III OSK 835/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Rady Gminy, potwierdzając nieważność uchwały stwierdzającej częściową zasadność protestu wyborczego dotyczącego wyborów sołtysa i rady sołeckiej z powodu naruszenia procedury.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Rady Gminy od wyroku WSA, który stwierdził nieważność uchwały Rady rozpatrującej protest wyborczy dotyczący wyborów sołtysa i rady sołeckiej. WSA uznał, że jednoczesne przeprowadzenie wyborów na sołtysa i do rady sołeckiej naruszyło prawo do kandydowania skarżącej. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że WSA prawidłowo ocenił naruszenie prawa materialnego i postępowania, a Rada Gminy miała obowiązek rozpatrzyć protest wyborczy i kontrolować zgodność wyborów z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Rady Gminy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy dotyczącej rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa i rady sołeckiej. WSA uznał, że jednoczesne przeprowadzenie wyborów na sołtysa i do rady sołeckiej naruszyło bierne prawo wyborcze skarżącej, która po przegranej w wyborach na sołtysa nie mogła już kandydować do rady. NSA, związany granicami skargi kasacyjnej, oddalił ją jako bezzasadną. Sąd podkreślił, że rada gminy ma uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych, rozstrzygania protestów wyborczych i stwierdzania nieważności wadliwie przeprowadzonych wyborów, o ile naruszenia są udowodnione i dotyczą przepisów prawa powszechnie obowiązującego. NSA uznał, że WSA prawidłowo zinterpretował przepisy ustawy o samorządzie gminnym i statutu sołectwa, a także przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, odrzucając argumentację Rady Gminy o braku podstaw do rozpatrzenia protestu wyborczego w trybie skargi powszechnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, rada gminy posiada uprawnienia kontrolne nad działalnością jednostki pomocniczej, w tym prawo do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych, rozstrzygania protestów wyborczych i stwierdzania nieważności wadliwie przeprowadzonych wyborów.
Uzasadnienie
Rada gminy sprawuje nadzór nad działalnością jednostek pomocniczych (art. 18a ust. 1 u.s.g.) i określa zasady ich działania w statucie, co obejmuje również zasady i tryb wyborów. Kontrola ta pozwala na rozpatrzenie protestów i stwierdzenie nieważności wyborów, jeśli naruszenia są udowodnione i dotyczą przepisów prawa powszechnie obowiązującego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
u.s.g. art. 18a § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Przyznaje radzie gminy uprawnienia kontrolne nad działalnością jednostki pomocniczej.
p.p.s.a. art. 147 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy z powodu istotnego naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.s.g. art. 5 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 5 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 5 § 3
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 35 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 35 § 3
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 36 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 36 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 40 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 101 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
p.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 222
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA prawidłowo ocenił, że jednoczesne przeprowadzenie wyborów na sołtysa i do rady sołeckiej naruszyło prawo skarżącej do kandydowania. Rada Gminy miała obowiązek rozpatrzyć protest wyborczy i kontrolować zgodność wyborów z prawem. Pismo skarżącej było protestem wyborczym, a nie skargą na działalność wójta.
Odrzucone argumenty
Uchybienia w wyborach dotyczyły jedynie wyborów do Rady Sołeckiej, a nie Sołtysa. Przepisy ustawy i statutu nie przewidują instytucji protestu wyborczego dla wyborów organów jednostek pomocniczych. Rozpatrzenie skargi w trybie sądowoadministracyjnym narusza zasadę legalizmu i jednoinstancyjność postępowania skargowo-wnioskowego.
Godne uwagi sformułowania
Rada gminy posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem), przeprowadzonych wyborów. To, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną materiału dowodowego i oceną okoliczności sprawy dokonaną przez Sąd nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skład orzekający
Hanna Knysiak - Sudyka
sprawozdawca
Jerzy Stelmasiak
sędzia
Piotr Korzeniowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kontrola sądowa nad wyborami organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka), zakres uprawnień rady gminy w tym zakresie, dopuszczalność protestów wyborczych i stwierdzania nieważności wyborów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyborów w jednostkach pomocniczych gminy i interpretacji przepisów ustawy o samorządzie gminnym oraz statutów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w wyborach lokalnych na poziomie jednostek pomocniczych, co może być interesujące dla prawników zajmujących się prawem samorządowym i administracyjnym.
“Wybory sołtysa i rady sołeckiej pod lupą NSA: Kiedy sąd może unieważnić lokalne głosowanie?”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 835/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-05-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-03-12 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/ Jerzy Stelmasiak Piotr Korzeniowski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6269 Inne o symbolu podstawowym 626 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane III SA/Lu 214/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-10-10 Skarżony organ Rada Gminy Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 214/23 w sprawie ze skargi E.E. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia 23 marca 2023 r., nr XLVIII/471/2023 w przedmiocie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa i rady sołeckiej oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 października 2023 r., III SA/Lu 214/23, po rozpoznaniu skargi E.E. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia 23 marca 2023 r., nr XLVIII/471/2023, w przedmiocie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa i rady sołeckiej, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały (pkt 1) oraz zasądził od Rady Gminy [...] na rzecz E.E. kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2). Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z dnia 1 lutego 2023 r. kandydatka w wyborach na sołtysa E.E. (dalej: "skarżąca") skierowała do Rady Gminy [...] protest wyborczy do przeprowadzonych w dniu 28 stycznia 2023 r. na zebraniu wiejskim w [...] wyborów sołtysa i rady sołeckiej. W proteście zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa, nieprawidłowości w przebiegu głosowań, pozbawianie osób kandydujących na sołtysa biernego prawa wyborczego w wyborach do rady sołeckiej oraz pozbawienie czynnego prawa wyborczego części mieszkańców wsi [...], poprzez pozbawienie ich prawa głosowania w wyborach oraz niespełnienie wymogów tajności głosowań. W uzasadnieniu wskazała, że prowadzący zebranie wiejskie zarządził jednoczesne zgłaszanie kandydatów na sołtysa i rady sołeckiej. Głosowanie do tych funkcji nastąpiło jednocześnie, gdyż osoby głosujące wrzucały do urny jednocześnie dwie karty do głosowania (na sołtysa i przedstawicieli rady sołeckiej). Ten tryb przeprowadzenia wyborów spowodował, że osoba kandydująca w wyborach na sołtysa, która uzyskała mniejszą ilość głosów, nie mogła być zgłoszona i kandydować do rady. Liczbę członków rady sołeckiej ustalono bez głosowania, zadając pytanie do zgromadzonych, a wypowiedzi z sali uznano za przesądzające w tej kwestii. Nie spełniono wymogów tajności głosowań, głosy oddane zaznaczano w obecności zgromadzonych, często pod presją grupową. Przebieg wyborów naruszał obowiązujący Statut Sołectwa [...] przyjęty uchwałą Rady Gminy [...] z dnia 4 listopada 2022 r. nr XLIV/422/2022 w sprawie nadania statutu Sołectwa [...]. Powyższe pismo Rada Gminy [...] (dalej: "organ" lub "Rada"), kierując się treścią art. 222 k.p.a., zakwalifikowała jako skargę na działalność Wójta Gminy [...] i skierowała je do rozpatrzenia przez Komisję skarg, wniosków i petycji działającą przy Radzie. Organ, opierając się na ustaleniach Komisji, na sesji w dniu 23 lutego 2023 r. podjął uchwałę nr [...] w sprawie wydania opinii dotyczącej rozpatrzenia skargi na działalność Wójta Gminy [...], w której uznał skargę za częściowo zasadną, w zakresie dotyczącym przebiegu wyborów niezgodnie z obowiązującym Statutem Sołectwa [...]. Zgodnie bowiem z zapisami § 17 ust. 3-5 Statutu w pierwszej kolejności należało przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru sołtysa. Dopiero w następnej kolejności należało ustalić w głosowaniu liczbę członków rady, następnie przeprowadzić zgłoszenie kandydatów i głosowanie dla dokonania wyboru członków rady sołeckiej. Rada w uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdziła jednak, że uchybienia w tym zakresie nie miały wpływu na wynik wyborów. W trakcie zebrania wiejskiego nikt z obecnych nie wniósł sprzeciwu co do jednoczesnego przeprowadzenia wyborów na sołtysa oraz do rady sołeckiej. Ponadto nikt z kandydatów nie zgłaszał zamiaru kandydowania zarówno na sołtysa i ewentualnie do rady sołeckiej przed przystąpieniem do głosowania, jak i bezpośrednio po jego zakończeniu. W pozostałym zakresie skargę uznano za bezzasadną. W trakcie zebrania wiejskiego do głosowania dopuszczono osoby spełniające warunki określone m.in. w § 9 statutu sołectwa [...]. Na powyższą uchwałę skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który powołanym wyżej w oparciu o art. 147 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że temat wyborów na stanowisko sołtysa czy członka rady sołeckiej należy do określonego w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 40 ze zm., dalej "u.s.g.") obszaru administracji publicznej, a co za tym idzie należy także do kognicji sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. może wnieść każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej. W ocenie WSA w Lublinie zaskarżona uchwała naruszała interes prawny skarżącej, która jako członek wspólnoty samorządowej (sołeckiej) miała możliwość (uprawnienie), zgodnie z art. 36 ust. 2 u.s.g., wybierać i kandydować na stanowisko sołtysa czy członka rady sołeckiej. Skarżąca z przysługującego uprawnienia skorzystała i kandydowała do funkcji sołtysa w wyborach, które odbyły się 28 stycznia 2023 r. Jednakże wobec jednoczesnego zgłaszania kandydatów do funkcji sołtysa i do rady sołeckiej oraz przeprowadzenia na zebraniu wiejskim wyborów w tym zakresie równocześnie, pozbawiona została biernego prawa wyborczego do rady sołeckiej sołectwa [...]. Po przegranych wyborach na sołtysa nie mogła już zgłosić swojej osoby na członka rady sołeckiej, skoro głosowanie w tym zakresie już się odbyło. W ocenie Sądu skarżąca kwestionując uchwałę uznającą jej protest wyborczy za częściowo zasadny, a jednocześnie nie zawierający rozstrzygnięcia eliminującego wadliwie przeprowadzone wybory wykazała, że doszło do naruszenia jej interesu prawnego jako osoby zainteresowanej kandydowaniem na członka rady. Odmowa rozpatrzenia protestu wyborczego skarżącej i nadanie skardze E.E. z dnia 1 lutego 2023 r. zupełnie innego znaczenia pozbawiła skarżącą możliwości ponownego udziału w wyborach na sołtysa i do rady sołeckiej przeprowadzonych zgodnie z procedurą określoną w Statucie Sołectwa [...]. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zgodzić się należy z organem, że ustawa samorządowa nie przewiduje instytucji protestów wyborczych przy wyborach organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka) i brak też w niej wyraźnego umocowania do oceny przez radę ważności wyborów tych organów, jednak w opinii Sądu przyjęcie takiego stanowiska aprobującego pozbawienie rady możliwości unieważnienia wyborów sołtysa i rady sołeckiej doprowadziłoby do funkcjonowania jednostki wybranej niezgodnie z prawem. Sytuacja taka jest nie do zaakceptowania tym bardziej, że zarówno powołanie jednostki pomocniczej gminy, jak i określenie zakresu jej działania należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która również sprawuje nadzór nad działalnością jej organów i kontrolę jednostek pomocniczych gminy (art. 18a ust 1 u.s.g.). Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona uchwała w wyjaśnieniu kwestii wykluczenia z głosowania części mieszkańców wsi [...] w istotny sposób narusza prawo, gdyż z braku przedstawienia rzetelnego uzasadnienia wymyka się ona spod kontroli sądowej. W zaskarżonej uchwale nie ustalono i nie wyjaśniono również, czy w wyborach przeprowadzonych na zebraniu wiejskim w dniu 28 stycznia 2023 r. zachowana została zasada tajności wyborów. W ocenie Sądu ww. uzasadnienie nie spełnia gwarancji rzetelnego przedstawienia przez organ racji, które legły u podstaw rozpatrzenia przedmiotowych zarzutów protestu. Konkludując WSA w Lublinie uznał, że zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, to jest art. 18a ust. 1.u.s.g. w związku z § 17 Statutu Sołectwa [...] i na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził jej nieważność. Od powyższego wyroku organ wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając orzeczeniu: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wyborów Sołtysa Sołectwa [...] w sytuacji, gdy stwierdzone uchybienia - jednoczesne wybory na Sołtysa i do Rady Sołeckiej - mogły mieć wpływ jedynie na prawidłowość wyborów do Rady Sołeckiej, co skutkowało brakiem możliwości rozpatrywania przez Sąd kwestii dotyczących wyboru Sołtysa, a w szczególności ważności i legalności tychże wyborów; 2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 18a ust. 1 u.s.g. w zw. z § 17 Statutu Sołectwa [...], poprzez błędną wykładnię i stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, a przez to pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.s.g. i Statutu Sołectwa oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 7 Konstytucji RP i przyjęciu, że zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy przepisy ustawy ani przepisy statutów sołectw nie przewidują instytucji protestu wyborczego, dlatego też, kierując się konstytucyjną zasadą legalizmu, pismo skarżącej uznano za skargę na działalność Wójta Gminy [...], zaś Rada Gminy [...] odniosła się do wszystkich podniesionych zarzutów, a samo rozstrzygnięcie poprzedzone zostało ustaleniami poczynionymi przez Komisję Skarg, Wniosków i Petycji działającą przy Radzie Gminy Niemce, zaś ewentualne naruszenie przepisów Statutu Sołectwa [...] nie można uznać za istotne; b) art. 7 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i wbrew wyrażonej w nim zasadzie legalizmu rozpatrzenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie skargowo-wnioskowe jest postępowaniem jednoinstancyjnym o charakterze uproszczonym, którego zakończenie, czyli zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi, nie daje podstaw do uruchomienia dalszego trybu instancyjnego, a więc nie tylko postępowania odwoławczego, ale także postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec powyższych zarzutów kasator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Lublinie. Jednocześnie organ wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a skarżąca E.E. nie zażądała jej przeprowadzenia. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów sformułowanych w granicach podstaw kasacyjnych. Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej wymaga przedstawienia szerszego kontekstu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.g. gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Sołectwo tworzy rada gminy w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy (art. 5 ust. 2 u.s.g.), natomiast zasady tworzenia tych jednostek określa się w statucie gminy (art. 5 ust. 3 u.s.g.). Przepis art. 36 ust. 1 u.s.g. wskazuje organy uchwałodawcze w sołectwie - zebranie wiejskie oraz organy wykonawcze - sołtys, rada sołecka. Z kolei przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. przewiduje wybór sołtysa oraz członków rady sołeckiej w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Organizację i zakres działania sołectwa określa właściwa rada gminy odrębnym statutem (art. 35 u.s.g.), który normuje między innymi zasady i tryb wyborów jednostek pomocniczych (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.). Statut jest aktem prawa miejscowego, o czym przesądza art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. stanowiący, że na podstawie tej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych gminy. Prawo takie, zgodnie z art. 87 Konstytucji, jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organu, który je ustanowił. Organizację i zakres działania Sołectwa [...] reguluje Statut Sołectwa Nowy Staw przyjęty uchwałą Rady [...] z dnia 4 listopada 2022 r. nr XLIV/422/2022 w sprawie nadania statutu Sołectwa [...]. Przepis art. 18a ust. 1 u.s.g. przyznaje uprawnienia kontrolne nad działalnością jednostki pomocniczej radzie gminy. Uprawnienia kontrolne i nadzorcze rady gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej wynikają także z art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g. Podkreślić należy, że prawo kontrolowania przez radę gminy przebiegu i wyników wyborów do organów jednostek pomocniczych, na podstawie ogólnej normy kompetencyjnej wynikającej z art. 18a i art. 35 u.s.g., nie było dotychczas kwestionowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. np. wyroki NSA: z dnia z 5 lutego 2013 r., sygn. akt: II OSK 3029/12, LEX nr 1346612; z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1786/22, LEX nr 3595126). Rada gminy posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem), przeprowadzonych wyborów, przy czym najdalej idący wynik kontroli może być przez radę gminy zastosowany jedynie w przypadku, gdy przedstawione - w ramach protestu wyborczego - dowody wskażą niezbicie na fakt naruszenia przepisów ustaw (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2008 r., sygn. III SA/Wr 393/08, LEX nr 518520). Rada gminy nie może unieważnić wyborów w jednostce pomocniczej bez udowodnienia, że zostały złamane przepisy prawa powszechnie obowiązującego określającego przesłanki ważności wyborów, bowiem to prowadziłoby do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i zasady praworządności (art. 7 Konstytucji), a także do naruszenia art. 35 ust. 2 u.s.g., w tej części, w jakim wybór sołtysa powierza mieszkańcom gminy. W wyroku z dnia 25 września 2008 r., sygn. II OSK 945/08 (LEX nr 511468) NSA stwierdził, że: "Gdy, zgodnie ze statutem sołectwa, protesty wyborcze dotyczące wyborów sołtysa składane są do burmistrza miasta i gminy, a o protestach rozstrzyga rada miejska, która stwierdza też ważność wyborów, to uchwała rady gminy może być podjęta dopiero po przeprowadzeniu właściwych czynności wyjaśniających i winna posiadać uzasadnienie.". W świetle powyższych rozważań bezzasadne są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżąca złożyła protest wyborczy i stał się on przedmiotem zaskarżonej uchwały z dnia 23 marca 2023 r. nr XLVIII/471/2023. Tym samym błędne jest stanowisko organu, iż protest ten winien zostać rozpoznany w trybie skargi powszechnej (Dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego). Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., którego naruszenia dopatruje się strona skarżąca kasacyjnie stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie uchwały Rady Gminy [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr [...] w sprawie wydania opinii dotyczącej rozpatrzenia skargi na działalność Wójta Gminy [...], a zatem nie orzekał w granicach innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Dodać należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyroki NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09, z 3 listopada 2021 r., II OSK 3805/18 oraz II OSK 2094/19). To bowiem, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną materiału dowodowego i oceną okoliczności sprawy dokonaną przez Sąd nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Z uwagi na konstrukcję omawianej podstawy kasacyjnej – powołanie w niej jedynie art. 134 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się szerzej do wywodów poczynionych w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej, a dotyczących kwestii skutków uchybienia w postaci jednoczesnego prowadzenia wyborów na Sołtysa oraz do Rady Sołeckiej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI