III OW 57/25

III OW 57/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Piotr Korzeniowski /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.151 w związku z art.64 §3 i art.15 §2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie a Starostą M. przez wskazanie organu właściwego w sprawie odprowadzania ścieków postanawia oddalić wniosek.
Uzasadnienie
W piśmie z 9 czerwca 2025 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor RZGW") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między nim, a Starostą M. (dalej: "Starosta") przez wskazanie organu właściwego w sprawie odprowadzania ścieków pochodzących z mycia felg samochodowych na posesji do odpływu liniowego oraz prawdopodobnie poprzez kanalizację deszczową do osadnika kanalizacji lokalnej z pominięciem separatora substancji ropopochodnych i zbiornika bezodpływowego, które na dzień przeprowadzania kontroli nie zostały oddane do użytkowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 1 lipca 2025 r. sygn. akt IV SO/Po 8/25 stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę sądowi właściwemu rzeczowo - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
W uzasadnieniu wniosku Dyrektor RZGW wskazał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego pismem z 26 marca 2025 r. skierowanym do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska poinformował, że w toku kontroli przeprowadzonej w dniu 24 marca 2025 r. ustalił, że na nieruchomości dochodzi do odprowadzania ścieków pochodzących z mycia felg do odpływu liniowego oraz prawdopodobnie poprzez kanalizację deszczową do osadnika kanalizacji lokalnej (odprowadzanie ścieków do ziemi).
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska pismem z 4 kwietnia 2025 r., przekazał podanie w trybie art. 65 § 1 k.p.a. do Burmistrza Miasta i Gminy M., wskazując jako podstawę właściwości burmistrza art. 3 ust. 3 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 54 ze zm.) oraz art. 363 ustawy z dnia 27 kwietnia 2021 r. Prawo ochrony środowiska (tj. Dz. U. z 2004 r., poz. 54 ze zm.).
Burmistrz pismem z 14 kwietnia 2025 r., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał pismo WIOŚ do Starosty wraz wydrukiem z CEIDG (potwierdzającym prowadzenie na nieruchomości działalności gospodarczej). Argumentacja Burmistrza oparła się na fakcie, że w przypadku, gdy korzystającym ze środowiska jest podmiot będący przedsiębiorcą, a nie osoba fizyczna zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska uprawnionym do nałożenia obowiązku ograniczenie negatywnego odziaływania na środowisko jest starosta.
Starosta pismem z 28 kwietnia 2024 r. przekazał sprawę do Dyrektora RZGW, podnosząc, iż na podstawie art. 75 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1087, ze zm.) opisany proceder wprowadzania do ziemi ścieków zawierających substancje szkodliwe do środowiska jest zakazany. Starosta jako podstawę właściwości organu wskazał art. 334 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1087, ze zm.).
Pismem z dnia 19 maja 2025 r. Dyrektor RZGW zwrócił sprawę do Starosty do rozpoznania w ramach posiadanych przez starostę kompetencji, następnie Starosta pismem z 29 maja 2025 r. "zwrócił akta sprawy" uznając, iż brak jest podstaw do "zwrotu" sprawy, przekazanej uprzednio w trybie art. 65 § 1 k.p.a. oraz, że Dyrektor RZGW jest związany ww. czynnością - może się zwolnić od odpowiedzialności wyłącznie poprzez zainicjowanie sporu o właściwość - nawet jeżeli przekazanie było obiektywnie nieprawidłowe.
Dyrektor RZGW zgadza się ze stanowiskiem Burmistrza wskazując, że zgodnie z powołanymi przepisami art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska burmistrz jest organem ochrony środowiska właściwym w sprawach powszechnego korzystania ze środowiska przez osoby fizyczne, natomiast w przypadku gdy podmiotem korzystającym ze środowiska jest przedsiębiorca (podmiot) na podstawie art. 362 ust. 1-3 w związku z art. 378 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska kompetencje do nałożenia obowiązków ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko posiada Starosta.
Niezależnie od powyższego organem właściwym przed przekazaniem był również Burmistrz na odrębnej podstawie, tj. art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 399, z dnia 18 marca 2024 r., ze zm.). Burmistrz prowadzi bowiem nadzór nad realizacją obowiązków właścicieli nieruchomości określonych w ust. 1-4 powołanego artykułu, a zatem także w zakresie ujętym w ustępie 3b) powołanego przepisu, tj. w odniesieniu do pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi.
W tych okolicznościach niezrozumiałym jest fakt zmiany kwalifikacji prawnej pierwotnego wniosku (dot. ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko) przekazanego przez WIOŚ i wskazywanie Dyrektora RZGW do załatwienia przedmiotowej sprawy w oparciu o ogólne wskazanie przepisów innego aktu prawnego, tj. ustawy Prawo wodne, przy jednoczesnym braku podjęcia przez wymienione wyżej organy jakichkolwiek działań wynikających z ich kompetencji. Dyrektor RZGW zaznaczył, że przedmiotem pierwotnego wniosku nie było podjęcie działań kontrolnych (gdyż kontrole przeprowadził oraz stan faktyczny sprawy ustalił już Państwowy Inspektor Nadzoru Budowlanego), lecz podjęcie konkretnych działań zaradczych i nałożenie określonych obowiązków wobec właściciela spornej posesji.
Odpowiedzi na wniosek nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Rozważania w zakresie próby zainicjowania sporu kompetencyjnego w niniejszej sprawie należy rozpocząć od wskazania, że spór został zainicjowany przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej między nim, a Starostą. Z wniosku wynika jednak, że sprawa pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego była również przekazywana według właściwości między Wojewódzkim Inspektorem Ochrony Środowiska oraz Burmistrzem, a organy te nie zostały oznaczone jako strony pozostające w sporze kompetencyjnym.
Ponadto przedstawiony przez organy stan prawny nie pozwala na obecnym etapie na wskazanie organu właściwego w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, że spory o właściwość i spory kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest ten Sąd, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2005 r., II OW 79/05, z 17 października 2018 r. II OW 121/18, z 12 grudnia 2013 r., II OW 187/13 oraz z 25 maja 2022 r. II OW 120/21). Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, na którego tle powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wywoła spór o właściwość z innym organem. Spór taki natomiast nie będzie miał miejsca, gdy nie toczy się jeszcze postępowanie administracyjne lub gdy toczące się uprzednio postępowanie zostało zakończone (por. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz pod red. Tadeusza Wosia, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, str. 154).
W niniejszej sprawie przekazywanym między organami pismem jest wyłącznie informacja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dotycząca odprowadzania ścieków pochodzących z mycia felg samochodowych na posesji do odpływu liniowego oraz prawdopodobnie poprzez kanalizację deszczową do osadnika kanalizacji lokalnej z pominięciem separatora substancji ropopochodnych i zbiornika bezodpływowego, które na dzień przeprowadzania kontroli nie zostały oddane do użytkowania. Pismo to nie stanowi wniosku wszczynającego sprawę, a żaden z organów nie wszczął postępowania w tej sprawie z urzędu.
Z akt sprawy nie wynika jednocześnie, żeby którykolwiek organ poczynił ustalenia wykraczające poza wstępną ocenę przekazanej informacji oraz sprawdzenie na podstawie publicznie dostępnych danych, czy właściciele działek, których dotyczy przedmiotowa informacja, prowadzą obecnie działalność gospodarczą. Organy ograniczają się do wskazania na różne przepisy prawa, określające ich kompetencje i zakres działania.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym sprawę podziela ocenę wyrażoną w postanowieniu NSA z 22.02.2008 r., II OW 74/07 (LEX nr 471302), zgodnie z którą: "Nie może więc tu być mowy o sporze kompetencyjnym pozytywnym ani też o sporze kompetencyjnym negatywnym, tylko rzecz w tym, aby organy chciały korzystać ze swoich kompetencji wynikających z przepisów, które wzajemnie sobie wskazują". Przekonanie organów do tego, żeby zechciały podjąć stosowne działania z urzędu w ramach posiadanych kompetencji nie należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego.
Powyższe okoliczności oznaczają, że rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest niemożliwe, a zatem wniosek należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 151 w związku z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.