III OSK 892/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Gminy Supraśl, potwierdzając, że rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy nie podlega kontroli sądu administracyjnego, a jedynie Trybunału Konstytucyjnego.
Gmina Supraśl zaskarżyła postanowienie WSA odrzucające jej skargę na rozporządzenie Rady Ministrów o utworzeniu nowej gminy. Gmina argumentowała, że rozporządzenie jest aktem indywidualnym i powinno podlegać kontroli sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że rozporządzenie to jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, a jego kontrola konstytucyjności należy do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Supraśl od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które odrzuciło skargę Gminy na rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy Grabówka. Gmina zarzucała sądowi niższej instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., twierdząc, że rozporządzenie powinno być traktowane jako akt indywidualny podlegający kontroli sądu administracyjnego, a nie akt prawa powszechnie obowiązującego. Gmina podnosiła również zarzuty dotyczące wadliwości uzasadnienia postanowienia WSA oraz naruszenia art. 45 Konstytucji RP poprzez pozbawienie jej prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę, uznał, że choć uzasadnienie postanowienia WSA mogło być lakoniczne, to samo rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Sąd podkreślił, że rozporządzenia dotyczące utworzenia lub zmiany granic gmin, mimo swojego specyficznego charakteru, są aktami prawa powszechnie obowiązującego. Kontrola ich zgodności z Konstytucją RP należy do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 2 Konstytucji RP), a nie sądów administracyjnych. W związku z tym, skarga Gminy na takie rozporządzenie była niedopuszczalna przed sądem administracyjnym. NSA oddalił skargę kasacyjną, jednocześnie oddalając wniosek Rady Ministrów o zasądzenie kosztów postępowania, powołując się na brak zastosowania przepisów o kosztach w przypadku skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, rozporządzenie to jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, a jego kontrola konstytucyjności należy do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Rozporządzenie w przedmiocie utworzenia gminy, mimo swojego specyficznego charakteru, jest aktem prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie z art. 188 pkt 2 Konstytucji RP, kontrola zgodności takich aktów z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego, co wyłącza właściwość sądów administracyjnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna odrzucenia skargi przez WSA z powodu braku właściwości sądu administracyjnego.
u.s.g. art. 4 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Podstawa prawna wydania rozporządzenia przez Radę Ministrów w sprawie utworzenia gminy.
Konstytucja RP art. 15 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Norma konstytucyjna dotycząca tworzenia gmin, realizowana przez rozporządzenie.
Konstytucja RP art. 87 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego w RP, w tym rozporządzenia.
Konstytucja RP art. 92 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wymogi dotyczące wydawania rozporządzeń.
Konstytucja RP art. 165 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona sądowa samodzielności jednostek samorządu terytorialnego.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.
Konstytucja RP art. 188 § pkt 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wyłączna właściwość Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozporządzeń jako aktów prawa powszechnie obowiązującego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Kontrola aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej i organów samorządu terytorialnego jest dopuszczalna na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., jednakże w tym przypadku rozporządzenie RM jest aktem centralnego organu administracji.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Naruszenie tego przepisu stwierdzono, ale uznano za nieistotne dla wyniku sprawy.
p.p.s.a. art. 166
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stosowanie odpowiednio wymogów dotyczących uzasadnienia wyroku do postanowień.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądemi administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Konstytucja RP art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy. Zarzut naruszenia tego prawa przez Gminę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy jest aktem prawa powszechnie obowiązującego. Kontrola konstytucyjności rozporządzeń wydawanych przez centralne organy państwowe należy do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego. Sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania o zgodności z prawem źródeł powszechnie obowiązującego prawa.
Odrzucone argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy ma charakter aktu indywidualnego i powinno podlegać kontroli sądu administracyjnego. Zmiana granic gminy jest dokonywana na podstawie normy indywidualnej i konkretnej. Rozporządzenie nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu konstytucyjnym. Odrzucenie skargi pozbawia Gminę prawa do sądu i nieograniczonej możliwości kształtowania ustroju terytorialnego przez Radę Ministrów.
