III OSK 834/24

III OSK 834/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Piotr Korzeniowski /sprawozdawca/
Sławomir Pauter
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Lu 777/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-12-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 419 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 777/23 w sprawie ze skargi S.W. i A.W. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 16 czerwca 2023 r. znak LU.RUZ.4219.4.2023.TK w przedmiocie nakazu likwidacji urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz S.W. i A.W. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Lu 777/23 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S.W. i A.W. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, Dyrektor RZGW, skarżący kasacyjnie organ) z 16 czerwca 2023 r. znak LU.RUZ.4219.4.2023.TK w przedmiocie nakazu likwidacji urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia w pkt I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Białej Podlaskiej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor Zarządu Zlewni) z 29 grudnia 2022 r. znak LU.ZUZ.1.4230.3.2022.AJ; a w pkt II. zasądził od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej na rzecz skarżących solidarnie kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że w decyzji z 16 czerwca 2023 r., znak: LU.RUZ.4219.4.2023.TK Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej po rozpatrzeniu odwołania skarżących uchylił punkt III. decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni z 29 grudnia 2022 r. znak: LU.ZUZ.1.4230.3.2022.AJ i w tym zakresie ustalił termin przywrócenia parametrów technicznych rowów do stanu pierwotnego oraz likwidacji wykonanych bez wymaganego pozwolenia urządzeń wodnych – stawu ziemnego i wylotu wód opadowych i roztopowych do dnia 15 września 2023 r. w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyli skarżący, reprezentowani przez adwokata. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni z 29 grudnia 2022 r. znak LU.ZUZ.1.4230.3.2022.AJ stwierdził, że organy I i II instancji nie spełniły obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów procesowych, wydały decyzję nie dysponując wystarczającym materiałem dowodowym, nie ustaliły bowiem wszystkich istotnych dla sprawy faktów, a nakładając obowiązek likwidacji urządzeń wodnych, tj. stawu ziemnego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] oraz wlotu wód opadowych lub roztopowych zlokalizowanego w tym stawie, a także przywrócenia do stanu pierwotnego rowów melioracyjnych położonych na działkach o nr ewid. [...] niewłaściwie zastosowały również przepisy prawa materialnego. Sąd I instancji podzielił zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 419 ust. 1 u.p.w. oraz art. 190 ust. 13 u.p.w.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, reprezentowany przez r.pr., na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, - dalej: p.p.s.a.), zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji.
Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, p.p.s.a. w zw. z art. 419 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478, dalej: Prawo wodne), przez jego zastosowanie w sytuacji gdy przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem dotyczy on sytuacji, gdy urządzenia wodne zostały wykonane na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które następnie wygasło, a w niniejszej sprawie zakład w ogóle nie dysponuje ani nigdy nie dysponował pozwoleniem wodnoprawnym na wykonanie i przebudowę urządzeń wodnych, a pozwolenie wodnoprawne na które powołuje się Sąd I instancji dotyczy szczególnego korzystania z wód obejmującego odprowadzanie do ziemi za pośrednictwem zbiornika wodnego wód opadowych i roztopowych pochodzących z dachów oraz powierzchni utwardzonych [...] w ilościach tam podanych. Pozwolenie na szczególne korzystanie z wód nie jest natomiast pozwoleniem na wykonanie urządzeń wodnych, służących do tego korzystania;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, p.p.s.a. w związku z art. 190 ust. 13 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, co jest wynikiem nieuzasadnionego zastosowania w sprawie przez Sąd I instancji przepisu o którym mowa w zarzucie skargi określonym w pkt 1, a także przez błędne przyjęcie, że określenie w orzeczeniu warunku odnoszącego się do pokrycia ewentualnych szkód wykracza poza dyspozycję tego przepisu w sytuacji, gdy po pierwsze mieści się ona w ramach kompetencji do określenia warunków wykonania tego obowiązku, a ponadto nie ma to wpływu na wynik sprawy;
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) przez ustalenie, że urządzenia wodne zostały wykonane na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które następnie wygasło, podczas gdy w niniejszej sprawie zakład w ogóle nie dysponuje ani nigdy nie dysponował pozwoleniem wodnoprawnym na wykonanie i przebudowę urządzeń wodnych, a pozwolenie wodnoprawne na które powołuje się Sąd I instancji dotyczy szczególnego korzystania z wód obejmującego odprowadzanie do ziemi za pośrednictwem zbiornika wodnego wód opadowych i roztopowych pochodzących z dachów oraz powierzchni utwardzonych [...] w ilościach tam podanych. Pozwolenie na szczególne korzystanie z wód nie jest natomiast pozwoleniem na wykonanie urządzeń wodnych, służących do tego korzystania.
4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, § 1, 80,107 § 3 k.p.a. przez błędne i nie wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego ustalenie, że w niniejszej sprawie nie został wyczerpująco zebrany materiał dowodowy, a w szczególności błędne i nie wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego ustalenie, że ocena organu iż "urządzenia wodne zostały wykonane bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego" nie dotyczyła przepisów obowiązujących w momencie wykonania urządzeń wodnych.
Wobec powyższego wniesiono o: 1) na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w związku z art. 188 p.p.s.a., o uchylenie w całości wyroku WSA w Lublinie i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. 2) na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., o zasądzenie na rzecz Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący, reprezentowani przez adwokata, wnieśli o jej oddalenie oraz obciążenie skarżącego kasacyjnie kosztami postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie od skarżącego kasacyjnie organu na rzecz skarżących zwrotu zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego, chyba, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut przedstawiony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. przez ustalenie, że urządzenia wodne zostały wykonane na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które następnie wygasło, podczas gdy w niniejszej sprawie zakład w ogóle nie dysponuje ani nigdy nie dysponował pozwoleniem wodnoprawnym na wykonanie i przebudowę urządzeń wodnych, a pozwolenie wodnoprawne na które powołuje się Sąd I instancji dotyczy szczególnego korzystania z wód obejmującego odprowadzanie do ziemi za pośrednictwem zbiornika wodnego wód opadowych i roztopowych pochodzących z dachów oraz powierzchni utwardzonych [...] w ilościach tam podanych.
Odnosząc się do tego zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organy obydwu instancji nie spełniły obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów procesowych, wydały decyzję nie dysponując wystarczającym materiałem dowodowym, nie ustaliły bowiem wszystkich istotnych dla sprawy faktów, a nakładając obowiązek likwidacji urządzeń wodnych, tj. stawu ziemnego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] oraz wlotu wód opadowych lub roztopowych zlokalizowanego w tym stawie, a także przywrócenia do stanu pierwotnego rowów melioracyjnych położonych na działkach o nr ewid. [...]. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że organ wbrew własnym ustaleniom w zakresie okoliczności, że staw ziemny na działce o nr ewid. [...] powstał na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z dnia 21 lipca 2010 r. znak: RS.X.6223-29/2010 wydanego przez Starostwo Powiatowe w Białej Podlaskiej dla P. Spółka Jawna nie rozważył sprawy w świetle art. 419 ust. 1 u.p.w.
W piśmie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Nadzór Wodny w L. z 25 maja 2022 r. w sprawie określenia parametrów rowów w miejscowości H. gm. M. stwierdzono, że sprawdzeniu wszystkich archiwalnych dokumentów brak jest operatu wykonawczego z melioracji tego obszaru tj. PGR [...]. Jedyny dokument to "Rozpoznanie przedmelioracyjne, oraz założenia inwestycyjne wodno-melioracyjne" z 1963 roku. Na podstawie tego opracowania stwierdzono, że te rowy pierwotnie zostały wykonane w 1920 r., a w późniejszym okresie odbudowane. Z treści korespondencji elektronicznej znajdującej się w aktach administracyjnych wysłanej od Nadzoru Wodnego L. (RZGW Lublin) z 22 lipca 2022 r. przekazanej do A.J. (RZGW Lublin) wynika, że po przeszukaniu archiwum w tutejszym Nadzorze Wodnym odnaleziono Książkę Ewidencyjną Miasta i Gminy M., ale nie ma do niej załączników. W wyniku przeszukania archiwum odnaleziono w dokumentach tylko pewne informacji. W dokumencie tym stwierdzono, że "Rów oznaczony symbolem R-4 wyszczególniony jest w tabeli dotyczącej robót w latach 80 ubiegłego wieku prowadzonych na obiekcie H. – z teczki PGR. Czy jest to rów nr 4 oznaczony na mapie, 100% pewności nie mam (czy jest to rów który miałby być zlokalizowany na dz. Nr [...], której nigdzie odnaleźć nie można) (...)". "Mapa podaje inną szerokość rowu niż zestawienie tabelaryczne dotyczące tego rowu".
Wskazać należy, że w procesie utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń służących do melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na terenach zmeliorowanych istotne znaczenie ma aktywność w realizacji obowiązków większej liczby grup podmiotów niż tylko użytkownicy gruntów, na których planuje się lub znajdują się urządzenia melioracji wodnych.
Utrzymywanie w należytym stanie urządzeń służących do melioracji wodnych jest publicznoprawnym obowiązkiem właścicieli gruntów. Obowiązek ten powinien być realizowany w pierwszej kolejności w sposób indywidualny przez właścicieli gruntów. W piśmiennictwie wyrażono pogląd, który w pełni należy podzielić w okolicznościach tej sprawy, że "W pierwszym przypadku podejmuje się wykonania tego obowiązku, tzn. oczyszczania rowu dla zapewnienia odpływu wody, indywidualnie każdy właściciel gruntu zmeliorowanego w granicach swojej własności gruntowej. Jednakże musi on mieć świadomość, że efekty jego pracy zależne są także od pracy sąsiada na odcinku niżej leżącym, a ten ostatni od następnego. W tych warunkach nie powinien on, podobnie jak jego sąsiedzi, wykonywać tych robót jako niezależna oderwana od systemu jednostka, w dowolny sposób i w dowolnym czasie, którym rozporządza. Całą robotę trzeba zorganizować tak, by przebiegała wg ustalonej kolejności, przy zachowaniu pewnego ładu, porządku i dyscypliny, a to napotyka już na pewne trudności; prace w takich warunkach trwają zazwyczaj bardzo długo, poszczególne rowy czyszczone są niejednakowo, niekiedy w sposób niedbały, ponadto niektóre gospodarstwa napotykają na obiektywne trudności z powodu braku siły roboczej, gdy gospodaruje np. kobieta albo starszy gospodarz. Jeżeli system wodno-melioracyjny jest bardziej złożony, wówczas praca najczęściej jest prowadzona w sposób niewłaściwy, a urządzenia wodne przestają spełniać swoje funkcje. Inaczej jest natomiast w dobrze zorganizowanej spółce wodnej (...)". (por odpowiednio R. Paczuski, Spółki wodne – cele, zadania, prawne podstawy organizacji oraz perspektywy ich rozwoju w kontekście zachodzących zmian, Toruń 2006, s. 12-13).
W zaskarżonej decyzji PGW Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Lublinie z 16 czerwca 2023 r., znak: LU.RUZ.4219.4.2023.TK stwierdzono na str. 5, że "Rowy melioracyjne na ww. działkach zostały przebudowane bez wymaganego przepisami Prawa wodnego pozwolenia wodnoprawnego". Powyższe stwierdzenie nie znajduje oparcia w aktach administracyjnych.
Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że w toku prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie nie wyjaśniono w sposób jednoznaczny, że na gruntach stanowiących własność S.W. i A.W. znajdują się wykonane bez uzyskania wymaganego pozwolenia wodnoprawnego urządzenia wodne: staw ziemny (działka nr [...] obręb [...] gm. M.), wylot wód opadowych i roztopowych zlokalizowany w stawie odprowadzający wody z powierzchni utwardzonych.
Nie jest w konsekwencji zasadny zarzut przedstawiony w pkt 4) petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, § 1, 80,107 § 3 k.p.a. przez błędne i niewynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego ustalenie, że w niniejszej sprawie nie został wyczerpująco zebrany materiał dowodowy, a w szczególności błędne i nie wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego ustalenie, że ocena organu iż "urządzenia wodne zostały wykonane bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego" nie dotyczyła przepisów obowiązujących w momencie wykonania urządzeń wodnych.
Odnosząc się do tego zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazać należy, że kwestia dotycząca wykonania przedmiotowego urządzenia wodnego bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego wymaga pogłębionej analizy organu w świetle jednoznacznej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego braków. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, że jeżeli organ ustalił, że przedmiotowy staw powstał na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które wyekspirowało – z dniem 15 lipca 2020 r., to powinien rozważyć w pierwszym rzędzie nałożenie obowiązku usunięcia tego stawu na podmiot, który uzyskał stosowne, czasowe, pozwolenie wodnoprawne. Okoliczność powyższa jest istotna z punktu widzenia poprawności nałożenia obowiązku likwidacji stawu na właścicieli działki. W aktach administracyjnych znajduje się protokół kontroli nr 11/2021/ znak sprawy LU.RUK.452.6.2021 przeprowadzonej w dniu 28 maja 2021 r. przez państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej, gdzie na str. 2 w ramach ustaleń stwierdzono, że "Z informacji zebranych przed kontrolą wynikało, że pod adresem [...] zlokalizowany jest Zakład Przetwórstwa owoców i Warzyw, który został otwarty w 2009 r. Pozwolenie wodnoprawne znak: RS.X.6223-29/2020 z 21.07.2010 r. wydane przez Starostwo Powiatowe w B. dla P. Spółka Jawna na odprowadzanie do ziemi za pośrednictwem ww. stawu ziemnego oczyszczonych ścieków bytowych oraz wód opadowych i roztopowych z terenu Zakładu w m. H., gm. M. wygasło w dniu 15 lipca 2020 r.". Jednocześnie w protokole tym stwierdzono na str. 2, że "W systemie informacyjnym gospodarowania wodami prowadzonym przez PGW Wody Polskie RZGW w Lublinie nie widnieje pozwolenie wodnoprawne na wykonanie ww. stawu, a także aktualne pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie do niego wód opadowych i roztopowych oraz oczyszczonych ścieków bytowych". W toku kontroli stwierdzono między innymi następujące nieprawidłowości: 2. Nieuregulowany stan prawny wykonanego stawu ziemnego na działce o nr ew. [...] w obr. [...] gm. M.. 3. Nieuregulowany stan prawny wykonanej przebudowy rowów melioracyjnych położonych na działkach o nr ew. [...] (rów bez nazwy), [...] (rów H), [...] (rów C), [...] (Rów R-3), [...] (R-4) i połączonego z nim rowu na działce o nr ew. [...] w obr. [...], gm. M.
Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty przedstawione w pkt 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego. Odnosząc się do tych zarzutów oraz ich uzasadnienia wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że zarzuty dotyczące obu form naruszenia prawa materialnego powinny być formułowane w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku ich stawianie jest przedwczesne. Podnoszenie takich zarzutów w oparciu o podstawy wymienione w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego. Wykazywanie naruszenia prawa materialnego nie polega bowiem na kwestionowaniu przez stronę ustaleń w zakresie okoliczności sprawy. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być ona skuteczna tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 229/24 oraz powołane tam wyroki NSA).
W orzecznictwie podkreśla się, że nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Wynika to bowiem z okoliczności, że błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości.
Zarówno sam zarzut przedstawiony w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej jak i jego uzasadnienie sprowadzają się do zakwestionowania stanu faktycznego ustalonego przez organy i zaaprobowanego przez Sąd I instancji, a to wskutek wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie tego, że urządzenia wodne zostały wykonane na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które następnie wygasło, a w niniejszej sprawie zakład w ogóle nie dysponuje ani nigdy nie dysponował pozwoleniem wodnoprawnym na wykonanie i przebudowę urządzeń wodnych, a pozwolenie wodnoprawne na które powołuje się Sąd dotyczy szczególnego korzystania z wód obejmującego odprowadzanie do ziemi za pośrednictwem zbiornika wodnego wód opadowych i roztopowych pochodzących z dachów oraz powierzchni utwardzonych [...] w ilościach tam podanych.
Nie jest zasadny zarzut przedstawiony w pkt 2) petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 13 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie. Odnosząc się do tego zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazać należy, że w orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumpcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu, zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (vide wyrok NSA z 29 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2728/18).
Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący kasacyjnie organ uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.