III OSK 799/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-10
NSAochrona środowiskaWysokansa
odpadyprzetwarzanie odpadówkara pieniężnazezwolenieochrona środowiskakontrolapostępowanie administracyjneNSAk.p.a.ustawa o odpadach

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję GIOŚ, uznając, że nie można było jednoznacznie stwierdzić przetwarzania odpadów bez zezwolenia i odrzucić możliwości odstąpienia od kary.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów bez zezwolenia. WSA oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję GIOŚ, wskazując na brak wystarczających ustaleń faktycznych co do przetwarzania odpadów oraz błędną wykładnię przepisów o odstąpieniu od kary (art. 189f k.p.a.). Sąd podkreślił, że samo zakopanie odpadów nie musi być przetwarzaniem, a interpretacja organów i WSA wykluczająca zastosowanie art. 189f k.p.a. była nieprawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z.Z. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ) o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia. WSA uznał, że stwierdzenie odpadów komunalnych w jednym z wykopów wystarcza do uznania naruszenia, a odpowiedzialność ma charakter obiektywny. Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 189f k.p.a. (odstąpienie od wymierzenia kary), uznając naruszenie za nie znikome i obligatoryjne. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję GIOŚ. Sąd wskazał na brak wystarczających ustaleń faktycznych co do tego, czy zakopanie odpadów stanowiło proces przetwarzania (w tym unieszkodliwiania) w rozumieniu ustawy o odpadach. Ponadto, NSA uznał za zasadne zarzuty dotyczące naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., podkreślając, że obligatoryjny charakter kary nie wyklucza możliwości jej odstąpienia, jeśli spełnione są przesłanki z tego przepisu. Sąd I instancji błędnie ocenił przesłankę "znikomości naruszenia prawa", posługując się nieostrymi pojęciami i odnosząc się do kwestii niebędących przedmiotem sprawy. NSA nakazał ponowne rozpoznanie sprawy przez organ, uwzględniając przedstawioną ocenę prawną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo stwierdzenie odpadów w jednym wykopie nie jest wystarczające do jednoznacznego uznania, że doszło do przetwarzania odpadów. Organy powinny zbadać, czy zakopanie odpadów stanowiło proces odzysku lub unieszkodliwiania.

Uzasadnienie

NSA uznał, że ustalenia organów i WSA były przedwczesne, ponieważ nie wykazano, jakie konkretne ustalenia faktyczne doprowadziły do wniosku o przetwarzaniu odpadów. Zakopanie odpadów nie jest jednoznacznie procesem odzysku ani unieszkodliwiania, co wymaga dalszej analizy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (26)

Główne

u.o. art. 194 § ust. 4

Ustawa o odpadach

k.p.a. art. 189f § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189f § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym

Pomocnicze

u.o. art. 41

Ustawa o odpadach

k.p.a. art. 189f

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 189f § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 189d

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o odpadach

Definicja gospodarki odpadami.

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 21

Ustawa o odpadach

Definicja przetwarzania odpadów.

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 14

Ustawa o odpadach

Definicja odzysku.

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 30

Ustawa o odpadach

Definicja unieszkodliwiania odpadów.

p.p.s.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 7

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 77 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 80

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 202

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Odsyła do odpowiedniego stosowania działu III Ordynacji podatkowej.

p.p.s.a. art. 189a § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p.

Ordynacja podatkowa

Dział III reguluje ulgi w spłacie, przedawnienie, odsetki.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez niezasadne oddalenie skargi, brak przeanalizowania całości materiału dowodowego i dogłębnej analizy stanu faktycznego. Błędna wykładnia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez przyjęcie, że obligatoryjny charakter kary wyklucza możliwość odstąpienia od jej wymierzenia. Niewystarczające ustalenia faktyczne co do tego, czy zakopanie odpadów stanowiło proces przetwarzania.

Odrzucone argumenty

Argumenty WSA dotyczące znikomości naruszenia prawa, ilości odpadów i położenia terenu na obszarze chronionego krajobrazu jako przeszkody w zastosowaniu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. (choć NSA uznał je za nieprawidłowo uzasadnione).

Godne uwagi sformułowania

Przetwarzanie odpadów zostało zdefiniowane art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach, który stanowi, że przetwarzanie to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji (które stanowi powielenie stanowiska organów administracji) odnoszącego się do obligatoryjnego charakteru przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej. Interpretacja przedstawiona przez organ prowadziłaby do tego, że norma z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. stałaby się przepisem martwym, który nie mógłby w żadnej sytuacji znaleźć zastosowania.

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

przewodniczący sprawozdawca

Mirosław Wincenciak

członek

Tadeusz Kiełkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przetwarzania odpadów, stosowania art. 189f k.p.a. (odstąpienie od kary) w sprawach o kary pieniężne, oraz obowiązków organów w zakresie ustalania stanu faktycznego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zakopania odpadów i interpretacji pojęcia 'przetwarzanie'. Stosowanie art. 189f k.p.a. wymaga indywidualnej oceny przesłanki 'znikomości naruszenia'.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego i prawidłowa interpretacja przepisów, nawet w sprawach o kary pieniężne. Podkreśla, że kary nie zawsze są obligatoryjne, a przepisy o odstąpieniu od nich mają realne zastosowanie.

Czy zakopanie odpadów to zawsze 'przetwarzanie'? NSA wyjaśnia, kiedy można uniknąć kary pieniężnej.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 799/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1280/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-26
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 779
art.194 ust.4
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1280/21 w sprawie ze skargi Z.Z. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz Z.Z. kwotę 7041 (siedem tysięcy czterdzieści jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z.Z. (dalej: skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z 28 czerwca 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pn. [...], utrzymał w mocy decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 25 września 2020 r., którą wymierzono skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 13 854 zł za przetwarzanie odpadów na terenie działki o nr ewid. [...], położonej w miejscowości [...], w gminie [...], bez wymaganego zezwolenia. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, organ I instancji w okresie od 22 marca do 31 lipca 2019 r. przeprowadził kontrolę prowadzonej przez skarżącego działalności. Z kontroli został sporządzony protokół z 12 sierpnia 2019 r. podpisany przez skarżącego bez zastrzeżeń. Kontrola została przeprowadzona w związku ze zgłoszeniem otrzymanym 21 marca 2019 r. od Policji w Rakowie o podejrzeniu gospodarowania odpadami niezgodnie z przepisami ochrony środowiska. W dniu 22 marca 2019 r. organ I instancji przeprowadził oględziny terenu, podczas których wykonano 14 wykopów na głębokość od 0,5 m do ok. 1,8 m w celu sprawdzenia, czy na przedmiotowym terenie zostały zakopane odpady. W wykopie nr 7 stwierdzono obecność różnego rodzaju odpadów, tj. komunalnych osadów ściekowych oraz odpadów pochodzenia komunalnego. Wykop wykonano na maksymalną głębokość będącą w zasięgu ramienia koparki. Odpady zalegały na głębokości ok. 1,793 m, nie dokopano się do gruntu rodzimego i poziomu wód gruntowych. Powyższy wykop wypełniony był odpadami w ilości 46,179 m3 (2,999 m x 8,588 m x 1,793 m). Skarżący nie posiada uregulowanego stanu formalno-prawnego w zakresie przetwarzania odpadów na tej nieruchomości, na podstawie art. 41 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r. poz. 779). W związku z tym, zasadne było nałożenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach.
Rozpoznając odwołanie, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 189f ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). Naruszenie polegające na przetwarzaniu odpadów bez wymaganego zezwolenia nie może zostać uznane za znikome naruszenie prawa, pomimo, że w toku kontroli nie stwierdzono negatywnego wpływu na życie i zdrowie ludzi i środowisko. Organ odwoławczy wskazał też, że nie znajduje w sprawie zastosowania art. 189f § 2 oraz § 3 k.p.a., jak i art. 189d k.p.a.
Skarżący wniósł skargę na decyzję z 28 czerwca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że z ustaleń kontroli wynika, że na terenie działki skarżącego, w jednym z wykopów odnaleziono odpady, które zalegały na głębokości 1,793 m. Wykop wypełniony był odpadami w ilości 46,179 m3. W wykopie odnaleziono różnego rodzaju odpady, nie tylko komunalne osady ściekowe, ale również odpady pochodzenia komunalnego. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że już samo odnalezienie w jednym wykopie odpadów, w postaci odpadów ściekowych wraz z odpadami pochodzenia komunalnego, oznacza, że skarżący przetwarzał odpady bez wymaganego zezwolenia. Nie ma znaczenia, że odpady zostały stwierdzone tylko w jednym czternastu wykopów. Do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej wystarczy jednorazowe przetwarzanie odpadów bez zezwolenia. Odpowiedzialność z tego tytułu ma charakter obiektywny. Odnosząc się do kwestii wysokości administracyjnej kary pieniężnej, Sąd I instancji wskazał, że została określona prawidłowo zgodnie z przepisem szczególnym, w którym zostały określone sztywno zasady jej obliczania według wzoru.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organów odnośnie do braku możliwości zastosowania w tej sprawie instytucji prawnej odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189f k.p.a. W tej sprawie doszło do deliktu administracyjnego "o charakterze formalnym". Ustawodawca w art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach, posłużył się zwrotem "wymierza się", a nie "może wymierzyć". Decyzja organów ma więc charakter decyzji związanej, a nie decyzji uznaniowej. Wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej jest więc obligatoryjne. Z uwagi na prowadzenie działalności związanej z przetwarzaniem odpadów bez wymaganego zezwolenia i zasady ochrony środowiska, nawet pomimo braku stwierdzonego wpływu na środowisko i uprzątnięcia terenu, nie było możliwe odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Stąd też organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w tej sprawie nie mamy do czynienia ze znikomym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu I instancji organ prawidłowo przyjął, że nie może dojść do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaniu na pouczeniu, bowiem nie spełni to celu, dla którego została wymierzona. Skarżący dopuścił się naruszenia prawa pomimo, że jest podmiotem profesjonalnym i zajmuje się gospodarką odpadami.
W ocenie Sądu I instancji, organy obu instancji poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy. Zebrany materiał dowodowy jest kompletny i został poddany rzetelnej ocenie organów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.
Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania wyrażającym się w braku przeanalizowania całości zgromadzonego materiału dowodowego i nieprzeprowadzeniu dogłębnej analizy stanu faktycznego sprawy. Skutkowało to błędnym ustaleniem stanu faktycznego i nieuzasadnionym przyjęciem, że skarżący prowadził przetwarzanie odpadów bez zezwolenia.
Na wypadek uznania powyższego zarzutu za nieuzasadniony skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego.
Po pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że na przeszkodzie uznaniu naruszenia za naruszenie o znikomej wadze stały okoliczności takie jak zbieranie odpadów bez zezwolenia, ilość odpadów oraz położenie terenu na obszarze chronionego krajobrazu
Po drugie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 189f § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, może nastąpić tylko przez nałożenie tej kary, a prowadzenie działalności w zakresie gospodarki odpadami oraz świadomość skarżącego co do popełnienia naruszenia stanowią przeszkodę w odstąpieniu od nałożenia tej kary.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że w okresie od 22 marca do 31 lipca 2019 r. inspektorzy Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w przeprowadzili kontrolę prowadzonej przez skarżącego działalności (z której sporządzono protokół kontroli z 12 sierpnia 2019 r. podpisany bez zastrzeżeń). Kontrola została przeprowadzona w związku ze zgłoszeniem otrzymanym od Policji w Rakowie o podejrzeniu gospodarowania odpadami niezgodnie z przepisami ochrony środowiska. Na skutek tej kontroli zostało wydane zarządzenie pokontrolne z 12 grudnia 2019 r., w którym organ I instancji zobowiązał skarżącego do zaprzestania działalności w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów, usunięcia nagromadzonych na niej odpadów w celu ich prawidłowego zagospodarowania oraz uporządkowania terenu. Zarządzenie to zostało przez skarżącego wykonane, o czym organ I instancji został poinformowany. Na skutek tego zostały wydane dwie odrębne decyzje administracyjne. Decyzją z 25 września 2020 r. Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 13 854 zł za przetwarzanie odpadów. Od decyzji tej zostało wniesione odwołanie, a następnie skarga do Sądu I instancji, która była przedmiotem wyroku zaskarżonego obecnie skargą kasacyjną. Natomiast odrębną decyzją z 25 września 2020 r. Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości 494 927 zł za zbieranie odpadów na terenie przedmiotowej działki. Główny Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z 28 czerwca 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję z 25 września 2020 r. dotyczącą administracyjnej kary pieniężnej za zbieranie odpadów bez zezwolenia. Decyzja organu odwoławczego była przedmiotem skargi skarżącego, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wyrokiem z 26 listopada 2021 r. IV SA/Wa 1281/21. Od tego wyroku również została wniesiona skarga kasacyjna (sprawa III OSK 812/22), którą Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał na tej samej rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. Z urzędu jest zatem Sądowi wiadome, że w sprawie III OSK 812/22 skarżący nie kwestionował samego zbierania odpadów, a jedynie kwestie związane z zasadnością zastosowania jednej z instytucji prawnych z Działu IVA k.p.a. Mamy zatem do czynienia z dwiema administracyjnymi karami pieniężnymi. Jedna, odnosząca się do zbierania odpadów, dotyczy odpadów zebranych na powierzchni przedmiotowej działki, natomiast druga dotyczy odpadów zakopanych i stwierdzonych w jednym z czternastu wykopów wykonanych na działce. W konsekwencji mamy również do czynienia z administracyjnymi karami pieniężnymi za dwie, nieuregulowane w formie właściwego zezwolenia i odrębne prawnie formy gospodarowania odpadami w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach - zbieranie i przetwarzanie. O ile zbieranie odpadów nie jest przez skarżącego kwestionowane, o tyle skarżący konsekwentnie podnosi, że nie prowadził przetwarzania odpadów, a ustalenie organów w tym zakresie były nieprawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zarzuty skarżącego w tym zakresie, ponieważ stanowisko organów było w tej sprawie przedwczesne, co oznacza, że Sąd I instancji nie dostrzegł naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przetwarzanie odpadów zostało zdefiniowane art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach, który stanowi, że przetwarzanie to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie. Odzysk to jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, żeby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce (art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach). Z kolei unieszkodliwianie odpadów to proces niebędący odzyskiem, nawet jeżeli wtórnym skutkiem takiego procesu jest odzysk substancji lub energii (art. 3 ust. 1 pkt 30 ustawy o odpadach). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika w żadnej mierze, jakie ustalenia faktyczne (poza stwierdzeniem odpadów komunalnych w jednym z wykopów) doprowadziły organ do wniosku, że w tej sprawie mamy do czynienia z przetwarzaniem odpadów. Nie budzi wątpliwości, że ewentualne zakopanie odpadów nie stanowi procesu odzysku odpadów, a zatem organy powinny były rozważyć, czy doszło do unieszkodliwiania odpadów, a więc drugiej formy przetwarzania odpadów. Unieszkodliwianie odpadów może mieć różną formę, np. termicznego unieszkodliwiania odpadów, chemicznego unieszkodliwiania odpadów, biologicznego unieszkodliwiania odpadów, a także fizycznego unieszkodliwiania odpadów. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, z jakiego powodu Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że zakopanie odpadów stanowi proces ich przetwarzania, w tym unieszkodliwiania.
Niezależnie od powyższego, zarzuty podnoszące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. również zasługiwały na uwzględnienie, chociaż zostały częściowo nieprawidłowo sformułowane. Są to bowiem normy prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Niezależnie jednak od tego, wprowadzając dział IVA k.p.a. ustawodawca przewidział następującą konstrukcję prawną - przepisy tego działu mają zastosowanie do wszystkich, zdefiniowanych w art. 189b k.p.a. administracyjnych kar pieniężnych, o ile brak jest konkretnych regulacji w przepisach odrębnych. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wskazał, jakie kwestie muszą zostać uregulowane w przepisach odrębnych, żeby wyłączone zostało stosowania działu IVA k.p.a. Wynika to z art. 189a § 2 k.p.a., zgodnie z którym "w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się."
Oznacza to, że uregulowanie jednej z powyższych kwestii w przepisach odrębnych wyłącza stosowanie działu IVA k.p.a. Wprowadzenie tego działu nowelizacją przepisów k.p.a., która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., miało na celu uporządkowanie i ujednolicenie zasad dotyczących administracyjnych kar pieniężnych. Ustawodawca dostrzegł (co było zresztą wielokrotnie przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych), że na gruncie różnych ustaw materialnych administracyjne kary pieniężne były regulowane odmiennie i liczne trudności interpretacyjne powodowała możliwość zastosowania wobec nich instytucji prawnych takich jak ulgi w spłacie, przedawnienie lub odsetki, szczególnie, że zobowiązania publicznoprawne regulowane są zarówno na gruncie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), jak i ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm.). Nie w każdym jednak przypadku stosowanie przepisów tych ustaw było możliwe, co powodowało, że "podobne" administracyjne kary pieniężne wywoływały odmienne skutki prawne, chociażby w zakresie przedawnienia. Tego rodzaju rozbieżności eliminuje wprowadzenie działu IVA k.p.a. Dla ustalenia czy dział ten ma zastosowanie w odniesieniu do danej administracyjnej kary pieniężnej konieczne jest zatem stwierdzenie, czy konkretne rozwiązanie prawne wymienione enumeratywnie i rozłącznie w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych. Norma z art. 202 ustawy o odpadach odsyła do odpowiedniego stosowania działu III Ordynacji podatkowej. Dział III Ordynacji podatkowej nie reguluje odstąpienia od nałożenia zobowiązania podatkowego (lub odpowiednio administracyjnej kary pieniężnej) oraz udzielenia pouczenia. Dział ten reguluje natomiast ulgi w spłacie zobowiązań, terminy przedawnienia zobowiązań i odsetki. Oznacza to, że w zakresie odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i pouczenia, mają zastosowanie przepisy działu IVA k.p.a., natomiast w odniesieniu do terminów przedawnienia nakładania i egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej oraz udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej, odpowiednio stosowane będą przepisy Ordynacji podatkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji (które stanowi powielenie stanowiska organów administracji) odnoszącego się do obligatoryjnego charakteru przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej. Istotą odpowiedzialności administracyjnej jest jej zobiektywizowanie, a więc co do zasady jest nakładana w przypadku spełnienia przesłanek określonych w odpowiednim przepisie prawa oraz jest niezależna od okoliczności jej towarzyszących, w tym przede wszystkim zawinienia strony. To właśnie z tego powodu ustawodawca przewidział określone rozwiązania prawne pozwalające na odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, ulgi w jej spłacie a także przypadki, w których kara nie może już być wymierzona lub egzekwowana. Większość administracyjnych kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny, a ewentualne miarkowanie możliwe jest w granicach wyznaczonych przepisami ustawy. Nie wyklucza to jednak zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., o ile oczywiście spełnione są przesłanki wynikające z tej normy. Interpretacja przedstawiona przez organ prowadziłaby do tego, że norma z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. stałaby się przepisem martwym, który nie mógłby w żadnej sytuacji znaleźć zastosowania. Natomiast stanowisko Sądu I instancji sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że obligatoryjny charakter przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej wyklucza możliwość zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., co jest z powyższych względów nieprawidłowe. Jednocześnie jednak Sąd I instancji dokonał za organem oceny przesłanki "znikomości naruszenia prawa" z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. wskazując, że "Ilość tych odpadów była znaczna – w sprawie niniejszej wynosiła 1649,755m3, a w drugiej sprawie 46,179m3. Poza tym też trzeba mieć na względzie, że kontrolowany teren znajduje się na terenie Cisowsko-Orłowińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu". Stanowisko to jest lakoniczne i pomija argumentację skarżącego oraz jego działania po przeprowadzeniu kontroli. Jednocześnie Sąd I instancji posługuje się nieostrym pojęciem "znacznej" ilości odpadów, odnosząc się również do podstawy wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za zbieranie odpadów bez zezwolenia, a zatem do kwestii nie będącej przedmiotem tej sprawy. Sąd I instancji nie odnosi natomiast kwestii ilości odpadów do skali działalności skarżącego, który zajmuje się przecież gospodarowaniem odpadami, co nie jest kwestionowane. Samo prowadzenie działalności na obszarze prawnie chronionym również nie może samoistnie przesądzać o braku możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., uwzględniając, że jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, zakopane przez skarżącego odpady nie miały żadnego, negatywnego wpływu na środowisko. Stanowisko organów w tym zakresie było zatem niewystarczające, czego nie dostrzegł Sąd I instancji oddalając skargę. Oznacza to, że doszło do naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 189f § 2 k.p.a., ponieważ stanowisko Sądu I instancji jest w tym zakresie prawidłowo uzasadnione, a także uwzględnia uznaniowość organu przy rozstrzyganiu tego rodzaju sprawy.
Powyższe oznacza, że na obecnym etapie postępowania sprawa została dostatecznie wyjaśniona, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, ustalając i uzasadniając prawidłowo, czy w tej konkretnej sprawie mamy do czynienia z przetwarzaniem odpadów bez zezwolenia, a jeśli tak, to czy spełnione zostały przesłanki z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
Z tych względów i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI