III OSK 916/25

III OSK 916/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-04-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6393 Skargi na uchwały sejmiku województwa, zawierającej przepisy prawa miejscowego w przedmiocie ... (art. 90 i 91 ustawy o
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1142/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-12-18
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 900
art. 66 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2026 poz 143
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Maciej Kobak (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zarządu Województwa Małopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1142/24 w sprawie ze skargi A. P. na uchwałę Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły oddala skargę kasacyjną,
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 grudnia 2024 r. (III SA/Kr 1142/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w pkt I stwierdził nieważność uchwały Zarządu Województwa Małopolskiego (dalej: "organ") z 26 kwietnia 2024 r. nr [...]
w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły A. P. (dalej: "skarżący"), zaś w pkt II zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł na kanwie następującego stanu faktycznego sprawy.
Uchwałą z 26 kwietnia 2024 r., poprzedzoną uzyskaniem pozytywnej opinii Kuratora Oświaty w Krakowa, Zarząd Województwa Małopolskiego w oparciu o art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 566 ze zm.; dalej: "u.s.w.") oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 900 ze zm.; dalej: "u.p.o.") w § 1 odwołał skarżącego ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół – [...] w M. z dniem 29 kwietnia 2024 r., bez zachowania okresu wypowiedzenia, powierzając jej wykonanie Marszałkowi Województwa Małopolskiego (§ 2), ze wskazaniem jej wejścia w życie z dniem podjęcia (§ 3).
Podstawę wydanego aktu stanowił fakt napływających skarg na działalność skarżącego, jak też ustaleń zawartych w protokołach kontroli przeprowadzonych przez Urząd Marszałkowski oraz Kuratorium Oświaty. W uzasadnieniu uchwały powołano się na:
1) skargę wicedyrektora Zespołu Szkół, która wpłynęła do organu 27.11.2023 r. Dotyczyła ona sposobu zarządzania przez skarżącego placówką, a sformułowane zarzuty wskazywały na "liczne zmiany na stanowiskach kierowniczych wynikające
z rezygnacji kolejnych wicedyrektorów, wakatów na stanowiskach kierowniczych, chaosu organizacyjnego wynikającego z ciągłych zmian planu lekcji, zmian przydziałów godzin dla nauczycieli związanych z ogromną rotacją kadry pedagogicznej, braków specjalistów, niezapewnienia uczniom i nauczycielom bezpieczeństwa w trakcje realizowanych zajęć dydaktycznych oraz dyskredytowanie rady rodziców".
W uchwale wskazano dalej, że w celu wyjaśnienia opisanych w skardze wicedyrektora nieprawidłowości, w dniu 14.12.2023 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielami organu prowadzącego szkołę z którego został sporządzony protokół. Skarżący został zobowiązany do podjęcia czynności naprawczych w obszarze zarządzania jednostką, jednakże – jak stwierdzono w uchwale – nie zostały one przez niego zrealizowane.
2) skargę rodzica z 18.03.2024 r. (data wpływu) dotyczącą opieszałości skarżącego przy wydaniu zgody na nauczanie indywidualne ucznia oraz zarzucającą wykluczenie społeczne tego ucznia, z uwagi na jego niepełnosprawność.
W uchwale podano dalej, iż w reakcji na powyższe, Kuratorium Oświaty w Krakowie
w dniu 10.04.2024 r. przeprowadziło kontrolę doraźną dotyczącą przedmiotowej sprawy, a wnioski z niej wskazywały na następujące nieprawidłowości: brak zapewnienia przez skarżącego temu uczniowi pomocy nauczyciela współorganizującego proces kształcenia, niezapewnienie ciągłości realizacji nauczania indywidualnego dla ucznia z niepełnosprawnością pomimo posiadanego przez ucznia orzeczenia, niezapewnienie pomocy psychologiczno-pedagogicznej zgodnie
z obowiązującymi przepisami. Ponadto stwierdzono liczne nieprawidłowości w zakresie organizacji wycieczek szkolnych również w aspekcie zapewnienia równego dostępu do uczestnictwa w tych imprezach. W ramach zaleceń zobowiązano skarżącego do przestrzegania obowiązujących przepisów oświatowych w szczególności w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz organizowania kształcenia dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, w tym w szczególności respektowania art. 23 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych.
3) skargę Samorządu Uczniowskiego działającego w Zespole Szkół (data wpływu 25.03.2024 r.), w której uczniowie zwrócili uwagę na spadek poziomu nauczania spowodowany odejściem ze szkoły wielu nauczycieli, brakami kadrowymi, realizacją obowiązkowych zajęć w systemie doraźnych zastępstw, nierealizowaniem orzeczeń poradni psychologiczno-pedagogicznych (brak pedagoga specjalnego, nauczyciela wspomagającego, logopedy), panującym w szkole chaosem i dezorganizacją oraz na fakt organizowania przez skarżącego zebrań rady pedagogicznej podczas lekcji uniemożliwiający realizację zajęć dydaktycznych.
Uchwała wskazywała dalej, że opisana wyżej skarga potwierdziła pojawiające się wcześniej zarzuty, formułowane zarówno przez Radę Pedagogiczną, jak i wskazane
w anonimowych skargach wpływających do organu prowadzącego.
4) napływające do organu prowadzącego liczne sygnały dotyczące poczucia zagrożenia przez uczniów i nauczycieli pochodzące ze środowiska wewnątrzszkolnego, w tym najpoważniejsze dotyczące naruszenia nietykalności cielesnej nauczyciela przez ucznia szkoły i bezczynności skarżącego w zakresie działań zapewniających bezpieczne warunki funkcjonowania jednostki.
Uchwała wskazywała, że w wyniku tych zgłoszeń, w dniach 14 i 19 lutego 2024 r. w II. Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół została przeprowadzona kontrola doraźna Kuratorium Oświaty w Krakowie, dotycząca zapewnienia bezpieczeństwa uczniów i nauczycieli, w trakcie której stwierdzono szereg uchybień i nieprawidłowości. Z przebiegu tej kontroli sporządzono protokół zawierający konkretne zalecenia, w tym bezwzględne zapewnienie bezpieczeństwa uczniom
w trakcie realizowanych zajęć, zatrudnienie nauczyciela posiadającego kwalifikacje
z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia ucznia niepełnosprawnego, pedagoga specjalnego oraz logopedy, organizowanie kształcenia specjalnego zgodnie z przepisami prawa oraz organizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli w formach dostosowanych do ich potrzeb. Zalecenia kontrolne nie zostały zrealizowane.
5) brak realizacji przez skarżącego zadań inwestycyjnych zaplanowanych na 2023 r. Wskazano w uchwale na przeprowadzoną w związku z tym kontrolę doraźną w zakresie wydatkowania środków finansowych na zadania inwestycyjne pn. "Renowacja dachu Zespołu Szkół – [...] w M." oraz "Poprawa efektywności energetycznej Zespołu Szkół – [...]". Z ustaleń kontroli wynikało, że skarżący nie informował organu prowadzącego o problemach z wykonawcą, nie wystąpił również o wpisanie zadań do Wieloletniej Prognozy Finansowej, co pozwoliłoby na zabezpieczenie środków finansowych na ich realizację w 2024 r. W wyniku tych zaniedbań inwestycja nie została zrealizowana w terminie.
W ramach kontrolowanych inwestycji stwierdzono dodatkowo liczne naruszenia Prawa budowlanego, w tym dot. wymagań bhp na budowie oraz dot. wykonywania robót bez uzyskania prawomocnego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Prace inwestycyjne do dnia dzisiejszego (podjęcia uchwały) nie zostały zakończone.
W dalszej części uchwały stwierdzono, że podana argumentacja, tj. skargi zarówno ze środowiska uczniów, rodziców, jak i przedstawicieli Rady Pedagogicznej Zespołu, wyniki przeprowadzonych kontroli oraz aktualna sytuacja panująca w Zespole Szkół nie dają gwarancji prawidłowej realizacji przez skarżącego powierzonych przez organ prowadzący zadań w zakresie kierowania Zespołem Szkół oraz w zakresie realizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego i zapewnienia bezpiecznych warunków nauki. Dodatkowo powołano się na utratę zaufania Marszałka Województwa Małopolskiego do skarżącego, co uzasadniało natychmiastowe zwolnienie
z zajmowanego stanowiska pozostającego w powiązaniu ze stwierdzonymi nieprawidłowościami, bowiem dalsze pełnienie przez skarżącego funkcji stanowi zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania placówki.
Uchwała ta została zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. wskutek braku możliwości odniesienia się przez skarżącego do zarzucanych nieprawidłowości wobec usprawiedliwionej nieobecności
w pracy, a następnie przebywaniu na zwolnieniu lekarskim w okresie podjęcia uchwały
i terminu złożenia od niej odwołania oraz art. 66 u.p.o. wobec odwołania skarżącego ze stanowiska w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia mimo, że przesłanki na które się powołano nie stanowią przypadków szczególnie uzasadniony.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku, WSA stanął na stanowisku, że analizowany stan faktyczny nie wpisuje się w rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o., zwłaszcza w jego temporalnym aspekcie, o czym świadczy fakt, że zaskarżona uchwała dopuszczała możliwość sprawowania przez skarżącego funkcji jeszcze przez kilka dni od jej podjęcia, a zatem nie wymagała natychmiastowego usunięcia z zajmowanego stanowiska, czy też analizowanie zajść sprzed kilku miesięcy od podjęcia uchwały. Sąd pierwszej instancji przeanalizował i szczegółowo odniósł się do wszystkich skarg i uwag adresowanych do skarżącego, zamieszczonych w zaskarżonej uchwale, wytykając organowi m.in. liczne błędy i nieścisłości interpretacyjne będące efektem wybiórczej i pobieżnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, zawierającego braki. Sąd a quo zwrócił także uwagę na brak możliwości odniesienia się przez skarżącego do stawianych mu zarzutów, z uwagi na pobyt na urlopie lub zwolnieniu lekarskim, pozbawiając tym samym gwarancji w postaci prawa do bycia wysłuchanym, skutecznie podważając legalność wydanej przez organ uchwały, jako istotnie naruszającej przepisy prawa materialnego.
W konkluzji, zdaniem sądu żaden z zawartych w uchwale zarzutów stawianych skarżącemu nie dawał podstaw do zastosowania trybu nadzwyczajnego odwołania go ze stanowiska dyrektora w czasie trwania roku szkolnego. Czynione skarżącemu zarzuty mogłyby być ewentualnie podstawą do przeprowadzenia oceny jego pracy przez organ nadzoru i na tej podstawie potencjalnie prowadzić do zastosowania innego trybu odwołania.
Nie zgadzając się z wyrokiem Sądu pierwszej instancji, został on zaskarżony w całości przez organ skargą kasacyjną, w której powołując się na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania polegające na:
1) naruszeniu art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wszechstronnego uzasadnienia rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez brak uzasadnienia stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co do pełnego stanu faktycznego przyjętego jako podstawa rozstrzygnięcia, a także nie odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do części dowodów i stanowisk przedstawionych przez organ, w tym uchwały i pisma Rady Pedagogicznej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ sporządzenie wszechstronnego uzasadnienia rozstrzygnięcia i odniesienie się do wszystkich dowodów, w tym uchwały i pisma Rady Pedagogicznej skutkowałoby oddaleniem skargi.
Niezależnie od podniesionego powyżej zarzutu proceduralnego, powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono również:
1) naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 737) poprzez jego błędną wykładnie polegającą na niezasadnym przyjęciu, że działania skarżącego nie wymagały natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem powołanego przepisu tj. uznaniem, że w sprawie nie zaistniała przesłanka "przypadków szczególnie uzasadnionych", upoważniająca organ do odwołania skarżącego ze stanowiska dyrektora szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, podczas gdy przesłanka ta została spełniona - gdyż okoliczności sprawy łącznie stanowiły "szczególnie uzasadniony przypadek", nosiły cechy rażącego naruszenia prawa przez skarżącego prowadziły do destabilizacji pracy placówki, zagrażały interesowi publicznemu, były nagłe i wymagały natychmiastowego przerwania;
2) naruszenie art. 147 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., poprzez błędne uznanie i przyjęcie, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wyrażonej w art. 7 k.p.a. sprawia, że to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, podczas gdy w/w zasada nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać istnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji pasywnej postawy strony, a także w przypadku, gdy już przeprowadzone dowody nie potwierdzają jej twierdzeń;
3) naruszenie art. 147 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. poprzez błędne uznanie i przyjęcie, że organ nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w sprawie na każdym etapie postępowania, a także nie umożliwił mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, podczas gdy sąd nie wziął pod uwagę, że skarżący miał doręczone wszystkie zalecenia pokontrolne i mógł on zająć stanowisko i odnieść się do wszystkich stawianych mu zarzutów.
Wskazując na powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a w konsekwencji zmianę orzeczenia WSA w Krakowie poprzez oddalenie skargi w całości, ewentualnie uchylenie w całości wyroku Sądu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych, żądając rozpoznania sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący wniósł o jej oddalenie, dopuszczenie wskazanych dowodów, wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym oraz obciążenia organu kosztami postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego, przy czym pismo to z uwagi na naruszenie art. 66 § 1 p.p.s.a. zostało zwrócone mocą zarządzenia Referendarza Sądowego z 23 kwietnia 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Sformułowane w niej zarzuty oparto na obu podstawach kasacyjnych dopuszczonych postanowieniami art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., a więc zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Konfiguracja zarzutów kasacyjnych w pierwszej kolejności wymaga odniesienia się do przyjętej przez WSA wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. Sposób rozumienia tego przepisu determinuje bowiem zakres kompetencji organu prowadzącego do odwołania dyrektora szkoły, wyznacza okoliczności faktyczne uzasadniające takie działanie oraz jego tryb i formę. Dopiero przesądzenie przedmiotowych kwestii pozwala odnieść się do konkretnych okoliczności faktycznych charakteryzujących niniejszą sprawę i ocenić, czy konkluzje Sądu pierwszej instancji co do zgodności z prawem kwestionowanej uchwały były prawidłowe.
Skarżący kasacyjnie organ wytyka, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż w realiach sprawy nie zaistniały przesłanki - szczególnie uzasadniony przypadek - do uruchomienia przewiedzianego tym przepisem trybu natychmiastowego odwołania skarżącego z funkcji dyrektora szkoły. Wstępnie należy zauważyć, że formuła konstrukcji ocenianego zarzutu kasacyjnego jest wadliwa. Zarzut błędnej wykładni
art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. z założenia powinien zmierzać do wykazania, że Sąd pierwszej instancji w oparciu o jego treść zrekonstruował wadliwą normę prawną. Owa wadliwość może się odnosić albo do zakresu stosowania tej normy, a więc do wyznaczonych jej hipotezą okoliczności faktycznych, w których organ może wydać oparty na niej akt, albo do zakresu jej normowania, czyli dopuszczonych jej dyspozycją konsekwencji prawnych, jakie organ może określić w wydanym akcie wobec jego adresata. Z treści skargi kasacyjnej nie wynika, aby organ kwestionował sposób rozumienia art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. przyjęty przez WSA. Skarżący kasacyjnie konsekwentnie twierdzi, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne kwalifikujące się jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Zmierza zatem do wykazania, że WSA błędnie ocenił okoliczności faktyczne sprawy i w konsekwencji błędnie zastosował (zanegował podstawy do zastosowania) art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o.
Na gruncie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. ukształtowało się stanowisko, że użyte w jego treści pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" powinno być rozumiane wąsko. Uzasadnić to należy między innymi tym, że nauczyciel powoływany jest na stanowisko kierownicze na określoną prawem kadencję, a więc powinien mieć możliwość zarządzania placówką na okres wskazany w powołaniu, chyba że zachodzą uzasadnione powody odwołania z tej funkcji, a tym samym skrócenia kadencji. Ponadto ustawa określa również inne (precyzyjnie sformułowane i niebędące klauzulą generalną) przesłanki odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego (art. 66 ust. 1 pkt 1), a zatem przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", wyrażoną
w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy traktować jako ultima ratio w zakresie odwołania
z funkcji kierowniczej. W orzecznictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy też inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej, a tym samym godzić w interes publiczny. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to zatem taki przypadek, który powoduje, że nie należy zwlekać z odwołaniem dyrektora, a wręcz odwołanie z tej funkcji jest konieczne i uzasadnione. Innymi słowy "szczególnie uzasadniony przypadek" obejmuje sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, ponieważ naruszenie przez niego prawa jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków, a stwierdzone uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, zaś osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na niej obowiązków (por. np. wyroki NSA z 13 czerwca 2024 r., III OSK 4015/21 i z 2 czerwca 2022 r., III OSK 5073/21; te i inne orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl.). Zwraca się również uwagę, że stwierdzenie różnych uchybień w prowadzeniu placówki oświatowej nie uzasadnia odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. To nie liczba zdarzeń konstruuje przypadek "szczególnie uzasadniony", ale charakter tych zdarzeń - waga naruszeń. Tym samym większa liczba uchybień nie daje uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego (vide: wyrok NSA z 7 maja 2024 r., III OSK 4391/21).
Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej lub zagrażać interesowi publicznemu. Wobec tego szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać
z odwołaniem dyrektora, lecz decyzja o pozbawieniu dyrektora funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. to nie takie, które jedynie w przekonaniu organu mieszczą się w tym pojęciu, tylko takie, które obiektywnie uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie szkoły,
a jedyną możliwością zapobieżenia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora w trakcie roku szkolnego. Chodzi zatem o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków. Zatem tryb odwołania przewidziany w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. należy stosować wyłącznie w przypadkach drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz" (zob. wyroki NSA z 24 lutego 2023 r., III OSK 6929/21, z 15 grudnia 2022 r., III OSK 7194/21, z 20 października 2022 r., III OSK 5638/21).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że w realiach analizowanej sprawy nie wystąpiły podstawy do odwołania skarżącego z funkcji dyrektora szkoły. Należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu pozwalającego podważyć przyjęte przez Sąd a quo oceny sformułowanych w treści zaskarżonej uchwały zarzutów wobec skarżącego, jako dyrektora szkoły. Sąd pierwszej instancji szeroko odniósł się do każdego z nich zwracając uwagę, że dotyczą one okoliczności, które wystąpiły nawet kilka miesięcy przez podjęciem zaskarżonej uchwały, nie stanowią uchybień, których charakterystyka wymagałaby natychmiastowego odwołania skarżącego z funkcji dyrektora, po części zostały sformułowane bez uwzględnienia okoliczności świadczących na korzyść skarżącego, a nadto, że część wytykanych uchybień została usunięta.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w reakcji na skargę wicedyrektora z 27 listopada 2023 r. wskazującą na chaos organizacyjny występujący w szkole zorganizowano spotkanie, które odbyło się 14 grudnia 2023 r. Naówczas działania skarżącego nie zostały ocenione, jako uzasadniające jego natychmiastowe odwołanie, do którego doszło dopiero pod koniec kwietnia 2024 roku. WSA podał dalej, że tak z uchwały, jak i z akt sprawy nie wynika, aby skarżący nie wdrożył czynności naprawczych, do których został zobowiązany protokołem z 14 grudnia 2023 roku. Ponadto, w okresie od 25 marca 2024 r. do 9 lipca 2024 r. skarżący przebywał na zwolnieniu chorobowym i na urlopie wypoczynkowym, a zatem formułowany wobec niego zarzut braku wykonania zaleceń pokontrolnych nie mógł być uznany za w pełni zasadny gdyż, już miesiąc przed podjęciem uchwały nie realizował obowiązków pracowniczych. Odpowiedzialność za realizację zaleceń organu prowadzącego spoczywała na wicedyrektorach szkoły, którzy na czas jego nieobecności, zastępowali go w pełnionych czynnościach.
Wytykana skarżącemu bierność na agresywne zachowanie ucznia również nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Uczeń dopuścił się niedozwolonego zachowania w listopadzie 2023 roku. W reakcji na to zdarzenie przeprowadzono dwie kontrole kuratoryjne w lutym 2024 roku. Organ prowadzący nie zdecydował się wówczas na skorzystanie z przewidzianego w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. Skarżący kasacyjnie organ nie kwestionuje przyjętej przez WSA oceny, że z zaskarżonej uchwały nie wynika, których zaleceń pokontrolnych skarżący nie wykonał. Sąd pierwszej instancji jednocześnie wymienił szereg działań skarżącego świadczących o tym, iż podjął on działania ukierunkowane na rozwiązanie problemów związanych z uczniem (który, jak wynika z akt, cierpiał na autyzm).
Trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji także co do tego, że skarga samorządu uczniowskiego z 18 marca 2024 roku zawiera w istocie same ogólniki wyrażające niezadowolenie uczniów z organizacji zajęć szkolnych, nie naprowadzając zarazem na występujące w dacie jej złożenia jakiekolwiek rzeczywiste i realne okoliczności wyjątkowe i nagłe mogące przemawiać za odwołaniem dyrektora ze stanowiska bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego.
Skarga rodzica z 18 marca 2024 r. dotycząca opieszałości w podjęciu decyzji wyrażającej zgodę na indywidualne nauczanie i wykluczenie tego ucznia nie została dołączona do akt sprawy, a z zaskarżonej uchwały nie można powziąć konkretnych informacji, w jakich okolicznościach ją złożono. W skardze kasacyjnej nie kwestionuje się przyjętego przez WSA ustalenia, że zarzut dotyczy zdarzenia z 2022 roku, a zatem znaczny czas przed podjęciem zaskarżonej uchwały, co – jak już wyżej podano – oznacza, iż nie może uruchomić kompetencji z art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o.
Trafnie wreszcie WSA zwrócił uwagę, że wadliwości prowadzenia procesu inwestycyjnego obejmującego wymianę dachu i docieplenie budynku szkoły, w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych nie mogła stanowić okoliczności realizującej przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku"
w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy (tak powołany przez WSA wyrok NSA z 23 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 1035/22). W tym przedmiocie WSA wskazał również na dalsze uchybienia, których szczegółowe przytaczanie, z uwagi na charakter zarzutów kasacyjnych, nie jest w tym miejscu konieczne.
Nie można się zgodzić, iż WSA dopuścił się naruszenia art. 147 § 1 p.p.s.a.
w związku z art. 7 k.p.a., albowiem błędnie uznał, iż to na organie ciąży obowiązek poczynienia ustaleń na korzyść dyrektora odwołanego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. Sąd pierwszej instancji w swoich ocenach i wnioskach takiego stanowiska nie sformułował. Przyjął natomiast, iż to na organie korzystającym z kompetencji przewidzianej w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. spoczywa obowiązek wykazania okoliczności, które ją aktywują, a zatem istotnych z perspektywy normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie tego przepisu. Konkretyzując, WSA staną na stanowisku, że organ miał obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek",
z czego – z przyczyn wyżej podanych – organ się nie wywiązał.
Skarżący kasacyjnie organ pozostaje w błędzie twierdząc, iż WSA zarzucił, że skarżącemu nie zapewniono czynnego udziału w sprawie – zarzut naruszenia art. 147 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego wyroku ani raz nie powołał się na art. 10 k.p.a., nie postawił również tezy, że skarżący nie brał czynnego udziału w postępowaniu.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji jest obszerne i szczegółowo odnosi się tak do sfery faktów, jak i do ich normatywnej kwalifikacji. Sąd pierwszej instancji przedstawił wnikliwą argumentację racjonalizującą wydane rozstrzygnięcie, co wyłącza skuteczność zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia braku odniesienia się do części dowodów i stanowisk przedstawionych przez organ,
w tym uchwały i pisma Rady Pedagogicznej mogłaby być rozważana w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., którego jednak nie podniesiono. Treść art. 141 § 4 p.p.s.a. wyznacza wyłącznie strukturalne elementy uzasadnienia. Do jego naruszenia mogłoby dojść, gdyby w uzasadnieniu nie zreferowano faktów, które stanowiły podstawę ostatecznych konkluzji w przedmiocie zgodności z prawem zaskarżonej uchwały. Kwestionowanie prawidłowości tych faktów poprzez odwoływanie się do wadliwości przeprowadzonego przez WSA rozumowania lub pominięcia niektórych elementów materiału aktowego nie może opierać się na zarzucie art. 141 § 4 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia złożonej skargi kasacyjnej, stąd w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.