III OSK 917/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-17
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona środowiskapostępowanie administracyjnedecyzja środowiskowaraport oddziaływaniawarianty przedsięwzięciaNSAskarga kasacyjnak.p.a.ustawa środowiskowa

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję GDOŚ w sprawie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, uznając, że organ odwoławczy nieprawidłowo uzupełnił materiał dowodowy zamiast przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Spółka A. S.A. ubiegała się o określenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia górniczego. Po odmowie przez GDOŚ i oddaleniu skargi przez WSA, spółka wniosła skargę kasacyjną. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję GDOŚ, stwierdzając, że organ odwoławczy nie mógł samodzielnie uzupełniać materiału dowodowego (np. braków w raporcie o oddziaływaniu na środowisko, w tym wariantów przedsięwzięcia), lecz powinien był przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a.

Spółka A. S.A. złożyła wniosek o określenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na udostępnieniu i zagospodarowaniu złoża węgla kamiennego. Po decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (GDOŚ) uchylił ją i odmówił określenia uwarunkowań, uznając raport o oddziaływaniu na środowisko za niespełniający wymogów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko GDOŚ co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania przez WSA, który nie uchylił decyzji GDOŚ. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając wyrok WSA i decyzję GDOŚ. Sąd uznał, że organ odwoławczy nie miał prawa samodzielnie uzupełniać materiału dowodowego w tak istotnym zakresie (np. braków w raporcie dotyczących wariantów przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko), lecz powinien był zastosować art. 138 § 2 k.p.a. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, aby zapewnić dwuinstancyjność postępowania i udział społeczeństwa. Sąd podkreślił, że braki w raporcie, zwłaszcza dotyczące wariantów, nie mogły być uzupełniane w postępowaniu odwoławczym, a jedynie w nowym postępowaniu przed organem I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organ odwoławczy nie może samodzielnie uzupełniać materiału dowodowego w istotnym zakresie, lecz powinien przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a.

Uzasadnienie

Uzupełnianie istotnych braków dowodowych, zwłaszcza w kontekście ustawy środowiskowej wymagającej udziału społeczeństwa i uzgodnień z innymi organami, powinno odbywać się w ponownym postępowaniu przed organem I instancji, a nie w postępowaniu odwoławczym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 136 § § 1 pkt 2 a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa środowiskowa art. 71 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa środowiskowa art. 66

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa środowiskowa art. 74 § ust. 1 pkt 3a i 4

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa środowiskowa art. 82

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nieprawidłowo uzupełnił materiał dowodowy zamiast przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Naruszenie przepisów postępowania przez organ odwoławczy miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Argumenty spółki dotyczące naruszenia przez WSA art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 136 § 1-2 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. zostały uwzględnione przez NSA. Argumenty spółki dotyczące naruszenia przez WSA art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 6 k.p.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. zostały uwzględnione przez NSA. Argumenty spółki dotyczące naruszenia przez WSA art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. zostały uwzględnione przez NSA.

Godne uwagi sformułowania

organ odwoławczy nie powinien uzupełniać dokumentacji sprawy w tym zakresie samodzielnie. Tego rodzaju braki mogły być uzupełnione wyłącznie w ponownie prowadzonym postępowaniu przez organ I instancji. brak możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariantach, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5, oraz w przypadku braku zgody wnioskodawcy na wskazanie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariantu dopuszczonego do realizacji, organ odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia.

Skład orzekający

Piotr Korzeniowski

przewodniczący

Jerzy Stelmasiak

sprawozdawca

Tadeusz Kiełkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów k.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego, w szczególności stosowania art. 138 § 2 k.p.a. w sprawach środowiskowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań w zakresie oceny oddziaływania na środowisko, gdzie wymagane są dodatkowe procedury (udział społeczeństwa, uzgodnienia).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście inwestycji o znaczącym wpływie na środowisko, co jest tematem budzącym zainteresowanie zarówno prawników, jak i opinii publicznej.

Sąd Najwyższy: Organ odwoławczy nie może wyręczać organu I instancji w uzupełnianiu dowodów w sprawach środowiskowych.