Godne uwagi sformułowania
rozporządzenie w przedmiocie utworzenia gminy ma charakter aktu prawa powszechnie obowiązującego nie spełnia przesłanek uznania go za akt indywidualny organu administracji publicznej i nie podlega kontroli przed sądem administracyjnym kognicja sądów administracyjnych nie została ograniczona do aktów stosowania prawa domniemanie właściwości sądu administracyjnego w sprawie kontroli rozporządzenia jest wyłączone, z uwagi na właściwość Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenia dokonujące zmian granic jednostek samorządu terytorialnego kwestionowane w niniejszej sprawie mają szczególny charakter rozporządzenia te opierają się na Konstytucji i ustawach w sposób, który nie pozwala uznać, że są pozbawione właściwości aktu normatywnego mają więc owe rozporządzenia hybrydowy charakter nie ma racji skarżąca Gmina, iż zaskarżone rozporządzenie powinno zostać zakwalifikowane jako inny akt z zakresu administracji publicznej
Skład orzekający
Zbigniew Ślusarczyk
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego do kontroli rozporządzeń RM w sprawie utworzenia lub zmiany granic gmin, mimo ich specyficznego charakteru."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie rozporządzeń RM w sprawie utworzenia lub zmiany granic gmin. Nie wyklucza kontroli innych aktów normatywnych przez sądy administracyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii właściwości sądu w kontekście kontroli aktów normatywnych, co jest istotne dla prawników administracyjnych i samorządowców. Pokazuje złożoność relacji między różnymi organami kontroli prawnej.
“Gmina walczy o kontrolę nad swoim istnieniem, ale sąd odsyła ją do Trybunału Konstytucyjnego.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 892/25 - Postanowienie NSA Data orzeczenia 2025-06-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-05-15 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 645 Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652 Hasła tematyczne Odrzucenie skargi Sygn. powiązane I SA/Wa 77/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-02-21 III OSK 982/25 - Postanowienie NSA z 2026-01-14 II SAB/Po 173/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2025-01-10 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 3 § 2 pkt 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 1465 art. 4 ust. 1 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.) Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 15 ust. 2, art. 165 ust. 2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Tezy Rozporządzenie w przedmiocie utworzenia gminy ma charakter aktu prawa powszechnie obowiązującego i stanowi realizację normy art. 15 ust. 2 Konstytucji RP, zatem nie spełnia przesłanek uznania go za akt indywidualny organu administracji publicznej i nie podlega kontroli przed sądem administracyjnym. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Supraśl z siedzibą w Supraślu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 77/25 odrzucającego skargę Gminy Supraśl z siedzibą w Supraślu na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 października 2024 r. w przedmiocie utworzenia gminy postanawia: 1. oddalić skargę kasacyjną, 2. oddalić wniosek Rady Ministrów o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 21 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 77/25, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej zwanej p.p.s.a.) odrzucił skargę Gminy Supraśl z siedzibą w Supraślu na rozporządzenie Rady Ministrów z 1 października 2024 r. w przedmiocie utworzenia gminy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przedmiotem zaskarżenia jest rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy Grabówka. Zdaniem Sądu rozpoznawana skarga, jako niemieszcząca się we właściwości sądów administracyjnych, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła skarżąca Gmina, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi i uznanie, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, albowiem dotyczy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy Grabówka, w sytuacji gdy rozporządzenie wydane na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm., dalej jako "u.s.g.") należy uznać za akt z zakresu administracji dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaś wymóg rzetelnej i sprawiedliwej procedury oraz możliwość poddania aktu indywidualnego kontroli w postępowaniu odwoławczym i sądowym dają podstawy do poddania zaskarżonego rozporządzenia kontroli w postępowaniu administracyjnym, co w konsekwencji doprowadza do uznania, iż skarga powinna zostać przyjęta do merytorycznego rozpoznania, 2. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi i uznanie, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, albowiem dotyczy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia gminy Grabówka, w sytuacji gdy zmiana granic gminy jest dokonywana na podstawie normy indywidualnej i konkretnej, zaś rozporządzenie nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu konstytucyjnym, lecz aktem stosowania prawa, które zostało na poziomie ustawy nazwane rozporządzeniami i wobec których uznano za właściwe sformułowanie upoważnienia ustawowego wzorowanego na rozporządzeniu, a zatem winno ono podlegać kontroli sądu administracyjnego, 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez skonstruowanie uzasadnienia postanowienia, które nie zawiera w szczególności wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w odniesieniu do zarzutów skarżącego, jedynie w sposób lakoniczny uznając, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, co także nie zostało w jakikolwiek sposób uzasadnione, albowiem Sąd poprzestał jedynie na przytoczeniu przepisów i orzeczeń, bez jakiejkolwiek subsumcji, co w konsekwencji sprawia, że zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy uchybieniem, a rozstrzygnięciem oraz uniemożliwia pełną kontrolę instancyjną orzeczenia, 4. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a przez odrzucenie skargi i uznanie, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, w sytuacji gdy zaskarżone rozporządzenie ma charakter zewnętrzny, nie jest decyzją ani postanowieniem, jest skierowane do indywidualnego podmiotu, a więc nie mają charakteru generalnego oraz ma charakter publicznoprawny i dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, wobec czego zachodzą przesłanki do rozpoznania skargi na podstawie przywołanego przepisu. Ponadto Gmina zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 pkt. 1 Konstytucji RP, przez odrzucenie skargi, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, w sytuacji gdy brak jednoznacznej linii orzeczniczej dotyczącej kognicji sądu w przedmiocie sprawy, uzasadnia przyjęcie skargi i jej rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zaś odrzucenie przedmiotowej skargi powoduje, iż skarżąca została pozbawiona możliwości oceny wydanego rozporządzenia przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a co za tym idzie Radzie Ministrów przyznano niczym nieograniczoną możliwość dowolnego kształtowania ustroju terytorialnego RP. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, wg norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada Ministrów wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną podkreśliła, że rozporządzenie z 1 października 2024 r. w sprawie utworzenia gminy Grabówka Rada Ministrów wydała na podstawie art. 4 ust. 1 u.s.g. Rozporządzenie zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Przepis art. 4 ust. 1 u.s.g. mówi wprost o akcie w formie rozporządzenia, podobnie jak art. 4 ust. 2 tej ustawy, odsyłający do ust. 1. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Rady Ministrów nie ulega wątpliwości, że delegacja do wydania aktu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.s.g., jest delegacją do wydania rozporządzenia. Sądy administracyjne nie orzekają o zgodności z prawem źródeł powszechnie obowiązującego prawa, co zostało wyjaśnione zarówno w odpowiedzi w na skargę, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi też żadna z przesłanek z art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, kontrolując zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej. Zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę. Jednakże o tym, czy w tego rodzaju sprawie skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie, decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, okoliczności sprawy oraz przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty nie uzasadniają przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku (na zasadzie art. 166 p.p.s.a. wymogi te stosuje się odpowiednio do postanowienia) powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok (postanowienie) nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyroki NSA z: 18 września 2014 r., II GSK 1096/13; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, 27 sierpnia 22021 r., II GSK 1417/18). Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego lub działania organu), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne (por. wyroki NSA z: 24 czerwca 2004 r., FSK 2633/04, 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13). Należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie Gminą, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnia w sposób rzetelny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ograniczając się do lakonicznego wskazania, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd I instancji winien był wyjaśnić, dlaczego Gmina nie może poszukiwać ochrony prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, uwzględniając iż zagadnienie zgodności z ustawą zasadniczą obecnych regulacji prawnych w zakresie zmiany granic gmin i utworzenia nowych gmin pozostaje sporne. Na marginesie, o aktualności sporu wskazuje choćby fakt, iż na dysfunkcyjność aktualnej procedury zmian granic jednostek samorządu terytorialnego zwraca uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich w licznych wystąpieniach, a konieczność zmian legislacyjnych potwierdza także Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (zob. pismo RPO z 19 maja 2025 r., V.604.16.2025.ŁK i odpowiedź Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji znak DAP-WSUST.0790.2.2025). Kwestia ta doczekała się postanowień Trybunału Konstytucyjnego (postanowienia TK: z 5 listopada 2009 r. sygn. akt S 6/09, z 12 maja 2009 r. sygn. akt S 3/09) sygnalizujących Sejmowi "potrzebę stworzenia skutecznych mechanizmów prawnych zabezpieczających jednostki samorządu terytorialnego przed pochopnymi zmianami ich granic". Należy jednak uznać, iż naruszenie to nie ma wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej zaskarżone postanowienie poddaje się kontroli instancyjnej, ponieważ rację ma Sąd I instancji, iż zaskarżone rozporządzenie Rady Ministrów z 1 października 2024 r. w przedmiocie utworzenia gminy nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, art. 3 § 2 p.p.s.a. nie przewiduje właściwości sądu administracyjnego w sprawie skargi na rozporządzenie jako źródło prawa powszechnie obowiązującego. Nie oznacza to jednak automatycznie, iż z tego tylko powodu kognicja sądów administracyjnych jest wykluczona. Po myśli art. 184 Konstytucji RP sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Z powyższego przepisu należy wywieść domniemanie właściwości sądów administracyjnych w sprawie, w której przedmiotem kontroli jest działalność organów administracji publicznej. Domniemanie to może być obalone dopiero wówczas, gdy przepisy prawa przewidują inny organ sądowy właściwy w powyższych sprawach. Z orzecznictwa TK wynika, że przepis ten podobnie jak przepisy gwarantujące prawo do sądu, ustanawia nie tylko nakazy i zakazy adresowane do ustawodawcy, ale również wiążące wskazówki interpretacyjne dla organów stosujących prawo. Stanowi on podstawę domniemania sądowej ochrony gmin (wyrok TK z 13 marca 2013 r., K 25/10, OTK-A 2013, nr 3, poz. 27). Niewątpliwie Rada Ministrów jest organem administracji publicznej wchodzącym w skład władzy wykonawczej. Jednocześnie kognicja sądów administracyjnych nie została ograniczona do aktów stosowania prawa. Po myśli art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę również aktów normatywnych podejmowanych przez terenowe organy administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego. Powyższe nie zmienia kluczowego w sprawie ustalenia, iż domniemanie właściwości sądu administracyjnego w sprawie kontroli rozporządzenia jest wyłączone, z uwagi na właściwość Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 188 pkt 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. Przepis ten przesądza, iż konstytucyjnie chroniona samodzielność jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP) w sprawie utworzenia nowej gminy lub zmiany granic gminy może być realizowana wyłącznie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zasadnie zwraca uwagę Rada Ministrów w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że dyskusja na temat charakteru norm zawartych w zaskarżonym rozporządzeniu, w świetle przedstawionych okoliczności, nie może w żadnym wypadku doprowadzić do sytuacji, w której sąd administracyjny uznałby, że rozporządzeniem nie jest akt nazywany przez ustawę rozporządzeniem i ogłoszony jako rozporządzenie w Dzienniku Ustaw. Za Trybunałem Konstytucyjnym należy uznać, że "[r]ozporządzenia dokonujące zmian granic jednostek samorządu terytorialnego kwestionowane w niniejszej sprawie mają szczególny charakter. W odniesieniu do tych rozporządzeń ocena konstytucyjności łączy się w większym stopniu z oceną faktów, aniżeli z oceną obowiązujących norm (zob. wyrok z 25 marca 2003 r., sygn. U 10/01, OTK ZU nr 3/A/2003, poz. 23). Niezbędne jest zatem zachowanie w tej mierze koniecznej powściągliwości sędziowskiej. Mamy w tym przypadku do czynienia z rozporządzeniami określanymi w doktrynie jako "rozporządzenia" różniące się od rozporządzeń "klasycznych", przewidzianych w art. 87 i art. 92 Konstytucji. Owe "rozporządzenia", stanowiące przedmiot orzekania, różnią się od rozporządzeń "klasycznych" tym, że sensem ich wydania nie jest ustanowienie norm generalnych i abstrakcyjnych; nie mają więc one charakteru prawotwórczego, nie kreują norm prawnych i nie są podstawą ich obowiązywania, a przez ich wydanie dokonuje się czynności konwencjonalnej (zob. S. Wronkowska, Model rozporządzenia jako aktu wykonawczego do ustaw w świetle konstytucji i praktyki, [w:] Konstytucyjny system źródeł prawa w praktyce, red. A. Szmyt, Warszawa 2005, s. 87 i n.). Zarazem jednak rozporządzenia te opierają się na Konstytucji i ustawach w sposób, który nie pozwala uznać, że są pozbawione właściwości aktu normatywnego. Przeciwnie, pierwiastki normatywne tych rozporządzeń wynikają z normatywności ustaw, których konkretyzacji służą. Mają więc owe rozporządzenia hybrydowy charakter, co nie pozostaje bez konsekwencji dla orzekania o ich zgodności z aktami wyższego rzędu w hierarchii źródeł prawa" (wyrok TK z 8 kwietnia 2009 r., K 37/06, OTK-A 2009, nr 4, poz. 47). Podsumowując, pomimo iż rozporządzenie o utworzeniu gminy ma szczególny charakter, w dalszym ciągu pozostaje ono aktem prawa powszechnie obowiązującego, podejmowanym przez centralny organ administracji rządowej. Tym samym w sprawie jego kontroli zastosowanie znajdzie art. 188 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny już w wyroku z 18 lutego 2003 r., K 24/02, OTK-A 2003, nr 2, poz. 11, wyraźnie wskazał, w odniesieniu do postępowania przed TK zainicjowanego wnioskami organów stanowiących gmin, że "[c]elem toczącego się postępowania od chwili jego wszczęcia jest ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego przez ocenę konstytucyjności zakwestionowanych przepisów, jak i całej ustawy. Sądową ochronę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, a więc również ochronę w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym gwarantuje Konstytucja w art. 165 ust. 2, który stanowi: "samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej". Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo do sądu, a więc i do ochrony Trybunału Konstytucyjnego w przypadku zakwestionowania konstytucyjności przepisów o zmianie granic lub likwidacji jednostek samorządu terytorialnego". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe stanowisko, iż "[e]wentualne skutki względem danej gminy wywołuje dopiero wejście w życie rozporządzenia, które jednak również nie podlega kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego" (postanowienia NSA: z 16 maja 2023 r., III OSK 735/23 i z 27 września 2023 r., III OSK 1888/23). Nie ma racji skarżąca Gmina, iż zaskarżone rozporządzenie powinno zostać zakwalifikowane jako inny akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Rozporządzenie w przedmiocie utworzenia gminy ma charakter aktu prawa powszechnie obowiązującego i stanowi realizację normy art. 15 ust. 2 Konstytucji RP, zatem nie spełnia przesłanek uznania go za akt indywidualny organu administracji publicznej i nie podlega kontroli przed sądem administracyjnym. Dlatego też nietrafne okazały się zarzuty naruszenia art. 50 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4, art. 58 § 1 pkt 1, art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a oraz art. 45 pkt. 1 Konstytucji RP. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku Rady Ministrów o zasądzenie kosztów postępowania stwierdzić należy, iż brak było podstaw prawnych do uwzględnienia tego wniosku. W myśl uchwały NSA z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07, LEX nr 341205, przepisy art. 203 i 204 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI