III OW 76/24

III OW 76/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Inne
Skarżony organ
Marszałek Województwa
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Marszałkiem Województwa [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego w zakresie kompetencji w sprawie naruszenia przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w szczególności w kwestii wydania decyzji w sprawie ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w sytuacji gdy jej przedmiotem jest linia kolejowa nr [...] postanawia: wskazać Marszałka Województwa [...] jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 13 listopada 2024 r. (data prezentaty NSA) Gmina Miasto [...] reprezentowana przez Prezydenta Miasta [...] (dalej także jako: "Prezydent", "Prezydent Miasta"), na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 378 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 poz. 54; dalej jako: "p.o.ś.") oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Marszałkiem Województwa [...] (dalej także jako: "Marszałek", "Marszałek Województwa") w zakresie kompetencji w sprawie naruszenia przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska, w szczególności w kwestii wydania decyzji w sprawie ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia środowiska do stanu właściwego, w sytuacji gdy jej przedmiotem jest linia kolejowa nr [...] będąca zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej także jako: "SKO", "Kolegium") oraz wnioskodawcy instalacją eksploatowaną w zakładzie zakwalifikowanym do przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Jednocześnie Prezydent wniósł o wskazanie Marszałka jako organu właściwego do wydania w trybie art. 362 p.o.ś. decyzji w sprawie ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia do stanu właściwego.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Marszałek wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Dnia 9 czerwca 2023 r. do Prezydenta Miasta wpłynęła petycja mieszkańców bloku przy ul. [...] w [...] dotycząca nadmiernego hałasu rozchodzącego się z rampy przeładunkowej na torowisku zlokalizowanym przy ul. [...] w [...].
Prezydent Miasta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu emitowanego do środowiska od bocznicy na Stacji Kolejowej w [...] położonej na terenie działki o nr ewid. [...] w obrębie nr [...].
W trakcie postępowania ustalono, że plac, na którym odbywa się rozładunek kruszywa z rampy przeładunkowej, zlokalizowany jest na bocznicy kolejowej w bezpośrednim sąsiedztwie torów bocznicowych nr [...] na terenie działki o nr ewid. [...] położonej w obrębie nr [...]. Właścicielem przedmiotowej działki jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym [...] S.A. (dalej także jako: "[...] S.A.").
W ramach postępowania zlecono również firmie [...] z siedzibą w [...] przy ul. [...] – laboratorium badawczemu (dalej także jako: "Laboratorium") posiadającemu akredytację Polskiego Centrum Akredytacji ([...]), wykonanie pomiarów hałasu od placu załadunkowego i rozładunkowego na Stacji Kolejowej w [...] przy torach bocznicowych nr [...] zlokalizowanego na terenie działki o nr ewid. [...] położonej w obrębie nr [...] w [...], aby określić poziom wskaźników hałasu LAeq D na sąsiednich terenach, w celu ustalania i kontroli warunków korzystania ze środowiska w odniesieniu do jednej doby.
Na podstawie przedłożonych wyników pomiarów hałasu stwierdzono, że hałas emitowany do środowiska przez urządzenia obiektu przekracza dopuszczalny równoważny poziom dźwięku na terenach chronionych akustycznie, w związku z powyższym Prezydent wydał w dniu 5 kwietnia 2024 r. decyzję określającą dopuszczalny poziom hałasu emitowanego do środowiska przez bocznicę na Stacji Kolejowej w [...] położoną na terenie działki o nr ewid. [...] położonej w obrębie nr [...] w stosunku do terenów zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowego – dla pory dnia (w godz. 6:00 – 22:00) LAeq D = 55 dB.
Od decyzji zostało wniesione odwołanie do SKO przez [...] S.A. [...] w [...].
Decyzją z dnia 5 czerwca 2024 r., znak SKO 4105.34.2024, SKO uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta i umorzyło w całości postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że linia kolejowa usytuowana na stacji [...] położona na terenie działki o nr ewid. [...] obręb [...] stanowi część linii kolejowej nr [...], co uzasadnia właściwość Marszałka Województwa. Każda bowiem instalacja eksploatowana w zakładzie zakwalifikowanym do przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, podlega pod właściwość Marszałka.
SKO wskazało nadto, że w niniejszej sprawie nie można zastosować regulacji z art. 115a ust. 2 p.o.ś., co nie wyłącza możliwości zastosowania art. 362 p.o.ś.
W związku z treścią rozstrzygnięcia SKO, Prezydent Miasta postanowił przekazać sprawę Marszałkowi Województwa celem wszczęcia postępowania w oparciu o art. 362 p.o.ś., który umożliwia wydanie decyzji w sprawie ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia lub przywrócenia środowiska do stanu właściwego.