Dane finansowe

WPS: 1257 PLN

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 917/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 773/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-01
Skarżony organ
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 136 § 1 pkt 2 a art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 773/21 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 3 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 3 marca 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz A. S.A. z siedzibą w K. kwotę 1257 (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
A. S.A. z siedzibą w K. (dalej: spółka) wystąpiła 23 grudnia 2015 r. do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z wnioskiem o określenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia pn.: Udostępnienie i zagospodarowanie złoża węgla kamiennego "[...]" w granicach projektowanego obszaru górniczego "[...]". Jako podstawę wniosku spółka powołała art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm., dalej: ustawa środowiskowa)
Decyzją z 31 maja 2019 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.
Odwołania od powyższej decyzji wniosły osoby fizyczne, Miasto [...] oraz organizacje ekologiczne.
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zaskarżoną decyzją z 3 marca 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.
Spółka wniosła skargę na decyzję z 3 marca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wyrokiem z 1 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 3 marca 2021 r. w przedmiocie odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że powodem odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że złożony przez spółkę raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko nie spełniał wymogów wynikających z art. 66 ustawy środowiskowej.
W ocenie Sądu I instancji, w tej sprawie organ odwoławczy był uprawniony do zastosowania art. 136 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) i przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że część ze środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia została określona w "sentencji" decyzji organu I instancji w sposób zbyt ogólny, jak i nie odnosiła się do wszystkich rodzajów oddziaływań, w szczególności emisji wynikających z funkcjonowania zakładu górniczego. Spółka w trakcie postępowania odwoławczego, "konsekwentnie unikała przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego" przedsięwzięcia, ostatecznie stwierdzając, że nie przewiduje innych wariantów przedsięwzięcia poza wariantem proponowanym przez siebie do realizacji. Niewyjaśnione pozostały również kwestie zarówno skali jak i zasięgu oddziaływania na środowisko infrastruktury powierzchniowej projektowanej eksploatacji. Dodatkowo nie został wyjaśniony pośredni wpływ planowanego przedsięwzięcia na siedliska przyrodnicze, związany z deformacjami powierzchni terenu. W tej sytuacji, określenie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia bez wcześniejszego przeanalizowania możliwości osiągnięcia zamierzonych celów przedsięwzięcia za pomocą innych rozwiązań, a także bez pełnego rozpoznania zagrożeń dla środowiska wynikających z realizacji, funkcjonowania a nawet likwidacji przedsięwzięcia, stanowiłoby o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z przepisami art. 66, art. 74 i art. 82 ustawy środowiskowej. Organ odwoławczy, w celu doprecyzowania uwarunkowań określonych w decyzji organu I instancji, był zatem obowiązany do przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, o którym stanowi art. 136 k.p.a.
Zdaniem Sądu I instancji, czynności podejmowane przez spółkę w postępowaniu odwoławczym miały charakter pozorny, a udzielane odpowiedzi nie stanowiły wyjaśnień niezbędnych do wydania decyzji przez organ odwoławczy. W piśmie z 17 września 2020 r. organ odwoławczy wskazał, że zasięg oddziaływania przedsięwzięcia obejmuje nie tylko określony przez spółkę teren górniczy, ale także obszar oddziaływania pozostałej infrastruktury likwidowanej kopalni. Natomiast w odpowiedzi spółka uznała to założenie za błędne, uznając, że całość oddziaływania na środowisko likwidowanej kopalni została już objęta decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z 13 listopada 2012 r., w której ustalono środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn. Uzyskanie nowej koncesji dla eksploatacji złoża [...] w granicach obszaru górniczego [...] III, poszerzonego o nowy obszar dokumentowania. Z kolei w piśmie z 29 października 2020 r., pomimo jednoznacznych wskazań organu co do zakresu niezbędnego uzupełnienia, spółka wskazała na kompletność opracowań kartograficznych przedstawionych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcie na środowisko. Ponadto, w piśmie z 29 października 2020 r. spółka wprost odmówiła przedstawienia wariantu alternatywnego dla planowanego przedsięwzięcia.
Potwierdza to, że spółka odmówiła wykonania wezwań organu odwoławczego do uzupełnienia materiału dowodowego. Sąd I instancji podkreślił, że spółka była trzykrotnie wzywania do uzupełnienia raportu, więc kolejne wezwania prowadziłyby jedynie do przedłużania postępowania administracyjnego, szczególnie uwzględniając, że spółka wprost zadeklarowała brak zamiaru wypełnienia wymagań wynikających z art. 66 ust. 1 pkt 5 i art. 74 ust. 1 pkt 3a i 4 ustawy środowiskowej. Spółka kierując się argumentami ekonomicznymi, wykluczyła planowanie oraz realizację jakiegokolwiek wariantu alternatywnego. Wskazano wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia (tzw. wariant "zerowy") wariant lokalizacyjny oraz wariant z zastosowaniem podsadzki hydraulicznej, wybierając w konsekwencji wariant proponowany przez spółkę tj. wariant inwestorski określony zarazem jako "najkorzystniejszy dla środowiska". Spółka wskazała, że nie rozpatruje zrealizowania żadnego innego wariantu niż wariant oparty na dotychczasowych założeniach projektowych. Podniosła również, że w tych okolicznościach, określenie przewidywanego oddziaływania na środowisko wstępnie analizowanych wariantów wydaje się bezprzedmiotowe wobec zaniechania ich dalszego projektowania i potencjalnej realizacji. W konsekwencji, żaden z wymienionych powyżej wariantów, z wyjątkiem wariantu proponowanego przez wnioskodawcę, nie został w szczegółowy sposób opisany w raporcie, jak również na skutek wezwania organu odwoławczego. Nie zostało także określone przewidywane oddziaływanie na środowisko przedstawionych wariantów. Na str. 170 raportu wskazano, że spółka zamierza przeanalizować wszystkie możliwe warianty alternatywne dopiero "przed przystąpieniem do realizacji przedsięwzięcia". Stanowiska w tym zakresie spółka nie zmieniła w postępowaniu przed organem odwoławczym.
W ocenie Sądu I instancji, nie były zasadne także zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy art. 71 ust. 1 oraz art. 74 ust. 1 pkt 3a, 4 i 5 ustawy środowiskowej. Budynki oraz instalacje zlokalizowane na powierzchni terenu powiązane technologicznie z planowanym przedsięwzięciem - niezależnie od ich lokalizacji - stanowią integralną część zakładu górniczego, prowadzącego eksploatację metodą podziemną. Sąd I instancji podzielił także stanowisko organu odwoławczego w zakresie innych braków raportu. Organ odwoławczy bezskutecznie wzywał spółkę do udzielenia informacji niezbędnych do określenia wpływu przedmiotowego przedsięwzięcia na chronione siedliska przyrodnicze oraz powierzchni siedlisk, która potencjalnie zostanie utracona lub ulegnie przekształceniu w wyniku zmian powodowanych planowanym przedsięwzięciem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) spółka sformułowała następujące zarzuty kasacyjne.
Po pierwsze, zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest przepisów art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 136 § 1-2 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. Polegało to na niezasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w oparciu o wadliwe uznanie, że organ odwoławczy miał podstawy do wydania decyzji "reformacyjnej", a zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego mieścił się w granicach zakreślonych przez art. 136 § 1-2 k.p.a. W ocenie spółki, Sąd I instancji zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Po drugie, zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 6 k.p.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Polegało to na niezasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w oparciu o wadliwe uznanie, że istniały przesłanki do wydania przez organ odwoławczy decyzji "reformacyjnej" przy jednoczesnym braku odniesienia się do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a., podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie ziściła się żadna z materialnoprawnych przesłanek upoważniających organ odwoławczy do wydania decyzji "reformacyjnej". W ocenie spółki, Sąd I instancji zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Po trzecie, zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest przepisów art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. Polegało to na niezasadnym oddaleniu skargi, w oparciu o wadliwe uznanie, że organ odwoławczy sformułował wobec skarżącego "wyraźny rygor" wskazujący na możliwość wydania niekorzystnej decyzji w przypadku nieuzupełnienia materiału dowodowego w oznaczonym zakresie. Natomiast spółka po wykonaniu ostatniego wezwania organu odwoławczego z 17 września 2020 r., bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji, nie została poinformowana, że organ odwoławczy nadal dostrzega znaczne braki w złożonej dokumentacji, które mogą skutkować wydaniem niekorzystnej decyzji. W ocenie spółki, Sąd I instancji zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 3 marca 2021 r. w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Spółka wniosła także o oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Stowarzyszenie B. wniosło jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, chociaż podniesione w niej zarzuty kasacyjne zostały częściowo nieprawidłowo sformułowane. Wynika to z tego, że jak już wyżej wskazano, skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach określonych szczegółowo w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi dwie, odrębne podstawy zarzutów kasacyjnych, pierwszą dotyczącą naruszenia przepisów prawa materialnego, a drugi naruszenia prawa procesowego. Spółka w skardze kasacyjnej wskazała, że opiera zarzuty na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., jednak tylko pierwszy i trzeci zarzut jednoznacznie sformułowała jako zarzuty naruszenia prawa procesowego. Zarzut drugi nie został scharakteryzowany jako zarzut naruszenia prawa procesowego lub zarzut naruszenia prawa materialnego, przy czym spółka powołuje w tym zarzucie wyłącznie przepisy procesowe, co oznacza, że pomimo powołania na wstępie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. spółka nie sformułowała żadnego zarzutu naruszenia prawa materialnego. Ponadto, w ramach zarzutów kasacyjnych spółka wskazuje, że Sąd I instancji powinien zastosować art. 145 § 1 p.p.s.a, a w uzasadnieniu skargi kasacyjnej doprecyzowuje, że chodzi o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W obu jednak przypadkach brak jest wskazania właściwej jednostki redakcyjnej tego przepisu. Norma z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dzieli się na trzy jednostki redakcyjne (litery), które określają trzy odrębne podstawy uwzględnienia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny. Prawidłowe sformułowanie zarzutu naruszenia tej normy przez jej niezastosowanie wymaga precyzyjnego powołania właściwej jednostki redakcyjnej i tym samym określenie, naruszenie jakiego rodzaju przepisów przez organy administracji w postępowaniu administracyjnym, powinno skutkować zdaniem strony, uwzględnieniem skargi przez wojewódzki sąd administracyjny.
Niezależnie jednak od powyższych uchybień formalnych, zarzuty kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie w zakresie w jakim zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 136 § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy [...]. Co do zasady bowiem, organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę co do jej istoty i w jej całokształcie. Natomiast normy z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie można interpretować w oderwaniu od art. 136 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a., a także zasady dwuinstancyjności postępowania z art. 15 k.p.a. W sprawach ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia organy powinny mieć również na uwadze obowiązki wynikające z ustawy środowiskowej. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, który miał istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Natomiast w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a., to braki dowodowe nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Z kolei jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję (art. 136 § 2 k.p.a.). Z przepisów tych wynika zatem, że organ odwoławczy powinien wydać decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. gdy postępowanie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Obie te przesłanki zostały niewątpliwie w tej sprawie spełnione. Organ odwoławczy wprost wskazał na naruszenie przez organ I instancji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nie ulega również wątpliwości, że zarówno prawidłowe określenie wariantów realizacji przedsięwzięcia, jak i prawidłowe określenie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, to kwestie kluczowe dla określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika również, żeby organ odwoławczy uzyskał zgody wszystkich stron postępowania na zastosowanie art. 136 § 2 k.p.a. Sposób uzupełnienia materiału dowodowego przez spółkę w postępowaniu odwoławczym, jak i nawet stanowisko o braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż planowany przez spółkę, nie miał więc w istocie wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ organ odwoławczy w ogóle nie powinien uzupełniać dokumentacji sprawy w tym zakresie samodzielnie. Tego rodzaju braki mogły być uzupełnione wyłącznie w ponownie prowadzonym postępowaniu przez organ I instancji, mając na uwadze z jednej strony zasadę dwuinstancyjności postępowania, a z drugiej strony uwzględniając wynikające z ustawy środowiskowej obowiązki zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu oraz dokonania stosownych uzgodnień oraz uzyskania opinii organów współdziałających. Tak obszerne i zasadnicze uzupełnienie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wymagało bowiem zarówno ponownego współdziałania z organami opiniującymi i uzgadniającymi, jak i ponownego zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. Pominięcie tych etapów procedury oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko możliwe jest bowiem wyłącznie w przypadku mniej istotnych uzupełnień raportu, które nie mają wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny oczywiście dostrzega okoliczność, że spółka w toku postępowania odwoławczego zaprezentowała stanowisko, że nie planuje innych wariantów realizacji przedsięwzięcia (innych niż tzw. wariant inwestorski). Brak prawidłowego określenia wariantów realizacji przedsięwzięcia istotnie uniemożliwia ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Bez znaczenia jest przy tym powoływany w skardze kasacyjnej art. 81 ust. 1 ustawy środowiskowej, zgodnie z którym "jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika brak możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji, spośród wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5, wariant dopuszczony do realizacji. W przypadku braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariantach, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5, oraz w przypadku braku zgody wnioskodawcy na wskazanie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariantu dopuszczonego do realizacji, organ odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia.". Przepis ten ma bowiem zastosowanie wyłącznie w przypadku prawidłowego określenia wariantów realizacji przedsięwzięcia, zgodnie z wymogami art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej, a nie w przypadku, gdy warianty nie zostały przedstawione w raporcie. Natomiast istotne znaczenie w tej sprawie ma okoliczność, że braki w zakresie wariantów w tej konkretnej sprawie nie mogły być uzupełniane w postępowaniu odwoławczym. Wynika to z braku wskazania wariantu racjonalnego i wariantu najkorzystniejszego na środowisko, a także innych braków raportu szczegółowo opisanych przez organ odwoławczy, w tym braków, które dotyczyły zakresu samego przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko. Należy przy tym zauważyć, że sam organ odwoławczy wprost podkreślił, że materiał dowodowy sprawy jest niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło natomiast w tej sprawie do naruszenia art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. Organ nie jest zobowiązany "uprzedzać" strony, że zamierza wydać decyzję dla tej strony niekorzystną, do czego sprowadza się w istocie zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. O rozstrzygnięciu sprawy organ informuję stronę w treści decyzji, a nie przed jej wydaniem. Ponadto naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 136 § 1 i § 2 k.p.a. nie jest niejako "automatycznie" naruszeniem zasady praworządności z art. 6 k.p.a. Organ działał bowiem na podstawie przepisów prawa, chociaż w tej konkretnej sprawie nieprawidłowo je zastosował.
Z tych względów i na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Istota sprawy została bowiem dostatecznie wyjaśniona, a zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 136 § 1 i § 2 k.p.a., a w konsekwencji także z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI