III OSK 975/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. G., funkcjonariusza Policji, od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Sprawa dotyczyła odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, które przewidują obniżenie świadczeń dla osób służących totalitarnemu państwu (art. 15c, 22a, 24a ustawy). Skarżący wnioskował o zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy, który w "szczególnie uzasadnionych przypadkach" pozwala na wyłączenie tych przepisów, jeśli służba była "krótkotrwała" przed 31 lipca 1990 r. i "rzetelna" po 12 września 1989 r. Minister odmówił, wskazując, że choć skarżący rzetelnie wykonywał obowiązki po 1989 r. i otrzymywał nagrody, to jego służba w organach bezpieczeństwa PRL (ZOMO, WUSW) od 1987 r. świadczyła o identyfikacji z ustrojem totalitarnym i nie stanowiła "szczególnie uzasadnionego przypadku". WSA początkowo uchylił decyzję Ministra, wskazując na zbyt wąską wykładnię przesłanki "narażenia zdrowia i życia". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Minister ponownie odmówił, podkreślając świadomą służbę na rzecz państwa totalitarnego. WSA oddalił skargę, uznając, że Minister prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie stwierdził "szczególnie uzasadnionego przypadku". NSA, analizując przepis art. 8a ust. 1 ustawy, podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy służba była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego, a nie tylko formalne spełnienie kryteriów czasowych. Sąd uznał, że skarżący, wykonując pracę operacyjną w organach bezpieczeństwa PRL, świadomie wspierał ten ustrój, a jego późniejsze osiągnięcia nie były na tyle wyjątkowe, by uzasadnić zastosowanie przywileju. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy, którzy służyli w PRL, a także kryteriów oceny "służby na rzecz totalitarnego państwa" i "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy, którzy służyli w organach bezpieczeństwa PRL i ubiegają się o wyłączenie przepisów obniżających świadczenia emerytalne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy służba funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa PRL, mimo rzetelnego wykonywania obowiązków po 1989 r. i krótkiego okresu służby w PRL, może stanowić "szczególnie uzasadniony przypadek" do wyłączenia stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, które obniżają świadczenia dla osób służących totalitarnemu państwu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, służba funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa PRL, świadcząca o identyfikacji z ustrojem totalitarnym i bezpośrednio ukierunkowana na realizację jego zadań, nawet przy późniejszej rzetelności i krótkim okresie służby, nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" do wyłączenia restrykcyjnych przepisów ustawy emerytalnej.
Uzasadnienie
NSA zinterpretował art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, wskazując, że kluczowe jest ustalenie, czy służba była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego. Samo spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby" i "rzetelnego wykonywania obowiązków" nie jest wystarczające, jeśli aktywność funkcjonariusza świadczyła o poparciu dla ustroju totalitarnego. W analizowanej sprawie, służba operacyjna w organach bezpieczeństwa PRL, mimo późniejszych osiągnięć, nie spełniała przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Jak należy interpretować pojęcia "krótkotrwała służba" oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków" w kontekście art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pojęcie "krótkotrwałej służby" należy oceniać na tle całego okresu służby funkcjonariusza, a "rzetelne wykonywanie zadań" nie ogranicza się wyłącznie do służby z narażeniem zdrowia i życia, choć takie okoliczności mogą wzmacniać ocenę rzetelności. Brak spełnienia tych pomocniczych kryteriów nie wyklucza automatycznie "szczególnie uzasadnionego przypadku", jeśli służba nie była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego.
Uzasadnienie
NSA przedstawił szczegółową wykładnię art. 8a ust. 1 ustawy, wskazując, że "krótkotrwałość" służby przed 31 lipca 1990 r. jest oceniana indywidualnie, a "rzetelność" po 12 września 1989 r. nie wymaga narażenia życia. Podkreślono, że te kryteria są pomocnicze w ocenie "szczególnie uzasadnionego przypadku", który zależy od charakteru służby i jej zgodności z aksjologią demokratycznego państwa prawnego.
Przepisy (10)
Główne
u.z.e.f. art. 8a § 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten pozwala na wyłączenie stosowania art. 15c, 22a i 24a ustawy w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", ze względu na "krótkotrwałą służbę" przed 31 lipca 1990 r. oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków" po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Kluczowa jest ocena, czy służba była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego.
Pomocnicze
u.z.e.f. art. 13b
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definiuje "służbę na rzecz totalitarnego państwa" jako służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w określonych instytucjach, chyba że rozpoczęła się po 12 września 1989 r. lub wynikała z powszechnego obowiązku obrony.
u.z.e.f. art. 15c
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący ustalania wysokości emerytury, który może być wyłączony na podstawie art. 8a.
u.z.e.f. art. 22a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący ustalania wysokości renty inwalidzkiej, który może być wyłączony na podstawie art. 8a.
u.z.e.f. art. 24a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący ustalania wysokości renty rodzinnej, który może być wyłączony na podstawie art. 8a.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu sądu wyższej instancji.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA (w granicach skargi kasacyjnej).
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organu w celu ścisłego przestrzegania prawa.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny całokształtu materiału dowodowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Służba funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa PRL, mimo rzetelności po 1989 r. i krótkiego okresu służby w PRL, stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" do wyłączenia stosowania przepisów ustawy emerytalnej. • Błędna wykładnia i zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej przez sąd I instancji.
Godne uwagi sformułowania
służba na rzecz totalitarnego państwa • szczególnie uzasadniony przypadek • krótkotrwała służba • rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków • bezpośrednio ukierunkowana na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji
Skład orzekający
Rafał Stasikowski
przewodniczący-sprawozdawca
Sławomir Wojciechowski
członek
Hanna Knysiak-Sudyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy, którzy służyli w PRL, a także kryteriów oceny \"służby na rzecz totalitarnego państwa\" i \"szczególnie uzasadnionego przypadku\"."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy, którzy służyli w organach bezpieczeństwa PRL i ubiegają się o wyłączenie przepisów obniżających świadczenia emerytalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii rozliczenia z przeszłością PRL w kontekście praw emerytalnych funkcjonariuszy, co jest tematem budzącym emocje i zainteresowanie społeczne.
“Czy służba w PRL nadal wpływa na emeryturę? NSA rozstrzyga w sprawie funkcjonariusza.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.