III OSK 7739/21

III OSK 7739/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1671/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 372
art. 55, art. 59, art. 99, art. 133, art. 134a
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Maciej Kobak protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1671/21 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia 26 lutego 2021 r., nr 12/2021/RP w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na rzecz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w przedmiocie wypłaty świadczenia pieniężnego odprawy z tytułu powołania pracownika do służby przygotowawczej (pkt 1) i zasądził na rzecz S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca spółka zwróciła się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z wnioskiem o wypłatę świadczenia rekompensującego koszty odprawy wypłaconej pracownikowi M.P. z tytułu powołania do służby przygotowawczej na podstawie art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Wojewódzki Szef Sztabu Generalnego w Warszawie odmówił wypłaty przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie stanowią podstawy do otrzymania rekompensaty pieniężnej za wypłaconą odprawę przez pracodawcę zatrudniającego pracownika powołanego do służby przygotowawczej. Przepis odnosi się jedynie do pracodawcy zatrudniającego żołnierza posiadającego przydział kryzysowy lub pełniącego terytorialną służbę wojskową. Odbycie przez podległego skarżącej pracownika służby przygotowawczej nie powoduje nabycia przez pracodawcę uprawnień do świadczenia rekompensującego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 k.p.a. , art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 134a ust. 1 i 7 w zw. z art. 134a ust 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP twierdząc, że przyjęte przez organ stanowisko dotyczące zakresu uprawnionych podmiotów do żądania świadczenia z art. 134a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP jest w sprzeczności z sensem regulacji wyrażonej w art. 125 i art. 133 ww. ustawy.
Skoro bowiem ustawodawca określił obowiązek wypłaty odprawy pracownikowi powołanemu do służby przygotowawczej (art. 125 i art. 133 ww. ustawy) to pracodawca, który wypełnił ten obowiązek powinien być automatycznie uprawniony do otrzymania świadczenia rekompensującego te koszty.
Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzją z [...] lutego 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 136 w zw. z art. 28-29 k.p.a. i art. 134a ust. 1, 2 i 7 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP uchylił decyzję organu pierwszej instancji (pkt 1) oraz na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 28, 29 i 61a § 1 k.p.a. oraz art. 125, art. 133 i art. 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP umorzył postepowanie w sprawie (pkt 2). Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji uznał, że zaskarżoną decyzję należy uchylić, a postępowanie umorzyć, bowiem sprawa nie kwalifikuje się do merytorycznego rozpoznania, jako że skarżącej spółce nie przysługuje świadczenie określone w art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, a tym samym nie jest stroną takiego postępowania. Zadaniem organu I instancji, przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku o wszczęcie postępowania, było ocenić czy sprawa kwalifikuje się do rozpoznania zgodnie z art. 61 k.p.a. albo czy zastosować należy instytucję odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a.). Przepis art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP jako uprawnionego do otrzymania świadczenia rekompensującego wskazuje pracodawcę zatrudniającego żołnierza rezerwy posiadającego nadany przydział kryzysowy lub pełniącego terytorialną służbę wojskową za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Zgodnie z powyższym organ I instancji już na etapie wstępnego badania formalnego powinien był stwierdzić, że skarżąca nie jest stroną postępowania, a tym samym postępowanie nie powinno się w ogóle wszczynać. Organ odwoławczy wskazał również, że przyjętego stanowiska nie zmienia również treść art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, ponieważ przepis ten daje uprawnienie do "szczególnych uprawnień przewidzianych dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i członków ich rodzin", natomiast pełnienie zasadniczej służby wojskowej nie jest przesłanką uprawniającą do świadczenia wyrażonego w art. 134a ww. ustawy.
Skargą z 30 marca 2021 r. spółka zaskarżyła decyzję organu II instancji żądając stwierdzenia jej nieważności ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu odwoławczego do wydania w określonym terminie decyzji przyznającej świadczenie oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca powołała, że organ odwoławczy obowiązany był do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy po złożeniu odwołania, a nie umorzenia postępowania. W ocenie skarżącej wydanie decyzji przez organ odwoławczy w oparciu o inną podstawę prawną stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a.
W odniesieniu od stanowiska organu związanego z brakiem statusu strony skarżącej podniesiono, że bezspornie ustawodawca przewidział obowiązek wypłaty przez pracodawcę odprawy dla osób powołanych do pełnienia służby przygotowawczej (art. 133 w zw. z art. 125 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP). Skarżąca powołała się w tym miejscu na pismo Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Ostrołęce z 23 października 2020 r., w którym sam Komendant zawiadamiał pracodawców o konieczności wypłaty pracownikowi odprawy wskazując wprost na art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Tym samym w ocenie skarżącej nie sposób uznać, że pracodawca, który wypłacił odprawę pracownikowi nie może żądać świadczenia rekompensującego te koszty.
Wyrokiem z 9 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1) i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania (pkt 2).
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd uznał, że wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania administracyjnego nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Argumentacja organu sprowadzająca się do stwierdzenia, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 134a ust. 1, 2 i 7 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie oznacza, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Brak spełnienia tych przesłanek może jedynie prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia poprzez odmowę wypłaty świadczenia. Umorzenie postępowania powinno być natomiast traktowane jako środek ostateczny, ponieważ co do zasady zamyka ono drogę konkretyzacji praw lub obowiązków stron i kończy bieg postępowania w danej instancji administracyjnej. Należało zatem uchylić zaskarżoną decyzję organu II instancji jako naruszającą prawo.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ, żądając jego uchylenia lub zmiany, zasądzenia od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania i przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ Sąd nie przeprowadził kontroli procesowej, tj. nie zbadał elementów determinujących dopuszczalność wszczęcia postępowania pierwszoinstancyjnego, a w sytuacji jego wszczęcia dopuszczalności prowadzenia tego postępowania administracyjnego. Rekompensata dotyczy, na podstawie art. 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, określonych podmiotów i w związku z pełnieniem określonych rodzajów czynnej służby wojskowej, wśród których nie ma pracodawcy zatrudniającego żołnierza pełniącego służbę przygotowawczą;
2) art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie odnosi się do pojęć prawnych użytych w art. 125 i 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP i pojęcia użyte w art. 133 oraz art. 125 i 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie są tożsame, ani synonimiczne. Sąd nie ocenił zgodności rozstrzygnięcia decyzji Szefa SG WP z treścią jej uzasadnienia, a poprzez to wnosić można per facta concludentia, że oparł orzeczenie na uznaniu administracyjnosądowym w okolicznościach, kiedy właściwe w sprawie przepisy prawa nie przewidując możliwości zastosowania uznania. Powyższe wnosić można na podstawie uzasadnienia wyroku, z którego wynika, że według Sądu:
a. nie można podjąć rozstrzygnięcia w punktach, w okolicznościach, gdy Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził taką możliwość,
b. wyrażenie "oraz" użyte jako łącznik pomiędzy punktami 1 i 2 rozstrzygnięcia decyzji nie jest synonimem "i" (koniunkcji), który został użyty w zastosowanej podstawie procesowej uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i umorzenia postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w okolicznościach, kiedy doszło do wszczęcia postępowania, a należało przed wszczęciem postępowania odmówić jego wszczęcia i wskazany art. 105 § 1 k.p.a. nie stanowi samodzielnej podstawy lecz pozostaje w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i niezastosowanym przez organ pierwszej instancji art. 61 a § 1 k.p.a.,
c. niedopuszczalna jest kwalifikacja łączna wskazująca na zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 28-29 k.p.a. i art. 134a ust. 1, 2 i 7 w zw. z art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, która dopiero wyczerpuje podstawy procesowe rozstrzygnięcia, a służące do ustalenia, że Wnioskujący, a Skarżący w pierwszej instancji od samego początku nie był i nie jest stroną postępowania o rekompensatę wypłaconej odprawy w myśl art. 133 w zw. z art. 134a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, wobec czego nie można było odmówić przyznania świadczenia, rekompensującego nawet wypłaconej odprawy, na podstawie art. 134a ust. 7 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, który odnosi się do okoliczności ukształtowanych art. 134a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Dlatego należało uchylić decyzję co do zasady, a więc w całości, konsekwencją czego jest umorzenie postępowania tak samo - w całości, skoro uchylenie było w całości. Skoro uchylono decyzję organu pierwszej instancji w całości i stwierdzono, że umorzono postępowanie w powyższej sprawie, to znaczy, że umorzono je także w całości, co jest logiczną konsekwencją rozstrzygnięcia z pkt 1 decyzji z użyciem funktora koniunkcji "oraz", a synonimu "i",
d. niedopuszczalna jest kwalifikacja łączna, a wynikająca z punktu 1 i 2 rozstrzygnięcia decyzji, tj. na podstawach procesowych wyrażonych w pkt 1 decyzji (art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28-29 k.p.a.) i (oraz) art. 105 § 1 "w zw. z art. 28, 29 i 61a § 1 k.p.a. oraz 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP" dla wykazania zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 w związku z okolicznościami prawnymi opisanymi w powyższych przepisach procesowych i materialnych, a służącymi ustaleniu braku przymiotu strony przez skarżącą spółkę i w celu wskazania podstaw umorzenia postępowania w sytuacji wszczęcia postępowania przez organ pierwszej instancji, gdy należało odmówić wszczęcia postępowania, co ustalił dopiero organ drugiej instancji,
e. organ może niezasadnie uchyla się od "załatwienia sprawy przez wydanie decyzji (cytat z uzasadnienia wyroku), kiedy decyzja została wydana na podstawie przepisów procesowych art. 138 § 1 pkt 2 i 105 § 1 k.p.a., a art. 105 § 1 k.p.a. nakłada na organ obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, co ustalił organ drugiej instancji w toku sprawy wszczętej przez organ pierwszej instancji, która nie powinna być wszczęta. Art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, statuuje przesłanki i cechy charakterystyczne uprawnionych pracodawców do rekompensaty wypłaconej odprawy, a służy do ustalenie podmiotów uprawnionych do występowania z takim wnioskiem (stron postępowania z art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP). Skarżąca nie odpowiada cechom pracodawców z art. 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Dlatego nie można odmówić przyznania świadczenia na podstawie art. 134a ust. 7 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, lecz należało uchylić decyzję i umorzyć postępowania w całości na podstawach procesowych. Natomiast art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP odnosi się do uprawnień przysługującym "żołnierzom pełniącym służbę przygotowawczą oraz członkom ich rodzin" (np. wstrzymanie spłaty kredytu, zabezpieczenie mieszkania, dodatkowe, poza wynagrodzeniem żołnierza za służbę, zabezpieczenie utrzymania rodzin), lecz nie do uprawnień pracodawców tych żołnierzy;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez dokonanie subsumpcji prawnej sprzecznej z zasadami wykładni językowej art. 133 i 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, z której wynika, że jeżeli znaczenie językowe normy nie budzi wątpliwości nie ma potrzeby sięgania do wykładni systemowej i celowościowej oraz zasad eliminowania ewentualnych sprzeczności przez zastosowanie wykładni systemowej albo reguł kolizyjnych;
4) w związku z powyższymi naruszeniami prawa procesowego i materialnego orzeczono w sposób naruszający art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, ponieważ Sąd w orzeczeniu uwzględnił inne kryteria, niż kryterium legalności. Zatem działanie WSA nosiło znamiona dowolności, dalece wykraczającej - w danych okolicznościach - poza ramy przyznanego temu Sądowi luzu decyzyjnego, czym naruszono art. 135 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powtórzono wcześniej przedstawione stanowisko.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Kwestią zasadniczą w przedmiotowej sprawie jest dokonanie oceny, czy na podstawie art. 134a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polski (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej jako ustawa o obowiązku obrony RP, dopuszczalne jest przyznanie świadczenia w postaci rekompensaty odprawy wypłaconej na podstawie art. 125 ww. ustawy pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem pełniącym służbę przygotowawczą. Na wstępie konieczne jest więc przytoczenie zasadniczych definicji występujących w ustawie o obowiązku obrony RP dotyczących pojęć służby wojskowej, żołnierza w czynnej służbie wojskowej, żołnierza rezerwy, przydziału kryzysowego, służby przygotowawczej, terytorialnej służby wojskowej, pełnienia wojskowej służby terytorialnej rotacyjnie.
W przepisie art. 55 ustawy o obowiązku obrony RP ustawodawca określił, że obowiązek służby wojskowej polega na 1) odbywaniu ćwiczeń wojskowych (przez żołnierzy rezerwy, osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy, ochotników, którzy zgłoszą się do ich odbycia i nie podlegają obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej), 2) pełnieniu służby przygotowawczej (przez osoby przeniesione do rezerwy, w tym żołnierzy rezerwy, którzy dotychczas nie odbywali czynnej służby wojskowej, ochotników, którzy zgłoszą się do jej odbycia i nie podlegają obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej), 2a) pełnieniu terytorialnej służby wojskowej przez żołnierzy, 3) pełnieniu okresowej służby wojskowej przez żołnierzy rezerwy. Katalog ten ma charakter zamknięty i wyczerpuje wszystkie możliwości w jakich służba wojskowa może być pełniona.
Natomiast przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej, zgodnie z art. 59 ww. ustawy, rozumieć należy osobę, która odbywa lub pełni: 1) zasadniczą służbę wojskową, 2) przeszkolenie wojskowe, 3) terytorialną służbę wojskową, 4) ćwiczenia wojskowe, 5) służbę przygotowawczą, 6) okresową służbę wojskową, 7) służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W przepisach od 98a do 98h ustawy o obowiązku obrony RP zamieszczona została regulacja odnosząca się stricte do służby przygotowawczej. Z przepisów tych wynika, że służba przygotowawcza ma charakter ochotniczy i każdorazowo wymaga zgody powołanej osoby na jej pełnienie (art. 98a ust. 1), a stosunek służbowy służby przygotowawczej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia (art. 98a ust. 3). Kształcenie w ramach służby przygotowawczej odbywa się w szkołach wojskowych i ośrodkach szkoleniowych, ewentualnie w jednostkach wojskowych, i służba ta kończy się egzaminem (art. 98b ust. 1 i 5). W przypadku żołnierza, który wcześniej nie pełnił czynnej służby wojskowej, w tym zawodowej służby wojskowej lub służby kandydackiej, z dniem zwolnienia ze służby przygotowawczej, decyzją komendanta szkoły wojskowej, ośrodka szkolenia albo jednostki wojskowej, komendant ten przenosi żołnierza do rezerwy (art. 98e ust. 1 i 3).
Żołnierzem rezerwy na podstawie art. 99 ustawy o obowiązku obrony RP jest osoba, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej. Przepis art. 59b ust. 1 ww. ustawy pozwala na nadanie żołnierzowi rezerwy, który ochotniczo zgłosił się do wykonywania obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych, przydziału kryzysowego. Natomiast zgodnie z ust. 2 warunkiem takiego nadania jest uprzednie zawarcie między żołnierzem rezerwy, a dowódcą jednostki wojskowej kontraktu na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych. Formalne nadanie przydziału kryzysowego następuje w formie karty przydziału kryzysowego stanowiącej decyzję administracyjną wydawaną przez komendanta uzupełnień w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej (art. 99a ust. 4).
Obowiązek służby wojskowej dla żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej, a dla osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych (art. 100 ust. 1).
Na ćwiczenia wojskowe mogą zostać natomiast powołani jedynie: 1) żołnierze rezerwy posiadający nadane przydziały kryzysowe, 2) żołnierze rezerwy, na ich wniosek lub za ich zgodą, w drodze ochotniczego zgłoszenia się na te ćwiczenia, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych, 3) osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy, które ochotniczo zgłosiły się do odbycia ćwiczeń wojskowych, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych (art. 100 ust.2).
Przepis art. 108 ust. 1 określa natomiast, że okresową służbę wojskową pełni się w przypadkach uzasadnionych potrzebami obrony państwa, potrzebami Sił Zbrojnych lub zarządzania kryzysowego, zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działań antyterrorystycznych, ochrony mienia, akcji poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwiania, a także wykonywania zadań przez Siły Zbrojne poza granicami państwa.
Pełnienie terytorialnej służby wojskowej określone zostało w przepisach od art. 98i do art. 98z ustawy o obowiązku obrony RP i z przepisów tych wynika, że terytorialną służbę wojskową mogą pełnić, na ich wniosek lub za ich zgodą, osoby posiadające uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, a w przypadku wprowadzenia obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - także osoby podlegające temu obowiązkowi. Stosunek ten powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia i może trwać od roku do lat 6 (art. 98j ust. 1 i art. 98k ust. 1).
Na podstawie wyżej przytoczonych przepisów i materiału znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy można zatem określić, że pracownik skarżącej spółki powołany został do pełnienia służby przygotowawczej 9 października 2020 r. (na podstawie karty powołania seria P nr [...]), a tym samym z momentem powołania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 5 ustawy o obowiązku obrony RP stał się żołnierzem w czynnej służbie wojskowej. Zakończenie służby przygotowawczej nastąpiło 19 grudnia 2020 r. i jako że pracownik skarżącej nie pełnił wcześniej służby wojskowej, został dopiero z tą datą przeniesiony do rezerwy i uzyskał tytuł żołnierza rezerwy.
Odnosząc powyższe do treści artykułu 134a ustawy o obowiązku obrony RP wskazać należy, że zgodnie z literalną dyspozycją powyższego przepisu o rekompensatę kosztów wystąpić może jedynie pracodawca zatrudniający pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem obrony terytorialnej za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza.
W okresie odbywania służby przygotowawczej przez pracownika skarżącej, czyli okresu, za który spółka domaga się rekompensaty, nie był on żołnierzem rezerwy, bowiem tytuł ten mógł uzyskać dopiero z datą przeniesienia do rezerwy po zakończeniu służby przygotowawczej. Co więcej, należy również podkreślić, że brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, że między pracownikiem spółki a dowódcą jednostki wojskowej zawarty został kontrakt na wykonywanie obowiązków w ramach Narodowych Sił Rezerwowych oraz w następstwie kontraktu, że przydział taki został formalnie pracownikowi spółki nadany przez wojskowego komendanta uzupełnień. Na marginesie trzeba także zaznaczyć, że rekompensata kosztów pracodawcy przysługuje za czas odbywania ćwiczeń lub pełnienia okresowej służby wojskowej, które to możliwe jest tylko dla żołnierza rezerwy, natomiast pracownik skarżącej w okresie pełnienia służby przygotowawczej kształcił się w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu. Nie sposób zatem zakwalifikować pracownika skarżącej jako żołnierza rezerwy z nadanym przydziałem kryzysowym odbywającego ćwiczenia wojskowej bądź pełniącego okresową służbę wojskową.
Pracownik skarżącej nie posiadał również statusu żołnierza obrony terytorialnej, bowiem brak jest w tym zakresie dokumentów potwierdzających powołanie do służby obrony terytorialnej zgodnie z art. 98j ust. 1 ustawy o obowiązku obrony RP. Literalnie zatem skarżąca spółka nie była objęta regulacją art. 134a ustawy o obowiązku obrony RP.
W skardze kasacyjnej oraz wcześniej składanych pismach w sprawie skarżąca powołuje natomiast, że wykładnia literalna przy odczytywaniu treści normatywnej art. 134a ustawy o obowiązku obrony RP nie jest wystarczająca, wskazując na treść art. 133 ww. ustawy. Należy w tym miejscu jednak zaznaczyć, że zgodnie z brzmieniem art. 133 "żołnierzom pełniącym służbę przygotowawczą oraz członkom ich rodzin przysługują szczególne uprawnienia przewidziane dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i członków ich rodzin na zasadach określonych w art. 118-132". Niniejsza sprawa nie odnosi się natomiast bezpośrednio do uprawnień wynikających z tych przepisów. W związku z powyższym rozważania odnoszące się do art. 125 i zasadności bądź bezzasadności wypłaty przez skarżącą odprawy pracownikowi powołanemu do pełnienia służby przygotowawczej, należy uznać za nieistotne z perspektywy rozpoznawanej sprawy. Skarga w niniejszej sprawie nie została bowiem złożona w związku z żądaniem wypłaty odprawy dla pracownika skarżącej, a dotyczy ona kwestii następczej – zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę.
W kwestii legitymacji materialnej skarżącej spółki do wystąpienia z żądaniem na podstawie art. 134a ustawy o obowiązku obrony RP zgodnie z powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że spółka skarżąca nie była w gronie podmiotów uprawnionych. Przepis art. 28 k.p.a. wskazuje, że stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego "[p]ojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 kpa, a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu, może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego, to jest z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku obywateli. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. W takim wypadku obywatelowi nie przysługują atrybuty strony w postępowaniu administracyjnym" (wyrok NSA z 22 lutego 1984 r., sygn. akt I SA 1748/83 powołany m. in. w najnowszej uchwale NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OPS 1/23 dotyczącej zagadnienia strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.). W wyniku przeprowadzenia autorytatywnej konkretyzacji normy wynikającej z art. 134a ustawy o obowiązku obrony RP nie można uznać, że nastąpiło jakiekolwiek przyznanie lub ograniczenie uprawnienia lub nałożenie lub zwolnienie z obowiązku skarżącej. Oznacza to zatem, że spółka skarżąca w niniejszej sprawie powinna w postępowaniu administracyjnym zostać uznaną za nieposiadającą interesu prawnego, a tym samym przymiotu strony postępowania.
Teoretyczne rozważania Sądu pierwszej instancji odnoszące się do instytucji umorzenia postępowania administracyjnego należy uznać za trafne, w szczególności przywołanie treści orzeczenia NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05, w którym wskazano, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. Natomiast błędne okazało się samo rozstrzygnięcie, w którym stwierdzono, że organ II instancji zobligowany był do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 188 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.