczas szkolenia postanawia oddalić wniosek.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej w skrócie: "Burmistrz") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a [...] Komendantem Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej (dalej w skrócie: "Komendant"), poprzez wskazanie Komendanta jako organu właściwego do przyznania i wypłacenia odszkodowania w związku z wypadkiem, jakiego doznał kandydat na strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej (dalej w skrócie: "OSP") podczas szkolenia.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 19 września 2023 r. K.K. został skierowany przez OSP w [...] na szkolenie kandydatów na strażaków ratowników OSP, organizowane od dnia 1 października 2023 r. przez Komendę Powiatową PSP w [...]. Podczas szkolenia, w dniu [...] listopada 2023 r., wyżej wymieniony doznał wypadku polegającego na uszkodzeniu [...] z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi oraz ograniczenia w stawie [...] w zakresie 20° ubytku ruchu.
W dniu 7 października 2024 r. Komenda Powiatowa PSP w [...] przesłała Burmistrzowi Miasta i Gminy [...] orzeczenie [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w Kielcach z dnia 23 września 2024 r. nr [...], dotyczące ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu K.K. – druha OSP w [...], celem przyznania (w oparciu o w/w orzeczenie) odszkodowania i jego wypłaty w związku z wypadkiem, który miał miejsce w dniu [...] listopada 2023 r. w trakcie szkolenia kandydata na strażaka ratowników OSP.
Burmistrz, uznając się za organ niewłaściwy w sprawie, przekazał przedmiotowe orzeczenie do Komendanta, celem przyznania i wypłaty odszkodowania zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 233, dalej w skrócie: "u.o.s.p."). W piśmie z dnia 30 października 2024 r. Komendant poinformował, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.o.s.p., strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w zaewidencjonowanym w Systemie Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej, o którym mowa w art. 14g ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu, zawodach lub ćwiczeniu i doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu – przysługuje jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Podkreślił, że przepis art. 8 ust. 5 u.o.s.p. wskazuje, że strażakiem ratownikiem OSP jest osoba, która ukończyła z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Komendant uznał w konsekwencji, iż z uwagi na fakt, że poszkodowany w chwili wypadku nie był strażakiem ratownikiem OSP, brak jest podstaw prawnych do wypłaty przez niego odszkodowania.
Burmistrz nie podzielił powyższej argumentacji Komendanta. Wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2023 r. sygn. akt III OW 230/22, żadne przepisy nie uprawniają wójta gminy do ustalenia i wypłaty odszkodowań członkom ochotniczej straży pożarnej. Istotnie, zgodnie z art. 13 ust. 1 u.o.s.p., strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w zaewidencjonowanym w Systemie Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej (o którym mowa w art. 14g ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej) szkoleniu i doznał na tym szkoleniu uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługuje: 1) jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu; 2) renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy; 3) odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu. W świetle natomiast art. 13 ust. 6 u.o.s.p. odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 i ust. 3 pkt 3, ustala i wypłaca na podstawie przepisów o odszkodowaniach przysługujących w związku ze służbą w Państwowej Straży Pożarnej właściwy komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej. Nie może to jednak oznaczać, że kandydat na strażaka ratownika byłby pozbawiony prawa do odszkodowania za wypadek, którego doznał podczas szkolenia umożliwiającego uzyskanie tych uprawnień. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.o.s.p., szkolenia kandydatów na strażaków ratowników OSP, prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna (dalej w skrócie: "PSP") na podstawie programów opracowywanych przez Komendanta Głównego PSP i zatwierdzanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz na podstawie programu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy, o którym mowa w ustawie z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 652 ze zm.). Do wypadku kandydata na strażaka ratownika bezspornie doszło podczas szkolenia prowadzonego przez PSP. W ocenie Burmistrza, nie może być tu zatem zastosowany art. 26 ust. 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 275 ze zm., dalej w skrócie: "u.o.p."), gdyż art. 26 u.o.p. dotyczy odszkodowań i rent dla strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej, którzy w związku z udziałem w działaniach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach doznali uszczerbku na zdrowiu lub ponieśli szkodę w mieniu. Przepis ten został istotnie zmieniony w zakresie podmiotowym, ponieważ przed wprowadzeniem w życie u.o.s.p. dotyczył on także członków OSP.
Komendant w odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o wyznaczenie Burmistrza jako organu właściwego do załatwienia niniejszej sprawy. Stwierdził, że w art. 13 u.o.s.p. określono zasady wypłaty świadczeń odszkodowawczych dla strażaków ratowników OSP. Ustawodawca w w/w przepisie określił zatem krąg osób uprawnionych, którym przysługuje świadczenie odszkodowawcze, poprzez wskazanie wprost, że należy się ono strażakowi ratownikowi OSP. Strażakiem ratownikiem OSP, w świetle art. 8 u.o.s.p., jest strażak OSP, który: 1) ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat; 2) posiada aktualne ubezpieczenie, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2; 3) posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych; 4) odbył szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy; 5) ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. W konsekwencji uznać należy, że świadczenia odszkodowawcze ustalane na podstawie art. 13 u.o.s.p. przysługują wyłącznie strażakom OSP, którzy są strażakami ratownikami OSP. Jednocześnie zauważyć należy, iż ustawodawca w u.o.s.p. rozróżnia pojęcia "kandydata na strażaka ratownika OSP" oraz "strażaka ratownika OSP". Dotyczy to między innymi wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za uczestnictwo w działaniach ratowniczych, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu (art. 15 ust. 1a u.o.s.p.). W razie zatem doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jednorazowe odszkodowanie na podstawie przepisów o odszkodowaniach przysługujących w związku ze służbą w PSP wypłaca wprawdzie właściwy komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (art. 13 ust. 6 u.o.s.p.), ale tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy świadczenie to jest należne strażakowi ratownikowi OSP. Z uwagi na fakt, że poszkodowany K.K. w momencie wypadku nie był strażakiem ratownikiem OSP, a jedynie kandydatem na strażaka ratownika OSP, brak jest podstaw prawnych do wypłaty odszkodowania przez [...] Komendanta Wojewódzkiego PSP.
Ponadto Komendant podkreślił, że skoro art. 10 ust. 1 pkt 2 u.o.s.p. wskazuje, że to gmina zapewnia ubezpieczenie strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań – to w konsekwencji właściwym podmiotem do przyznania i wypłaty odszkodowania będzie Burmistrz.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572), należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, który powstał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy [...] a [...] Komendantem Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w przedmiocie wskazania organu właściwego do przyznania i wypłacenia odszkodowania w związku z wypadkiem, jakiego doznał kandydat na strażaka ratownika OSP podczas szkolenia.
Przedmiotowy wniosek podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.o.s.p. – w brzmieniu obowiązującym na dzień wypadku, jakiego doznał K.K. – kandydat na strażaka ratownika OSP, jak również na dzień złożenia wniosku o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego – strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w zaewidencjonowanym w Systemie Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej, o którym mowa w art. 14g ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu, zawodach lub ćwiczeniu i doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługuje jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Stosownie do treści art. 13 ust. 4 u.o.s.p., jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 przysługuje na zasadach i w trybie określonych dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej w przepisach ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2015 ze zm., dalej w skrócie: "u.ś.o."), w wysokości kwot ustalanych na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych i są wypłacane przez właściwego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z art. 34 ust. 1 i ust. 2 pkt 13 u.ś.o., prawo do świadczeń odszkodowawczych i ich wysokość ustala się w drodze decyzji, którą wydają komendanci wojewódzcy Państwowej Straży Pożarnej w stosunku do komendantów powiatowych (miejskich) Państwowej Straży Pożarnej i ich zastępców, funkcjonariuszy pełniących służbę w podległych im komendach wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej oraz członków ich rodzin. W świetle art. 8 u.o.s.p., strażakiem ratownikiem OSP jest strażak OSP, który: 1) ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat; 2) posiada aktualne ubezpieczenie, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2; 3) posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych; 4) odbył szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy; 5) ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Należy także zwrócić uwagę na treść art. 15 ust. 1a u.o.s.p. (umieszczonym w tym samym rozdziale 3 ustawy, co art. 13, dotyczącym świadczeń na rzecz strażaków ratowników OSP) w którym ustawodawca wyraźnie rozróżnia pojęcia "kandydata na strażaka ratownika OSP" oraz "strażaka ratownika OSP".
Z powołanych wyżej przepisów wynika, że świadczenie odszkodowawcze ustalane na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 u.o.s.p. przysługuje wyłącznie strażakowi ratownikowi OSP. Tymczasem poszkodowany K.K. w momencie wypadku nie był strażakiem ratownikiem OSP, a jedynie kandydatem na strażaka ratownika OSP, a zatem brak jest możliwości załatwienia niniejszej sprawy przez [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.
Organem właściwym w tej sprawie nie jest jednak także Burmistrz Miasta i Gminy [...], bowiem w/w przepisy nie dają mu uprawnienia do wypłaty wobec kandydata na strażaka ratownika OSP jednorazowego odszkodowania w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Co więcej, żadne przepisy nie uprawniają tego organu do ustalenia i wypłaty takiego odszkodowania nawet wobec członków OSP (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2023 r. sygn. akt III OW 230/22). Właściwości Burmistrza w tej sprawie nie można również wywodzić z treści art. 10 ust. 1 pkt 2 u.o.s.p., zgodnie z którym w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej gmina zapewnia, stosownie do posiadanych sił i środków, ochotniczym strażom pożarnym ubezpieczenie strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań. Przepis art. 10 ust. 1 pkt 2 u.o.s.p. nie wyposaża bowiem Burmistrza w kompetencję do wydania decyzji administracyjnej we wskazanym zakresie, lecz dotyczy wyłącznie kwestii "zapewnienia" przez gminę dla kandydatów na strażaków ratowników OSP ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, co stanowi jednakże sprawę cywilną, należącą do właściwości sądu powszechnego, która nie może być załatwiona w drodze decyzji czy innego aktu administracyjnego.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego i na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.