W wyniku przekazania sprawy Marszałkowi Województwa pismem z dnia 14 sierpnia 2024 r. Prezydentowi Miasta przekazano z powrotem zgodnie z właściwością akta sprawy wskazując, że jest on właściwy do jej rozstrzygnięcia. Motywując decyzję o przekazaniu sprawy Marszałek wskazał, iż właściwość marszałka jako organu ochrony środowiska określa art. 378 ust. 2a p.o.ś. Powyższy przepis wskazuje, że marszałek województwa jest właściwy w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz w sprawach przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Zdaniem Marszałka nie jest on właściwym organem, albowiem w przypadku linii kolejowych nie można kwalifikować ich jako instalacji eksploatowanych na terenie zakładu, gdyż w tym przypadku nie mamy do czynienia z zakładem. W przypadku linii, zdaniem Marszałka, należy odnieść się do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko.
Powyższe zatem przeczy przyjętej przez SKO tezie, jakoby brak było właściwości Prezydenta Miasta z uwagi właśnie na fakt, iż instalacja eksploatowana w zakładzie zakwalifikowanym do przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, podlega pod właściwość marszałka województwa, a taką instalacją są zdaniem SKO przedmiotowe linie kolejowe.
W tym stanie rzeczy Prezydent Miasta wobec decyzji organu kontrolnego nad Prezydentem uważa, iż nie jest właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Spory o właściwość i kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, na którego tle powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wda się w spór z innym organem.
Zgodnie z art. 115a ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (t.j. z dnia 7 grudnia 2023 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 54; dalej jako: "p.o.ś."), w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D lub LAeq N. Jeżeli jednak hałas powstaje w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, decyzji, o której mowa w art. 115a ust. 1, nie wydaje się ( 115a ust. 2 p.o.ś. ).
Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. z dnia 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 697; dalej jako: "ustawa o transporcie kolejowym"), linia kolejowa to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa przystosowana do prowadzenia ruchu pociągów, zaś w myśl art. 4 pkt 1a ww. ustawy, droga kolejowa to tor kolejowy albo tory kolejowe wraz z elementami wymienionymi w pkt 2-12 załącznika nr 1 do ustawy, o ile są z nimi funkcjonalnie połączone, niezależnie od tego, czy zarządza nimi ten sam podmiot. Do takich elementów załącznik zalicza w pkt. 7 rampy towarowe, w tym w terminalach towarowych, wraz z drogami dowozu i odwozu towarów do dróg publicznych.
Bez wątpienia, w rozpoznawanej sprawie do takich właśnie elementów można zaliczyć place załadunkowe i rozładunkowe na Stacji Kolejowej w [...] przy torach bocznicowych nr [...] zlokalizowanego na terenie działki o nr ewid. [...] położonej w obrębie nr [...] w [...].
Ogólna właściwość organów ochrony środowiska została uregulowana w art. 378 ust. 1 p.o.ś., z którego wynika, że organem ochrony środowiska właściwym między innymi w sprawach decyzji z art. 115a ustawy Prawo ochrony środowiska, jest starosta. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 378 ust. 2a pkt 1, który stanowi, że marszałek województwa jest właściwy między innymi w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2023 r., poz. 1094 ze zm.; dalej jako: "ustawa ocenowa").
Do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.) – § 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia. Natomiast linie kolejowe inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 29, urządzenia do przeładunku w transporcie intermodalnym, mosty, wiadukty lub tunele liniowe w ciągu dróg kolejowych oraz bocznice co najmniej z jednym torem kolejowym o długości użytecznej powyżej 1 km, są przedsięwzięciami potencjalnie znacząco oddziałującymi na środowisko (§ 3 ust. 1 pkt 60 rozporządzenia).
Zgodnie jednak z powołanym wyżej art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., o właściwości marszałka województwa nie decyduje jednak to, czy dane przedsięwzięcie jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko, ale to czy jest przedsięwzięciem na terenie zakładu, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko.
Jednocześnie zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej i uchylającym decyzję nr 661/2010/UE (Dz. Urz. UE L 348 z 20.12.2013, str. 1, z późn. zm.), infrastruktura transportu kolejowego składa się w szczególności z m.in.: linii kolejowych, w tym: torów; rozjazdów; przejazdów kolejowych; bocznic; tuneli; mostów oraz infrastruktury łagodzącej wpływ na środowisko.
Dla ustalenia właściwości marszałka województwa na podstawie art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś. nie jest w ogóle konieczne, żeby dane przedsięwzięcie było przedsięwzięciem znacząco oddziałującym na środowisko, ale jego realizacja lub eksploatacja na terenie zakładu (w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś.), który jest przedsięwzięciem zawsze znacząco oddziałującym na środowisko.
Wobec powyższego skoro linie kolejowe jako budowle niebędące urządzeniem technicznym spełniają przesłanki by zakwalifikować je jako instalacje, a do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zaliczają się m.in. linie kolejowe wchodzące w skład infrastruktury transportu kolejowego transeuropejskiej sieci transportowej, to w świetle art. 378 ust. 2a p.o.ś. marszałek województwa będzie organem właściwym w przedmiotowej sprawie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia