III OSK 986/23

Naczelny Sąd Administracyjny2026-02-27
NSAAdministracyjneWysokansa
ćwiczenia wojskowepowołanieobowiązek wojskowystan zdrowiazwolnienie z ćwiczeńpostępowanie administracyjnesądy administracyjneNSAWSACWCR

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ administracji nie był zobowiązany do badania stanu zdrowia skarżącego w postępowaniu o powołanie na ćwiczenia wojskowe, a kwestia zwolnienia z ćwiczeń stanowi odrębne postępowanie.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną Szefa CWCR od wyroku WSA, który uchylił decyzję o powołaniu K.K. na ćwiczenia wojskowe. WSA uznał, że organ powinien był zbadać stan zdrowia skarżącego i rozważyć jego zwolnienie. NSA uznał jednak, że WSA błędnie zinterpretował przepisy, gdyż kwestia zwolnienia z ćwiczeń wojskowych stanowi odrębne postępowanie od procedury powołania. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę K.K., odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (CWCR) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję o powołaniu K.K. do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych. WSA uznał, że organ administracji powinien był zbadać stan zdrowia skarżącego, który podnosił problemy zdrowotne, i rozważyć jego zwolnienie z ćwiczeń na podstawie § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uznał jednak zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne. NSA stwierdził, że WSA błędnie zinterpretował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych. Zdaniem NSA, postępowanie w sprawie powołania na ćwiczenia wojskowe jest odrębne od postępowania w sprawie zwolnienia z tych ćwiczeń. Organ administracyjny jest uprawniony do weryfikacji obowiązku odbycia ćwiczeń, natomiast kwestia zwolnienia z uwagi na stan zdrowia lub inne uzasadnione okoliczności stanowi odrębną procedurę, należącą do właściwości dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień. NSA podkreślił, że skarżący nie mógł być zaliczony do grup ustawowo wyłączonych z obowiązku służby wojskowej. Ponadto, NSA zarzucił WSA naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie wyroku, w szczególności brak wskazania konkretnych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, do których odwołał się WSA. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę K.K., a także odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że wadliwe orzeczenie sądu pierwszej instancji było wyłączną przyczyną wniesienia skargi kasacyjnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Kwestia zwolnienia z ćwiczeń wojskowych stanowi odrębne postępowanie od procedury powołania na ćwiczenia. Organ administracyjny jest uprawniony do weryfikacji obowiązku odbycia ćwiczeń, natomiast zwolnienie z uwagi na stan zdrowia lub inne uzasadnione okoliczności należy do właściwości dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA błędnie zinterpretował przepisy, łącząc postępowanie o powołanie z postępowaniem o zwolnienie z ćwiczeń. Obowiązek odbycia ćwiczeń jest realizowany poprzez kartę powołania, a ewentualne zwolnienie następuje w odrębnym trybie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (32)

Główne

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.o.o.RP art. 28 § ust. 5

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 101 § ust. 10

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 58 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 100 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

k.p.a. art. 64 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.o.o.RP art. 58 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 58 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 59 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 60 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 61 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 63

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 100 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 100 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 71 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.o.o.RP art. 71 § ust. 3-6

Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

rozporządzenie art. 15 § ust. 6 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 6 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 2

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 3

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 4

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 5

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

rozporządzenie art. 15 § ust. 6

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

u.z.e.f.

Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

WSA odwołał się do tej ustawy, ale nie wskazał konkretnego przepisu, co było podstawą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna interpretacja przez WSA przepisów dotyczących odrębności postępowania w sprawie powołania na ćwiczenia wojskowe od postępowania w sprawie zwolnienia z tych ćwiczeń. Niewystarczające uzasadnienie wyroku WSA, w szczególności brak wskazania konkretnych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.

Godne uwagi sformułowania

Kwestia zwolnienia z ćwiczeń wojskowych stanowi odrębną procedurę, należącą do właściwości dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień. Organ administracyjny jest uprawniony do weryfikacji obowiązku odbycia ćwiczeń, a nie do badania stanu zdrowia skarżącego w tym postępowaniu.

Skład orzekający

Mariusz Kotulski

sędzia

Przemysław Szustakiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Jakimowicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że postępowanie w sprawie powołania na ćwiczenia wojskowe jest odrębne od postępowania w sprawie zwolnienia z tych ćwiczeń, oraz że organ administracji nie jest zobowiązany do badania stanu zdrowia w ramach procedury powołania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury powoływania na ćwiczenia wojskowe i zwolnienia z nich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście obowiązków wojskowych, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i wojskowym.

Czy organ wojskowy musi badać Twoje zdrowie, gdy Cię powołuje na ćwiczenia? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 986/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 188, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1158/22 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 13 maja 2022 r., nr RWD 75/22/360 w przedmiocie powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1158/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.K., uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 13 maja 2022 r., nr RWD 75/22/360 w przedmiocie powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wojskowy Komendant Uzupełnień [...] w dniu 28 marca 2022 r. wydał kartę powołania, powołującą K.K. do odbycia ćwiczeń wojskowych. Organ stwierdził, że strona jest zdolna do czynnej służby wojskowej i posiada kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej A, zgodnie z ostatecznym orzeczeniem WKU [...] z dnia 3 sierpnia 1992 r., o którym mowa w art. 28 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1541, dalej "ustawa"). Podniósł, że powołanie do czynnej służby wojskowej następuje ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych RP w celu spełnienia obowiązku służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony.
Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 marca 2022 r. i stwierdził, że stronę powołano na ćwiczenia wojskowe obowiązkowe w trybie art. 101 ust. 10 ustawy, zgodnie z którym "Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może wprowadzić obowiązkowe ćwiczenia wojskowe dla żołnierzy rezerwy i osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy w przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa lub wystąpienia potrzeb Sił Zbrojnych, a także w okresie trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego, uwzględniając cel wprowadzania ćwiczeń wojskowych, kategorie osób objętych obowiązkiem ich odbycia, a także okres, na który wprowadza się ten obowiązek". Wskazał, że przypadki, w których żołnierze rezerwy nie podlegają powołaniu do odbycia ćwiczeń wojskowych określają przepisy art. 58 ust. 3 i art. 100 ust. 3 ustawy. W ocenie organu II instancji, strona warunków określonych w przywołanych przepisach nie spełnia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K.K..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji przypomniał, że wobec skarżącego nie zostało wydane żadne orzeczenie właściwej wojskowej komisji lekarskiej, które stwierdzałoby niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej. Organ twierdzi, że pomimo zgłaszanych schorzeń skarżący nie wystąpił do właściwego miejscowo wojskowego komendanta uzupełnień (obecnie szefa wojskowego centrum rekrutacji) z wnioskiem o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem ustalenia zdolności do pełnienia czynnej służby wojskowej, co pozwala uznać, że sygnalizowane problemy zdrowotne mogą mieć charakter wyłącznie przejściowy i przemijający. W związku z tym, w ocenie Sądu I instancji w sprawie zasadnicze znaczenie miała okoliczność czy w sytuacji, gdy skarżący podnosi, że nie może stawić się na ćwiczenia z powodu złego stanu zdrowia, to organ powinien, korzystając z przepisów art. 64 § 2 k.p.a., wezwać skarżącego do sprecyzowania stanowiska. Poprzednik prawny organu I instancji (Wojskowy Komendant Uzupełnień [...]), dysponując dokumentacją zawartą w postępowaniu objętym decyzją z dnia 18 sierpnia 2021 r., decyzją z dnia 2 września 2021 r. uchylił decyzję z dnia 18 sierpnia 2021 r.
WSA w Warszawie przyznał, że zasadne jest twierdzenie organu, że zakres postępowania wyznaczały w sprawie przepisy prawa materialnego tj. ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Organ był władny zbadać ustawowe przesłanki pozytywne, przesądzające o tym, kto może być powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych oraz rozważyć wystąpienie przesłanek negatywnych, które wyłączają możliwość powołania pewnych kategorii osób do czynnej służby wojskowej.
Dalej Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organu, że w rozpoznawanej sytuacji faktycznej organ nie był zobowiązany ustalić treść "wniosku" skarżącego wskazującego na stan zdrowia. Faktem jest, że brak odpowiedniego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego niezdolność do pełnienia służby wojskowej uprawnia organ do wydania decyzji o powołaniu na ćwiczenia. Zgodnie z § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 950 ze zm., dalej "rozporządzenie"), w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności: pkt.2 wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. Oczywistą okolicznością jest, że organy nie dysponują specjalistyczną wiedzą, aby ocenić stan zdrowia skarżącego i nie mogą postawić diagnozy, niemniej jednak dysponując przedstawioną dokumentacją medyczną i wskazanymi chorobami, które rozpoznano powinny rozważyć zastosowanie § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia i wystąpić do dowódcy jednostki o skierowanie skarżącego do odpowiedniej Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu ostatecznego ustalenia jego stanu zdrowia.
WSA w Warszawie podkreślił, że zgodnie z § 15 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia to "zainteresowany może wystąpić do dowódcy jednostki wojskowej z prośbą o zwolnienie go z odbywania przeszkolenia wojskowego" dotyczy innej sytuacji. Punkt 1 mówi ogólnie o żołnierzach, natomiast pkt 2 mówi o żołnierzach rezerwy lub osobach przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy. W tym drugim przypadku (pkt 2) to właśnie organ I instancji jest organem właściwym do zwolnienia żołnierzy rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem.
W tym stanie rzeczy organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę przedstawioną argumentację, rozważy zasadność umorzenia postępowania i ewentualnie w celu wyjaśniania sprawy jeszcze przed umorzeniem postępowania skorzysta z przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.).
W dniu 3 marca 2023 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie sprawy, ponieważ jej istota jest wystarczająco wyjaśniona, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który orzeczenie wydał oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. art. 64 § 2 w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na błędnej wykładni, w wyniku czego Sąd stwierdził, że organ w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji z dnia 28.03.2022 r. był zobowiązany do ustalenia treści "wniosku" wskazującego na stan zdrowia oraz wezwania skarżącego do sprecyzowania stanowiska;
2. § 15 ust. 6 pkt 1 w zw. z pkt 2 rozporządzenia w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na błędnej wykładni, w wyniku czego Sąd stwierdził, że organ powinien rozważyć wystąpienie do dowódcy jednostki o skierowanie skarżącego do odpowiedniej wojskowej komisji lekarskiej, podczas gdy przepis ten odnosi się do odrębnego postępowania, jakim jest zwolnienie z ćwiczeń krótkotrwałych żołnierza przez dowódcę jednostki wojskowej, w którym organ nie jest stroną;
3. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu wyroku bez wystarczającego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez wskazanie ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.) bez określenia przepisu, do jakiego odnosi się Sąd I instancji, co stanowi niezbędny element uzasadnienia, a w konsekwencji uniemożliwienie zbadania wyroku w toku instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie w całości, jako całkowicie niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach uregulowanych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Zasadą jest, iż w pierwszym rzędzie rozpoznawane są zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego przez organ w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za nieprawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12). W niniejszej sprawie kolejność ta musi zostać odwrócona, ze względu na charakter zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Zarzut obrazy art. 64 § 2 w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. należy uznać za zasadny. Treść odwołania skarżącego z dnia 13 kwietnia 2022 r. jest jednoznaczna i wskazuje przyczyny, dla których uznaje on, iż nie powinien być powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych. Do odwołania dołączył kopie dokumentów, które, jego zdaniem, uzasadniają jego stanowisko. Trudno jest zatem wymagać od organów, aby dodatkowo wobec tak sformułowanego żądania korzystały z możliwości wezwania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do dodatkowego sprecyzowania stanowiska, które jest dostatecznie jasne.
Zasadny jest również zarzut naruszenia § 15 ust. 6 pkt 1 w zw. z pkt 2 rozporządzenia w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
Wskazać należy, że obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej (art. 100 ust. 1 ustawy). Ustawa zawiera regulacje dotyczące zwolnienia określonych grup obywateli z obowiązku służby wojskowej, jednak niekwestionowany w sprawie stan faktyczny nie pozwala na zakwalifikowanie skarżącego do żadnej z tych grup. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 1 ustawy: "obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia". Zgodnie z ust. 2 art. 58 ustawy "obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby". Przepis ust. 3 art. 58 dotyczy zaś zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu na ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy osoby, które odbywają m.in. ćwiczenia wojskowe stają się żołnierzami w czynnej służbie wojskowej. Na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy "powołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą kart powołania, kart mobilizacyjnych albo w drodze obwieszczeń lub w inny sposób określony przez Ministra Obrony Narodowej. Karta powołania jest decyzją administracyjną". Powołani do czynnej służby wojskowej są obowiązani stawić się do tej służby w określonym terminie i miejscu. Stają się oni żołnierzami w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym miejscu (art. 61 ust. 1). Sposób odbywania czynnej służby wojskowej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy określa ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia i zarządzenia, a także regulaminy i rozkazy wydane przez Ministra Obrony Narodowej (art. 63). Obowiązek służby wojskowej polegający m.in. na odbywaniu ćwiczeń wojskowych dotyczy również żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe (art. 100 ust. 1 i 2 pkt 1). W ust. 3 art. 100 określono przypadki, w których nie powołuje się żołnierzy rezerwy na ćwiczenia wojskowe. Podstawę do zwolnienia z czynnej służby wojskowej, także przed upływem czasu ustalonego w ustawie lub powołaniu stanowi art. 71 ust. 1 ustawy, odwołując się w tym