III OW 1/25

III OW 1/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 206, art. 234 ust. 3 oraz art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J.K. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy A. a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. wskazać Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
J.K. wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy A. a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie "postępowania zalewania budynków, spowodowanego podniesieniem terenu, na zabudowanym rowie na działce sąsiedniej od strony wschodniej oraz związanego przedmiotowo z tą sprawą utrzymania objętego działalnością Gminnej Spółki Wodnej urządzenia melioracji wodnych w miejscowości A. Pierwszy, w obrębie działek o nr ewidencyjnych [...]". Z uzasadnienia wniosku wynika, że J.K. domaga się wskazania organu właściwego do rozpoznania jej wniosku z dnia 28 lipca 2023 r., zawierającego żądanie "o spowodowanie obniżenia ziemi na działce u sąsiadki (...) na rowie, ponieważ jest zablokowany przepływ wody, gdy się nie zmieści w przepuście, co powoduje zalewanie moich budynków (...)".
Dyrektor Regionalny Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o jego oddalenie, wskazując, że brak jest sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wójtem Gminy A. W jego ocenie, organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, który winien podjąć czynności polegających na aktualizacji "Ewidencji melioracji wodnych", poprzez zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych w zakresie przedmiotowego rowu położonego w miejscowości A.
Z kolei Wójt Gminy A. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o wskazanie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że z informacji zawartych w protokole z wizji terenowej przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2023 r. w A. (sporządzonym w dniu 9 sierpnia 2024 r. przez Komisję powołaną zarządzeniem nr 49/2023 Starosty [...], której celem było ustalenie przyczyn i okoliczności podtopień w związku z ulewnymi deszczami oraz wypracowanie działań, które będą zapobiegać lub ograniczać w przyszłości takim podtopieniom) oraz w protokole z wizji w terenie dokonanej w dniu 9 sierpnia 2024 r. (sporządzonym przez Komisję powołaną zarządzeniem nr 54/24 Wójta Gminy A.) wynika, że nie zachodzą przesłanki rozpoznania niniejszej sprawy co do naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm., dalej w skrócie: "p.w."), wobec czego Wójt Gminy A. nie jest organem właściwym do prowadzenia przedmiotowego postępowania. Wójt zaznaczył, że w tej sprawie działał zgodnie ze wskazaniami zawartymi w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 września 2023 r. znak: SKO.PW/40/20/2023 oraz oczekiwał na powyższe stanowisko Komisji powołanej przez Starostę [...]. Dopiero uzyskanie tych informacji umożliwiło podjęcie dalszych działań zmierzających do ustalenia organu właściwego do prowadzenia sprawy, w której J.K. niejednokrotnie wskazywała, że powodem zalewania budynków będących jej własnością jest wywyższenie terenu na zabudowanym rowie melioracyjnym na odcinku przebiegającym pomiędzy działkami nr: [...] na sąsiedniej posesji, co jest związane z niewłaściwym utrzymywaniem urządzenia melioracji wodnych. W rozpoznawanej sprawie sytuacja dotyczy zatem urządzenia wodnego (rowu melioracyjnego), a nie bezpośrednio naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 p.w. Zgodnie natomiast z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Jeżeli zaś obowiązek, o którym mowa w art. 205 p.w., nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 206 p.w.). Norma określona w art. 206 p.w. dotyczy zatem sytuacji, w której organ nakłada obowiązki związane z utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych. Organem tym, zgodnie z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a p.w., jest właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a więc w okolicznościach tej sprawy Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572), należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy. Z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona (art. 22 § 3 pkt 1 k.p.a.).
Stosownie do art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych. W tych sprawach stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, bowiem ani Wójt Gminy A., ani Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, nie uważa się za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r.
Przedmiotowy spór kompetencyjny sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia, czy powyższy wniosek J.K. powinien zostać rozpoznany w trybie art. 206 p.w., czy też w trybie art. 234 ust. 3 p.w. Zgodnie z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. W świetle zaś art. 206 p.w., jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Zauważyć należy, iż hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 206 i art. 234 p.w. są różne. Norma z art. 206 p.w. stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w sytuacji nienależytego utrzymywania urządzeń melioracji wodnych, natomiast przepis art. 234 ust. 3 p.w. ma zastosowanie wtedy, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Wójta Gminy A. – które nie jest kwestionowane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – że z informacji zawartych w protokołach z wizji terenowych przeprowadzonych w A. w dniu 11 sierpnia 2023 r. oraz w dniu 9 sierpnia 2024 r. wynika, że nie zachodzą przesłanki rozpoznania przedmiotowej w zakresie naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 234 ust. 3 p.w., wobec czego Wójt Gminy A. nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania wszczętego wnioskiem J.K. z dnia 28 lipca 2023 r.
Z akt sprawy wynika, że J.K. niejednokrotnie wskazywała, że powodem zalewania należących do niej budynków jest wywyższenie terenu na zabudowanym rowie melioracyjnym na odcinku przebiegającym pomiędzy działkami nr: [...] na sąsiedniej posesji, co jest związane z niewłaściwym utrzymywaniem urządzenia melioracji wodnych. W okolicznościach tej sprawy chodzi zatem o sytuację, która dotyczy urządzenia melioracji wodnych. Przedmiotowe urządzenie, jakim jest rów melioracyjny znajdujący się na wskazanych działkach, objęty jest działalnością Gminnej Spółki Wodnej w A., a zatem utrzymywanie w/w urządzenia melioracji wodnych należy do tej Spółki. W konsekwencji zastosowanie w tej sprawie będzie miał przepis art. 206 p.w., zaś organem właściwym do załatwienia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r. będzie – zgodnie z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a p.w. – właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a więc w tym przypadku Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Należy jednocześnie zauważyć, iż powołane przez ten organ w odpowiedzi na wniosek argumenty w zakresie stwierdzenia, że przedmiotowy rów melioracyjny przebiega przez teren, który obecnie jest silnie zurbanizowany, a zabudowa sąsiednich nieruchomości do rowu spowodowała, że urządzenie melioracji wodnych utraciło swoją pierwotną funkcję – nie mają wpływu na kwestię jego właściwości w tej sprawie i na obowiązek wydania decyzji we wskazanym trybie, a jedynie mogą one mieć wpływ na ewentualny rodzaj wydanego rzez niego rozstrzygnięcia. Na właściwość Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w niniejszej sprawie nie wpływa również zwrócenie się przez ten organ do Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o podjęcie czynności polegających na aktualizacji "Ewidencji melioracji wodnych", poprzez zmniejszenie stanu ewidencji melioracji wodnych w zakresie w/w rowu położonego w miejscowości A., bowiem fakt ten nie powoduje, że Dyrektor Zarządu Zlewni w [...], poprzez ewentualne rozstrzygnięcie tej kwestii wpadkowej, staje się organem właściwym do załatwienia wniosku J.K. z dnia 28 lipca 2023 r.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., wskazał Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.