III OSK 754/25

III OSK 754/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 270/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-01-15
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zobowiązano organ do załatwienia wniosku oraz stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1 w zw. z art. 10. ust. 1 u.d.i.p.
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2025 r. sygn. akt II SAB/Wa 270/24 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. na bezczynność Polskiego Związku Hodowców Koni w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 sierpnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. zobowiązuje Polski Związek Hodowców Koni do rozpoznania wniosku z dnia 11 sierpnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 3. stwierdza bezczynność Polskiego Związku Hodowców Koni, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Polskiego Związku Hodowców Koni na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. kwotę 1.294 (tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Wa 270/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej jako spółka, skarżąca spółka lub spółka skarżąca kasacyjnie) na bezczynność Polskiego Związku Hodowców Koni (dalej jako organ, podmiot zobowiązany lub stowarzyszenie) w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 sierpnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej oddalił skargę.
Wskazany wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Spółka w skardze z dnia 10 października 2020 r. zarzuciła organowi bezczynność przy rozpatrywaniu żądania udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu skargi podano, że wnioskiem z dnia 20 lipca 2020 r., przesłanym na adres siedziby stowarzyszenia: ul. K., [...] W., spółka, działając za pośrednictwem pełnomocnika, zwróciła się o udostępnienie informacji publicznej prostej w zakresie skanów:
- wszystkich dokumentów indentyfikacyjnych, wydanych dla koniowatego o nr [...] (dalej jako zwierzę), zgodnie z art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/262 z dnia 17 lutego 2015 r. określającego, na podstawie dyrektyw Rady 90/427/EWG i 2009/156/WE, zasady dotyczące metod identyfikacji koniowatych (rozporządzenie w sprawie paszportu konia) (Dz. Urz. UE L Nr 59, str. 1), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym",
- wydruku z bazy danych o której mowa w art. 38 rozporządzenia wykonawczego - zawierającego informacje dotyczące zwierzęcia;
- wszystkich dokumentów, na podstawie których dokonano zmian w danej bazie danych.
Spółka zwróciła się przy tym o przesłanie skanów wymienionych dokumentów na adres poczty e-mail, a mimo upływu terminu udostępnienia informacji podmiot zobowiązany nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W ocenie spółki, z uwagi na brak odniesienia się do wniosku o udostępnienie informacji prostej, zasadnym było również przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej, gdyż winno to dać organowi asumpt do nieignorowania wniosków składanych w trybie ustawowym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano, m.in. że w dniu 15 listopada 2021 r. doręczono organowi skargę na bezczynność, wniesioną przez działającego w imieniu spółki radcę prawnego. Zwrócono także uwagę, że skargę przedłożono w jednym egzemplarzu, przy czym zawierała tylko jeden załącznik - wydruk informacji pełnych KRS spółki- mimo, że na końcu skargi wymieniono pięć załączników, w tym m.in. wniosek o udostępnienie informacji publicznej z dnia 20 lipca 2020 r. (wymieniony jako zał. 4). Dalej wskazano, że organowi nigdy nie doręczono wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 20 lipca 2020 r., o którym mowa w skardze. Skoro natomiast nie doręczono wniosku to stowarzyszenie nie mogło udzielić odpowiedzi w trybie art. 13 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Spółka w piśmie procesowym z dnia 26 sierpnia 2024 r. (k. 50 akt sądowych) wskazała, iż: "Jednocześnie informuję, że z dużym prawdopodobieństwem wniosek o udzielenie informacji publicznej został ponownie wysłany w dniu 11 sierpnia 2020 r., gdyż w dniu 20 lipca 2020 r. ówczesny pełnomocnik Skarżącego nie zażądał potwierdzenia jego wpływu na skrzynkę Polskiego Związku Hodowców Koni, bądź został on wysłany z konta e-mail na urządzeniu mobilnym, które obecnie nie jest używane." Przy piśmie tym nadesłano jednocześnie wydruk wiadomości e-mail z dnia 11 sierpnia 2020 r. stanowiącej wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
W dalszej kolejności organ podał, składając wyjaśnienia na wezwanie Sądu Wojewódzkiego, że na jego skrzynkę poczty elektronicznej w folderze wiadomości odebranych pod datą 11 sierpnia 2020 r. nie wpłynęła korespondencja wysłana z adresu Kancelarii. Jednocześnie wskazano, że w sytuacji jeżeli systemowe ustawienia spamowe skrzynki automatycznie przekierowały wiadomość do folderu "spam" to usunięto ją bez sprawdzenia, jak wszystkie wiadomości z tego folderu.
W kolejnym piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2024 r. pełnomocnik spółki podtrzymał skargę podnosząc m.in., że na podmiocie zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej spoczywa powinność właściwej konfiguracji poczty e-mail. Wskazano przy tym, że wniosek - datowany na 20 lipca 2020 r. - musiał być załączony do skargi, która trafiła do organu.
Sąd Wojewódzki w powołanym na wstępie wyroku uznał, że skarga była niezasadna i zasługiwała na oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że stowarzyszenie, wobec treści art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 902, dalej jako u.d.i.p.), w związku z wykonywaniem zadań publicznych określonych rozporządzeniem wykonawczym należy do podmiotów generalnie obowiązanych udostępniać informację publiczną. Nie kwestionowano także, że żądane informacje stanowią informację publiczną. Zaznaczono, że nawet gdyby tak nie było, to stowarzyszenie musiałoby o tym spółkę poinformować, czego jednak nie uczyniono do dnia wniesienia skargi.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego w sprawie kluczowe jest ustalenie, czy można przypisać stowarzyszeniu bezczynność, wobec wpływu konkretnego żądania, w którym przywołano przepisy o informacji publicznej. Jak przy tym wskazano, w prowadzonym postępowaniu ocena mogła dotyczyć wyłącznie okresu do dnia wniesienia skargi, co miało miejsce 15 listopada 2021 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w świetle przedłożonego materiału dowodowego, brak było jednak podstaw dla uznania, aby stowarzyszenie było bezczynne w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, datowanego na dzień 11 sierpnia 2020 r. W tym zakresie stwierdzono, że przedłożony przez skarżącą spółkę wydruk wiadomości e-mail nie mógł stanowić dowodu przesądzającego o doręczeniu danego żądania podmiotowi zobowiązanemu udostępniać informacje publiczne. W ocenie Sądu pierwszej instancji uprawdopodabnia on wyłącznie wysłanie wiadomości. Wyjaśniono przy tym, że w regulacjach dotyczących udostępniania informacji publicznej nie zamieszczono zamkniętego katalogu sposobu kierowania wniosków. Zwrócono uwagę, że w danym zakresie dopuszczono wszelkie sposoby kierowania żądania do podmiotu zobowiązanego, jednakże nie we wszystkich przypadkach osoba kierująca żądanie uzyskuje dowód potwierdzający wpływ żądania do zobowiązanego podmiotu. W przypadkach spornych nie ma jednak przesłanek dla przyjęcia reguły domniemania wpływu stosownego podania.
Sąd Wojewódzki zaznaczył, że ochrona interesu wnoszących o udostępnienie informacji publicznej realizowana jest wobec tego w ten sposób, że wobec uzyskania informacji o braku wpływu wniosku do organu zobowiązanego (np. na etapie wniesienia skargi do sądu administracyjnego) strona może ponownie skierować żądanie wykorzystując, jeśli uzna to za zasadne, formy korespondencji zapewniające uzyskanie potwierdzenia wpływu wniosku. Jako trafną określono uwagę skarżącej spółki, że powinność właściwej konfiguracji poczty e-mail – tak, aby zapewnić efektywne procedowanie nad wnioskami o udostępnienie informacji publicznej - spoczywa na podmiocie dysponującym informacją publiczną. Zastrzeżono jednak, że uwagę tę odnosić można wyłącznie do przypadków, gdy materiał dowodowy potwierdza jednoznacznie, że określone podanie do podmiotu wpłynęło, lecz wniosku nie rozpatrzono.
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie, jak wskazał Sąd Wojewódzki, spółka, reprezentowana zresztą także na etapie żądania informacji publicznej przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dysponuje dowodem doręczenia podania, pomimo że opcja żądania potwierdzenia wpływu wiadomości e-mail jest generalnie dostępna. W tej sytuacji, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie sposób przypisać organowi zaniedbań co do rozpoznania konkretnego wniosku.
W realiach sprawy Sąd Wojewódzki przyjął - wobec wyjaśnień spółki w toku postępowania - że przedmiotem skargi jest bezczynność w kontekście podania datowanego na dzień 11 sierpnia 2020 r. Wyjaśniono bowiem, że spółka nie dysponuje nawet kopią pisma skierowanego jakoby do stowarzyszenia, a datowanego na dzień 20 lipca 2020 r. Zwrócono uwagę, że wedle wyjaśnień stowarzyszenia także ono nie dysponuje egzemplarzem wniosku. Jako chybione uznano wywody, jakoby zasadnym było przyjęcie, że jego kopię załączono do skargi. Miałby to potwierdzać wykaz – na jej końcu. W tym zakresie wskazano, że przeczy temu treść pisma stowarzyszenia datowanego na dzień 25 listopada 2021 r.
W rezultacie Sąd pierwszej instancji przyjmując, że przedmiotem jego oceny mogą być działania bądź zaniechania zobowiązanego podmiotu wyłącznie do dnia wniesienia skargi, stwierdził, iż stowarzyszeniu nie można przypisać bezczynności, skoro powzięło ono wiadomość o skierowaniu doń wniosku dopiero z chwilą wniesienia skargi. Jak przy tym wskazano stowarzyszenie nie uchybiło przy tym ani - mającej rangę zasady konstytucyjnej (w uzasadnieniu omyłkowo jako "zasady konstrukcyjnej") - powinności udostępnianie informacji publicznej, ani też nie naruszyło terminów jej udostępniania - określonych przepisami u.d.i.p.
Z wydanym wyrokiem nie zgodziła się skarżąca spółka zaskarżając go w całości. W wywiedzionej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.) poprzez niezasadne oddalenie skargi wskutek błędnego uznania, że działanie organu nie narusza obowiązującego prawa, podczas gdy prawidłowa kontrola działalności organu winna prowadzić do stwierdzenia bezczynności organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie informacji publicznej z dnia 11 sierpnia 2020 r.;
2. art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust 1 u.d.i.p. poprzez niezasadne oddalenie skargi w wyniku błędnego uznania, że przedłożone przez skarżącą potwierdzenie wysłania ze skrzynki e-mail wiadomości w dniu 11 sierpnia 2020 r., zawierającej wniosek o udostępnienie informacji publicznej, na skrzynkę e-mail organu, nie może świadczyć o tym, że skutecznie doręczono ww. wniosek organowi, w sytuacji gdy ww. przepis prawa nie precyzuje, w jakiej formie oraz w jak sposób powinien zostać złożony wniosek o udzielenie informacji publicznej, zaś w doktrynie wskazuje się, że może nastąpić to w dowolny sposób, a nadto w orzecznictwie ukształtował się jednolity pogląd zgodnie z którym: "W orzecznictwie przyjęto zatem w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, oznacza to, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek.",
co w konsekwencji skutkowało nieprawidłowym przyjęciem przez Sąd meriti, że brak jest podstaw dla uznania, aby stowarzyszenie - skoro brak jest dowodu potwierdzającego skuteczne doręczenie wniosku o udzielenie informacji publicznej - dopuściło się bezczynności przy jego rozpoznawaniu;
3. art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 u.p.p.s.a poprzez niezasadne oddalenie skargi pomimo:
a. pominięcia przez Sąd meriti przyjęcia domniemania wynikającego z przepisu art. 10 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na adres poczty elektronicznej organu, a organ kwestionuje jej doręczenie, to ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na organie;
b. zaniechania przez Sąd meriti przeprowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, w sytuacji gdy było to niezbędne do ustalenia, czy wniosek o udzielenie dostępu do informacji publicznej wpłynął na skrzynkę elektroniczną organu, co mogłoby zostać ustalone m.in. poprzez zobowiązanie organu do przedstawienia logów serwera, z których wynikałoby, że taka wiadomość nie wpłynęła na skrzynkę elektroniczną, w tym również do folderu SPAM,
co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że nie można uznać, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został doręczony organowi;
4. art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. 84 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi wskutek uznania, że działanie organu nie narusza przepisów obowiązującego prawa, w sytuacji gdy z oświadczenia organu wprost wynika, że systemowe ustawienia spamowe skrzynki elektronicznej organu działają w ten sposób, że wszystkie wiadomości z folderu SPAM są usuwane bez uprzedniego sprawdzenia ich treści, co stanowi działanie sprzeczne z prawem, albowiem w jednolitym orzecznictwie wskazuje się, że: "do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną. Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Tym samym twierdzenia podmiotu zobowiązanego, że nie otrzymał (nie odebrał) tej wiadomości, mogą tylko świadczyć o wadliwej organizacji pracy organu (obsługującego go urzędu) lub nieprawidłowym skonfigurowaniu jego poczty elektronicznej - co obciąża ten organ."
5. art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy:
a. skarżąca spółka udowodniła wysłanie drogą elektroniczną w dniu 11 sierpnia 2020r. wniosku o informację publiczną;
b. skarżąca spółka nie otrzymała odpowiedzi w przepisanym prawem terminie;
c. skarżąca spółka w dniu 15 listopada 2021 r. - wobec nieuzyskania odpowiedzi przez okres 15 miesięcy - wniosła skargę na bezczynność organu, co winno skutkować przyjęciem, że organ pozostawał w bezczynności, gdyż otrzymał wniosek w dacie nadania go za pośrednictwem poczty elektronicznej i do czasu wniesienia skargi na bezczynność nie udzielił skarżącej odpowiedzi,
co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi na bezczynność organu.
Mając powyższe na uwadze spółka skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania;
2) rozpoznanie sprawy na rozprawie;
3) w przypadku uznania, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona - rozpoznanie niniejszej skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i uwzględnienie skargi oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z wnioskami skargi;
4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie spółki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych prawem;
5) dokonanie samokontroli wydanego orzeczenia przez Sąd Wojewódzki i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego wyroku, ponowne rozpoznanie sprawy oraz dokonanie rozstrzygnięcia zgodnie z żądaniem skargi z dnia 10 października 2020r., w tym orzekając również o kosztach postępowania kasacyjnego.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy osią sporu pozostaje ustalenie, czy skarżąca spółka w istocie złożyła wniosek o udzielenie informacji publicznej. Należy zatem zauważyć, że w toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim strona skarżąca przedstawiła wydruk wiadomości e-mail zawierającej wniosek dostępowy. Sąd pierwszej instancji stwierdził jednak, że przedłożony przez skarżącą spółkę wydruk wiadomości e-mail - wedle wskazanego tam adresu skierowanej do stowarzyszenia - nie mógł stanowić dowodu przesądzającego o doręczeniu danego żądania podmiotowi obowiązanemu udostępniać informacje publiczne. Podkreślono nadto, że strona skarżąca nie dysponuje dowodem doręczenia podania, w sytuacji gdy opcja żądania potwierdzenia wpływu wiadomości e-mail jest generalnie dostępna.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak tego stanowiska. Pozostaje ono bowiem w sprzeczności zarówno z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., jak i utrwalonym na jego gruncie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Dalsze rozważania należy rozpocząć zatem od zaznaczenia, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym, a ustawa o dostępie do informacji publicznej nie wskazuje jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku (poza utrwaleniem go w formie pisemnej). Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p.: " Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek." Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail), także wówczas gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (por. wyroki NSA z dnia 16 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1277/08, z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2154/16, z dnia 9 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 283/17, i z dnia 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 88/18 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu). Osoba kierująca wniosek drogą elektroniczną, nieposługująca się podpisem elektronicznym, może przedstawić jedynie komputerowy wydruk świadczący o tym, że wniosek skierowany został do określonego adresata (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 750/17).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie podkreśla się przy tym, że ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża organ a nie skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15). Powszechnie przyjmuje się też stanowisko, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to dotarła ona do adresata. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Zwraca się przy tym uwagę, że odmienne zapatrywanie prowadziłoby w praktyce do sytuacji, w której prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna od arbitralnej woli organu. Godziłoby to również w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji RP), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1890/18, i z dnia 31 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 708/17).
W konsekwencji powyższego, jeżeli organ chciał zakwestionować przedstawiony przez stroną skarżącą wydruk z jego poczty elektronicznej powinien oprócz zawarcia takiego twierdzenia w odpowiedzi na skargę przedłożyć przykładowo wydruk ze swojej skrzynki odbiorczej z dnia, w którym spółka twierdziła, że taki wniosek nadała, wraz z oświadczeniem pracownika odpowiedzialnego za przyjmowanie poczty elektronicznej, że również w skrzynce obejmującej "spamy" nie odnaleziono takiego maila (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3397/18). Do obowiązków organu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej należy natomiast taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres wiadomości (wniosków informacyjnych), wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienia NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; i z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15, i wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwracano również uwagę, że chociaż przytoczone stanowiska dotyczyły głównie organów administracji publicznej, to nie można przyjąć, że wyrażone w nim poglądy nie mają znaczenia w odniesieniu do podmiotów, które nie są organami administracji publicznej ale wykonują zadania publiczne. W takiej sytuacji należy brać pod uwagę zakres wykonywanych zadań publicznych i nawet jeśli jest on niewielki, to nie zwalnia to tych podmiotów od takiego ukształtowania poczty elektronicznej, które pozwoli wnioskodawcom na skuteczne składanie wniosków, ale i zabezpieczyć się przed nieusprawiedliwionymi twierdzeniami osób, że wysłały wniosek, który na skutek ich własnych błędów czy nieprawidłowości działania systemów służących do komunikacji elektronicznej nie dotarł do adresata (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1622/19).
Uwzględniając powyższe uwagi należało uznać za nieprawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym wydruk wiadomości e-mail nie mógł stanowić dowodu potwierdzającego doręczenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Sąd Wojewódzki wymagając w istocie dowodu doręczenia tego żądania zdaje się nie dostrzegać, że wniosek z dnia 11 sierpnia 2020 r. miał formę elektroniczną i jakkolwiek w odniesieniu do poczty e-mail jest technicznie możliwym uzyskanie potwierdzenia odbioru, tak całkowicie pomięto twierdzenia organu zawarte w piśmie z dnia 23 września 2024 r. (k. 71 akt sądowych), w którym nie wykluczono, że wiadomość taka mogła zostać automatycznie przekierowana do folderu "spam" i usunięta bez sprawdzania. Organ w żaden sposób nie podjął próby wykazania, że wniosek skarżącej spółki z dnia 11 sierpnia 2020 r. z pewnością nie został mu przesłany. Podkreślić przy tym trzeba, że stowarzyszenie nie kwestionuje adresu poczty elektronicznej, na który miał zostać skierowany wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
W konsekwencji – w świetle nakreślonych wyżej poglądów judykatury – nie zostało obalone domniemanie, że wniosek o udzielanie informacji publicznej został prawidłowo nadany, na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, a więc że do niego dotarł. W rezultacie zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 151 u.p.p.s.a., art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. oraz art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p.
Na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 u.p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, m.in. że Sąd Wojewódzki zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania dowodowego, w ramach którego zobowiązałby organ do przedstawienia dowodu potwierdzającego, że wiadomość skarżącej spółki nie wpłynęła na skrzynkę elektroniczną organu. Wskazać zatem przyjdzie, że zgodnie z art. 106 § 3 u.p.p.s.a.: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie." Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Po drugie, gdy nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Również posłużenie się w analizowanym przepisie stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tak jak wskazuje to przepis art. 106 § 3 u.p.p.s.a., nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 160/09, z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt I GSK 243/10, z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 165/11, z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 840/11, i z dnia 22 czerwca 2021r., sygn. akt II OSK 2754/18).
Zarzut naruszenia art. 106 § 3 u.p.p.s.a. można postawić skutecznie, gdy sąd przeprowadzi inny dowód niż dowód z dokumentu, bądź dokona samodzielnych ustaleń stanu faktycznego, albo gdy bezzasadnie odmówi przeprowadzenia dowodu z dokumentu, który mógłby się przyczynić do wyjaśnienia kwestii legalności zaskarżonego aktu. O naruszeniu art. 106 § 3 u.p.p.s.a. można również mówić wówczas, gdyby sąd dopuścił z urzędu lub na wniosek strony dowód z dokumentu i prowadził w tym zakresie postępowanie dowodowe, ale zastosowane przez sąd administracyjny kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne i nie pozostawały bez wpływu na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie miały miejsca. Podniesiony zarzut odnosi się w istocie do przyjętej przez Sąd pierwszej instancji oceny zgromadzonego materiału dowodowego, która nie może uzasadniać naruszenia art. 106 § 3 u.p.p.s.a. Czym innym pozostaje natomiast prawidłowość tejże oceny, która jak już wskazano została zakwalifikowana przez Naczelny Sąd Administracyjny jako wadliwa.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 151 u.p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. 84 § 1 k.p.a. Zaznaczyć przyjdzie, że w sprawie organ nie prowadził postępowania administracyjnego i tym samym nie stosował wprost powołanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ale – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych "W katalogu zasad ogólnych k.p.a. mieszczą się i takie, które mają znaczenie dla całego prawa administracyjnego pełniąc funkcję jego części ogólnej. Do zasad takich należy zaliczyć m.in. te, które zostały sformułowane w art. 7 k.p.a. Właśnie ze względu na taki ich uniwersalny charakter swoją wagą i treścią wykraczają poza ramy k.p.a. i przez to mają zastosowanie i do innych postępowań niż te, które zostały uregulowane w k.p.a., a także do prawa materialnego oraz ustroju administracji (...). Powołanie się na zasady zakodowane w art. 7 k.p.a. nie oznacza zatem stosowania proceduralnych przepisów k.p.a. do postępowania zainicjowanego wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, które nie kończy się wydaniem decyzji, lecz stosowaniem ogólnych norm – zasad całego prawa administracyjnego wysłowionych formalnie w art. 7 k.p.a." (zob. np. wyrok NSA z dnia 24 października 2025 r., sygn. akt III OSK 2685/24).
Reasumując tę część rozważań skoro skarga kasacyjna ma zasadniczo usprawiedliwione podstawy to Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 u.p.p.s.a. ją uwzględnił i uchylił zaskarżony wyrok (pkt 1 sentencji wyroku), a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga w momencie jej wniesienia była zasadna, bowiem organ nie rozpoznał wniosku skarżącej spółki o udostępnienie informacji publicznej w ustawowym terminie. Wniosek ten został złożony za pomocą poczty elektronicznej w dniu 11 sierpnia 2020 r. (godz. 15:01), o czym świadczy wydruk z poczty elektronicznej ówczesnego pełnomocnika spółki z widoczną na nim datą i godziną wysyłki (k. 52 akt sądowych). Przyjąć należy zatem, że od tego momentu zaczął biec 14-dniowy termin na załatwienie wniosku. Rzeczą organu, do którego wpływa wniosek o udostępnienie informacji publicznej było załatwienie go w przepisany sposób, czyli udostępnienie informacji, jeśli ją wytworzył bądź jest w jej posiadaniu, albo wydanie decyzji o odmowie lub umorzeniu postępowania z przyczyn uregulowanych ustawą, albo wreszcie poinformowanie, że żądane dane nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu ustawy. Tymczasem organ nie udostępnił w tym terminie żądanej informacji publicznej, ani nie wydał też decyzji administracyjnej o odmowie jej udostępnienia lub o umorzeniu postępowania. Dopuścił się zatem zwłoki w załatwieniu wniosku skarżącej spółki. Należy jednocześnie zaznaczyć, że jeżeli wniosek budził wątpliwości stowarzyszenia co do jego szczegółowości i zakresu, to mogło ono wezwać spółkę do jego sprecyzowania.
Dokonanej oceny nie może zmienić pismo organu datowane na dzień 25 listopada 2021 r., które organ skierował do pełnomocnika strony skarżącej już po złożeniu skargi. Odsyłanie przez organ do bliżej niesprecyzowanych informacji udzielanych przez Powiatowego Lekarza Weterynarii w K. w 2020 r. nie stanowiło bowiem wykonania ciążących na organie obowiązków informacyjnych.
W okolicznościach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku skarżącej spółki z dnia 11 sierpnia 2020 r. i w konsekwencji na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpoznania tego wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 2 sentencji wyroku).
Stosownie do treści art. art. 149 § 1a u.p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność, jedocześnie stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie zaistniała. Nie można przyjąć, że uchybienie terminowi do załatwienia wniosku strony skarżącej wynikało ze złej woli organu. Należy także uwzględnić stanowisko organu wskazujące na możliwość automatycznego przekierowania wniosku dostępowego do folderu SPAM i tym samym brak realnego zapoznania się z jego treścią. Nie można zatem przyjąć, że zaniechanie w prawidłowej realizacji wniosku wynikało z celowego działania.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, a zwłaszcza brak intencjonalnego działania ze strony organu czy też jego lekceważącego podejścia do obowiązków informacyjnych wynikających z przepisów u.d.i.p., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku).
Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 u.p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie bezczynności nie przemawiał za zasadnością przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ani wymierzenia organowi grzywny. Wobec tego skargę w tym zakresie należało oddalić na zasadzie art. 188 w zw. z art. 149 § 2 u.p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego za pierwszą i drugą instancję orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 u.p.p.s.a. (pkt 5 sentencji wyroku).
Na koszty te składają się: wpisy od skargi i skargi kasacyjnej, opłaty skarbowe od pełnomocnictw, opłata kancelaryjna od wniosku za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji oraz koszty wynagrodzenia radcy prawnego za obie instancje.