zakresie do przypadków określonych w ustawie lub przepisów wydanych na jej podstawie. Właściwymi do przeprowadzenia zwolnienia ustanowiono dowódców jednostek wojskowych lub inne organy wojskowe (ust. 2). Powyższe przepisy, stanowiące ogólną podstawę prawną do powołania i odbycia ćwiczeń wojskowych, określają podmioty zobowiązane do ich odbycia oraz podmioty z nich ustawowo wyłączone, do których, co bezsprzeczne w sprawie, skarżący nie mógł zostać zaliczony. Konieczne w tym zakresie stało się odwołanie do przepisów podustawowych, a więc wydanego na podstawie art. 106 ustawy rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. Zgodnie zaś z § 1 pkt 1 rozporządzenia określa m.in. tryb powołania na ćwiczenia wojskowe i zwalniania z tych ćwiczeń, co uregulowano w § 15. Zgodnie z tym przepisem: "dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych jednodniowych, krótkotrwałych i długotrwałych w ostatnim dniu ich odbywania, a z ćwiczeń wojskowych rotacyjnych - w danym dniu lub po okresie ich odbywania" (ust. 1). Zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych dowódca jednostki wojskowej stwierdza w rozkazie (§ 15 ust. 2). Dowódca jednostki wojskowej po zakończeniu ćwiczeń wojskowych sporządza, dla celów ewidencyjnych, wykaz żołnierzy rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, i w terminie nieprzekraczającym trzech dni po dniu zakończenia ćwiczeń przesyła ten wykaz do wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 3). Wykaz, o którym mowa w ust. 3, powinien w szczególności zawierać rodzaj odbytych ćwiczeń wojskowych, określonych w art. 101 ust. 1 ustawy i czas ich trwania (§ 15 ust. 4). W razie zmiany kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej na inną kategorię lub wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 i 4 ustawy: 1) dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem; 2) wojskowy komendant uzupełnień zwalnia żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 5). W razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności: 1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające; 2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 6). Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że organ administracyjny, powołując skarżącego na ćwiczenia wojskowe, uprawniony był wyłącznie do zweryfikowania aktualności odbycia ćwiczeń wojskowych przez żołnierza rezerwy. Podobnie, rolą organu odwoławczego było sprawdzenie zasadności tego powołania i ewentualna ocena, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 58 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 ustawy, stwarzające w konsekwencji możliwość wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu tym organ bada jedynie, czy na żołnierzu rezerwy ciąży ustawowy obowiązek do odbycia - jak w niniejszej sprawie - ćwiczeń wojskowych, a nie czy sytuacja osobista powołanego do służby pozwala mu na odbycie tych ćwiczeń. Obowiązek ten jest realizowany poprzez doręczenie żołnierzowi karty powołania, zaś organ odwoławczy jedynie kontroluje prawidłowość jej wydania, przy czym - co należy podkreślić - ustawodawca wyłączył suspensywność wniesienia odwołania (art. 60 ust. 2a zdanie drugie). Należy zatem wskazać, że zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych na podstawie § 15 rozporządzenia jest odrębnym postępowaniem, prowadzonym w innym trybie i na innych zasadach niż poprzez wniesienie odwołania od karty powołania na ćwiczenia wojskowe (por. wyroki NSA z dnia 5 października 2022 r., sygn. III OSK 1346/21 i z dnia 4 kwietnia 2023 r., III OSK 2079/21). Zwolnienie z czynnej służby wojskowej nie polega bowiem na uchyleniu karty poboru, ale następuje po jej odbyciu lub z chwilą odejścia po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej (art. 71 ust. 3-6 ustawy). Tym samym postępowanie w przedmiocie zwolnienia z ćwiczeń stanowi odrębną instytucję prawną, należącą do właściwości - w przypadku zaistnienia "innych szczególnie uzasadnionych okoliczności" - dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 6).
Z tego też względu nie ma racji WSA w Warszawie, przyjmując, że skoro organ odwoławczy w sprawie nie rozważył sytuacji zdrowotnej skarżącego w kontekście możliwości zastosowania § 15 ust. 6 rozporządzenia, to nie wyczerpał istotnych okoliczności związanych ze sprawą.
Zarzut obrazy przepisów prawa procesowego jest również zasadny. Podnieść bowiem należy, że Sąd I instancji, nie zastosował się w pełni do dyspozycji art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich elementów, jakie wskazuje ustawa. W skardze kasacyjnej trafnie bowiem zarzucono, że WSA w Warszawie, odnosząc się do konieczności zastosowania przez organ przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, nie wskazał konkretnego przepisu, który miałby być podstawą działania Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, co oczywiście dezorientuje organ co dalszego postępowania, a jednocześnie nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę prawidłowości przejętej przez Sąd I instancji wykładni przepisów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 193 w związku z art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. W istocie rzeczy wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie Sądu I instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu I instancji, kosztami postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI